Madonna z Dzieciątkiem z Gardna (1300)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Madonna z Dzieciątkiem z Gardna
Madonna z Dzieciątkiem z Gardna
Fot. K. Gołębiowska, N. Laskowska
Autor warsztat gotlandzki lub pomorski pod wpływem rzeźby gotlandzkiej
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, Magazyn Sztuki Dawnej, nr inw.: MNS/Szt/180
Data powstania przed 1300 r.
Materiał figura: drewno lipowe, pozostałości polichromii, zaplecek: drewno dębowe
48 x 23 x 10 cm
Wymiary {{{wymiary}}}

Madonna z Dzieciątkiem z Gardna – romańska figura tronującej Marii z Dzieciątkiem w typie „Tron Mądrości” (łac. Sedes Sapientiae); jedna z najstarszych rzeźb kultowych z terenu Pomorza Zachodniego; wraz z drugą figurą Marii z Dzieciątkiem z Gardna (ok. 1260 r.) stanowią wczesny przykład rzeźb maryjnych związanych ze środowiskiem cysterskim w Europie; wykonana przez warsztat gotlandzki lub pomorski pod wpływem rzeźby gotlandzkiej przed 1300; pochodzi z kościoła w Gardnie (niem. Garden), w powiecie gryfińskim.

Opis

Figurka majestatycznie tronującej Marii z siedzącym Dzieciątkiem. Rzeźba przytwierdzona do tła (zaplecek) w postaci płaskiej deseczki zwieńczonej motywem nimbu nad głową Marii flankowanego dwoma trójkątnymi sterczynami. Kompozycja figury Marii frontalna i symetryczna. Dzieciątko w wieku chłopięcym. Podtrzymywane lewą ręką Marii, siedzi bokiem. Prawą wysoko uniesioną dłonią dotyka klatki piersiowej matki. W lewej opartej na swoim kolanie trzyma jabłko. Modelunek plastyczny linearny, uproszczony. Charakterystyczne „trójkątne” fałdowania płaszcza Marii pomiędzy goleniami.

Charakterystyka

Jedna z dwóch najstarszych wśród znanych maryjnych figur kultowych, pochodzących z terenu Pomorza Zachodniego. Reprezentuje typ przedstawienia określany mianem „Tronu Mądrości”, popularny w sztuce okresu romańskiego i wczesnogotyckiego, zwłaszcza w środowisku zakonu cysterskiego. Termin zaczerpnięty ze średniowiecznych tekstów liturgicznych, odnosi się do dogmatu o jej bożym rodzicielstwie. Figury tego typu, uczestniczyły w liturgii cysterskiej. Były ustawiane na ołtarzu, a także noszone podczas procesji. Naśladowanie cnót Marii i kontemplowanie jej duchowego piękna było istotnym elementem duchowości szarych mnichów, którzy w Marii upatrywali swoją szczególną patronkę. Geneza artystyczna rzeźby wiązana jest z twórczością warsztatów gotlandzkich, pracujących dla klasztoru cysterskiego w Kołbaczu, do którego dóbr należał kościół w Gardnie.

Dwie Madonny z Dzieciątkiem z Gardna na ekspozycji w Pommersches Landesmuseum w Szczecinie (na półce przy oknie, obok antaby), stan przed 1939, fot. archiwum MNS

Historia

Jedna z dwóch romańskich figur tronujących Marii z Dzieciątkiem pochodzących z Gardna. Druga Madonna z Dzieciątkiem z Gardna, starsza, datowana jest na ok. 1260 r. Właścicielem Gardna w okresie, gdy wykonane zostały figury, był klasztor cystersów z Kołbacza, dlatego przypuszcza się, że rzeźby wykonane zostały na polecenie tamtejszych mnichów. W Gardnie znalazły się prawdopodobnie wtórnie, być może w okresie po wprowadzeniu reformacji na Pomorzu Zachodnim. Notatka, prawdopodobnie błędna, pod jedną z fotografii archiwalnych ukazujących Marię, wskazuje na pochodzenie ze Stawna (Stevenhagen, Kreis Naugard).

Kościół w Gardnie

Przed 1939 r. rzeźba trafiła do kolekcji szczecińskiego Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde). Wraz z innymi dziełami kolekcji znalazła się w zbiorach Provinzialmuseum w Szczecinie, późniejszego Pommersches Landesmuseum. Rzeźba była ewakuowana w okresie II wojny. W 1956 r. powróciła do szczecińskiego Muzeum, ówczesnego Muzeum Pomorza Zachodniego, a obecnie Narodowego w Szczecinie, jako rewindykat z Moskwy.

Bibliografia

  • Krzymuska-Fafius Z., Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, s. 30-31, kat. 3, il. 3 na s. 115.
  • Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII w., pod red. M. Walickiego, Warszawa 1971, t. 1, s. 241, il. 730 na s. 516, t. 2, s. 684
  • Woziński A., Rzeźba i malarstwo tablicowe, [w:] Cystersi w średniowiecznej Polsce. Kultura i sztuka, katalog wystawy, red. K. Sobkowicz, Warszawa-Poznań 1991, s. 82, 84, s. 88, kat. 50, il. 95
  • Krzymuska-Fafius Z., Elementy wyposażenia wnętrz obiektów cysterskich na Pomorzu Zachodnim, [w:] Dziedzictwo kulturowe cystersów na Pomorzu. Materiały z seminarium, które odbyło się 18 września 1994 roku w Kołbaczu, red. K. Kalita-Skwirzyńska, M. Lewandowska, Szczecin 1995, s. 78-79, 86.
  • Średniowieczna sztuka skandynawska na Pomorzu Zachodnim, katalog wystawy, red. M. Frankowska-Makała, Muzeum Narodowe w Szczecinie, 7–30 czerwca 2002, Szczecin 2002, s. 5, s. 26, kat. 8, il. 9 na s. 16.
  • Nowiński J., Ars cisterciensis. Kościół cysterski w średniowieczu – wyposażenie i wystrój, Warszawa 2016, s. 295-297, il. 95 na s. 298.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska