Młyn Miedziany

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miejsce położenia nieistniejącego Młyna Miedzianego

Geolokalizacja: 53.442417,14.555122

Młyn Miedziany (niem. Kupfermühle), nieistniejący obecnie młyn wodny położony na terenie Bolinka (Grünhof), zwanego potocznie Niecką Niebuszewską. Parcela Heinrichstraße nr 20, na której był usytuowany, w pierwszej połowie XIX wieku była zaczątkiem nowego osiedla podmiejskiego o nazwie „Miedziany Młyn” (Kupfermühle), które 1 września 1859 roku weszło w skład dwudziestego drugiego okręgu miejskiego o nazwie Grünhof, obecnie Bolinko. Obecnie w tym miejscu położone są garaże mieszkańców położonego wyżej Osiedla Piastowskiego.

Historia młyna wodnego

W miejscu, gdzie droga ze Szczecina do Polic przekraczała potok zwany Klingende Beek, usytuowany był młyn wodny Kupfermühle, którego nazwa pochodziła prawdopodobnie od nazwiska pierwszego właściciela. [1] Od jego zachodniej strony położony był staw młyński, powstały po spiętrzeniu potoku. Po raz pierwszy młyn wymieniono na szkicach do szwedzkiego spisu katastralnego z 1692 roku (Koopermyhle, Kupfermühl), przedstawiających podmiejskie osiedla Zabelsdorf, Bredow i Grabow. [2] Odbudowany po zniszczeniach powstałych w trakcie oblężenia Szczecina w roku 1659 i 1677, został ponownie spalony w maju 1712 r. wraz z pobliskim młynem Pedagogium (Pädagogienmmühle), przez wojska rosyjskie i sasko-polskie, oblegające miasto w ramach koalicji anty-szwedzkiej. [3] Dwadzieścia lat później według sprawozdania Królewsko-Pruskiego Urzędu Szczecina i Jasienicy stan młyna był następujący: „młyn posiadał pojedyncze żarna, koło młyńskie napędzane było wodą z góry. Niestety stan wody latem nie zawsze był wystarczający, by na bieżąco wykonać zlecenia. Młynarz nie posiadał własnej ziemi pod uprawę ani łąki, ale dysponował ogrodem i ziemią wydzierżawioną z pól miejskich. Budynek mieszkalny posiadał konstrukcję szachulcową z dachem pokrytym trzciną. Do niego przylegał mniejszy budynek pokryty deskami i służący częściowo jako sień domu, a częściowo do wyszynku piwa. Z zabudowań gospodarczych stodoła i stajnia były konstrukcji szachulcowej i pokryte trzciną, natomiast ściany i dach młyna pokryte deskami.” [4] Zabudowania młyna kolejny raz zostały spalone podczas oblężenia Szczecina w 1813 roku. Puste miejsce po młynie i należące do niego grunty, położone obok drogi polickiej, nabył w 1814 roku Carl Schleich ze Szczecina, kupiec, właściciel browaru. [5]. Z powodu częstego braku wody w potoku napędzającego młyn wodny, Schleich na jego miejscu postawił tzw. koński młyn kieratowy. Na początku XIX wieku właśnie na tych gruntach, jak podaje Bogdana Kozińska, rozpoczął się proces urbanizacji na północnym przedmieściu Szczecina. [6] Kupiec Schleich, wykorzystując brak mieszkań dla zatrudnionych w powstających na terenach nadodrzańskich zakładach przemysłowych sprzedał grunty Miedzianego Młyna, dzieląc je na niewielkie działki, co dało początek osiedlu o nazwie Kupfermühle. [7]

Położenie Młyna Miedzianego na szkicu do szwedzkiego spisu katastralnego z 1692 roku

Przypisy

  1. L. W. Brüggemann, Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779, s. 202; wspomniana tu droga biegła od Bramy Królewskiej przez obecne ulice: Roosevelta, Aleję Wyzwolenia, Ofiar Oświęcimia, Kadłubka i dalej do Polic. Obecnie w miejscu młyna usytuowane są garaże położone od południowej strony Osiedla Piastowskiego, stojące przy drodze gruntowej będącej przedłużeniem w kierunku zachodnim ulicy 1 Maja, i poprowadzonej nad podziemnym kanałem strumienia Osówka.
  2. Zob. Greif - GeoGREIF - Historische Kartenwerke mit thematischem Bezug – Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Sign: CVI b 35, Tit: Zabelsdorf (Zabelsdorff), Sign: AI 22, Tit: Bredow, Grabow, Zabelsdorf (Zabelsdorff) Amt/Distrikt StettinAmt/Distrikt Stettin.
  3. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1875. Th. 2, Bd. 8, s. 293; M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 430; por. położenie młyna Kupper Mühl na planie z 1713 roku Plan von der Festung Stettin nebst seiner Umliegenden Gegend, den 29. u. 30. September 1713, przedstawiającego położenie wojsk koalicji z dnia 29 na 30 września.
  4. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., s. 293; tamże wyciąg ze sprawozdania Untersuchungs und Einrichtungs Acten des Königl. Preußischen Amts Stettin und Jasenitz, von Trinitatis 1725 bis dahin 1731.
  5. C.L. Schleich, właściciel firmy M. Bergemanns Erben, Schulzenstraße 174 (nieistniejąca obecnie parcela Sołtysia 28). Schleich w 1832 nabył także pobliski folwark Zabelsdorf.
  6. B. Kozińska, Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Szczecin 2002, s. 110-111.
  7. B. Kozińska, Rozwój przestrzenny Szczecina... op. cit., s. 105.


Bibliografia

  • Brüggemann L. W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779.
  • Berghaus H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1875. Th. 2, Bd. 8.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926.
  • Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Szczecin 2002; wydanie drugie, poprawione i rozszerzone. Szczecin 2015.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk