Materiały Zachodniopomorskie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Materiały Zachodniopomorskie. Rocznik Muzeum Narodowego w Szczecinie
Materiały Zachodniopomorskie. Rocznik Muzeum Narodowego w Szczecinie
Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria tom XII. Okładka nowej serii czasopisma
Częstotliwość rocznik
Wydawca Muzeum Narodowe w Szczecinie ul. Staromłyńska 27, 70-561 Szczecin
Kraj Polska
Tematyka dyscypliny historyczne i wspomagające badania historyczne, muzealnictwo
Ukazuje się od 1957 (za rok 1955)
Naczelny Anna B. Kowalska
ISSN 0076-5236
WWW www.mzp.muzeum.szczecin.pl
Zobacz Materiały Zachodniopomorskie. Rocznik Muzeum Narodowego w Szczecinie w zbiorach Książnicy Pomorskiej.


Materiały Zachodniopomorskie (akronim: MZP) – polskie czasopismo naukowe, rocznik Muzeum Narodowego w Szczecinie (MNS) wydawany od 1957 roku (za rok 1955).

Powołanie czasopisma

Projekt powołania regionalnego, zachodniopomorskiego periodyku naukowego o tematyce historycznej zainicjował w 1955 roku profesor Józef Kostrzewski (1885–1969), czołowy prehistoryk polski, twórca i wieloletni animator poznańskiego ośrodka archeologicznego. Zamysł ten podjął i zrealizował jego uczeń Władysław Filipowiak (1926–2014), wówczas świeżo mianowany dyrektor szczecińskiej placówki muzealnej. Czasopismo zostało utworzone jeszcze w tym samym roku jako rocznik Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie (MPZ), pod nazwą „Materiały Zachodnio-Pomorskie”. Pierwszy tom ukazał się w 1957 roku. We wstępnym tekście redakcja wyartykułowała cel, którym była prezentacja prac naukowo-badawczych w zakresie dyscyplin historycznych prowadzonych w ośrodku szczecińskim.

Był to jeden z pierwszych tego rodzaju periodyków naukowych, które powstawały w regionalnych instytucjach kultury w Polsce lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. Jego założenie było związane również ze wznowieniem pomorskiego czasopisma naukowego „Baltische Studien”, wydawanego w Szczecinie w latach 18321940 przez Towarzystwo Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde). W 1954 roku podjęło ono działalność, przerwaną w 1945 roku, jako Towarzystwo Historii, Starożytności i Sztuki Pomorza (Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde und Kunst) z siedzibą w Hamburgu. W grudniu 1955 roku ukazały się „Baltische Studnien”, opatrzone kolejnym numerem (tom 43) Nowej Serii (Neue Folge) wychodzącej w latach 1897–1940 (tomy 1–42), ze zmienioną nieco okładką. Podobną szatę graficzną, z przedstawieniem gryfa, przyjęły „Materiały Zachodnio-Pomorskie”. Tematyka pomorska podejmowana w obu periodykach, polskim i niemieckim, częściowo splatała się i uzupełniała.

W 1965 roku, poczynając od X tomu (za rok 1964), został zmodyfikowany tytuł czasopisma, które odtąd ukazywało się jako „Materiały Zachodniopomorskie”. Wraz z podniesieniem rangi szczecińskiej placówki muzealnej, od tomu XVI czasopismo było rocznikiem MNS. W 2001 roku wydany został ostatni – XLVII – tom periodyku (za rok 2000) w dotychczasowej formie i oprawie graficznej. Od 2004 roku rocznik został wznowiony, przy czym wprowadzono nową numerację tomów i podział na zeszyty tematyczne.

Materiały Zachodnio-Pomorskie, tom IV. Okładka starej serii czasopisma.

Czasopismo w latach 1957–2001 (za lata 1955–2000) – tzw. Stara Seria

Redakcję utworzonych w 1955 roku „Materiałów Zachodnio-Pomorskich” objął dyrektor Muzeum Pomorza Zachodniego Władysław Filipowiak i kontynuował do przejścia na emeryturę w 2000 roku. Powołany został również Sekretarz Redakcji i Rada Redakcyjna, a nieco później Redaktor Techniczny.

Funkcja Sekretarza Redakcji została powierzona Alicji Hamling, kustoszowi w Dziale Archeologii, która pełniła ją do połowy lat 70. XX wieku, wykonując zasadnicze prace redakcyjne w kolejnych dwudziestu jeden tomach periodyku. Po krótkiej przerwie (tomy XXII–XXIII), przejmowali ją: Teresa Jasiunas, Aldona Niewisiewicz, a u schyłku lat 80. XX stulecia Halina Sawostianik, która była Sekretarzem Redakcji oraz organizowała pracę wydawniczą innych publikacji muzealnych do początku XXI wieku.

W skład pierwszej Rady Redakcyjnej weszli historycy i historycy sztuki pracujący wówczas w MPZ, związani z ochroną zabytków i dynamicznie rozwijającym się szczecińskim środowiskiem naukowym: Zofia Krzymuska-Fafius (kustosz w Dziale Sztuki Dawnej MPZ), Jadwiga Oczkowska-Najdowa (adiunkt w Dziale Sztuki Współczesnej MPZ), Przemysław Smolarek (kustosz w Dziale Morskim MPZ), Henryk Lesiński (dyrektor Archiwum Państwowego w Szczecinie) i Henryk Dziurla (Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie). Zespół tworzący Radę stopniowo ewoluował. W miejsce osób odchodzących byli dobierani kolejni współpracownicy o obiecującym lub ugruntowanym już dorobku w badaniach nad przeszłością i sztuką oraz w muzealnictwie i ochronie zabytków na Pomorzu w 2. połowie XX wieku, jak Wiktor Fenrych (mediewista, wówczas pracownik Działu Morskiego MPZ), Stefan Kwilecki (architekt, Wojewódzki Konserwator Zabytków), czy Marian Kubasiewicz (założyciel i kierownik Katedry Anatomii Zwierząt w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie, twórca szczecińskiego ośrodka archeozoologii).

Trzon redakcji, z prof. Władysławem Filipowiakiem w roli Redaktora oraz Zofią Krzymuską-Fafius i Jadwigą Oczkowską-Najdową pozostawał jednak niezmienny przez niemal pół wieku, co zapewniło dużą konsekwencję w realizacji przyjętych od początku celów i planowy ich rozwój. Poprawność opracowań naukowych wspierana była zewnętrznymi recenzjami wydawniczymi artykułów przyjmowanych do druku w periodyku.

Poczynając od tomu II, obok studiów i publikacji wyniki aktualnych badań z różnych dziedzin historycznych, w czasopiśmie pojawiły się stałe działy prezentujące nowe odkrycia archeologiczne, sprawozdania z działalności zachodniopomorskich placówek muzealnych oraz materiały do bibliografii archeologii Pomorza Zachodniego. W kolejnych numerach zawartość poszerzona została o recenzje i omówienia, zagadnienia dotyczące konserwacji zabytków, rozwoju zasobów bibliotecznych oraz o rubryki okazjonalne. Wraz z rozwojem instytucji badawczych na Pomorzu Zachodnim i wzrostem zainteresowania dziejami ziem pomorskich wśród uczonych z obszarów sąsiednich, a także nawiązywaniem kontaktów z naukowcami z różnych rejonów nadbałtyckich, poszerzeniu ulegała również problematyka opracowań zamieszczanych w czasopiśmie, która obejmowała nowe dziedziny badań nad kulturą regionu oraz nowe terytoria, jak choćby badania afrykanistyczne prowadzone przez szczecińskich muzealników.

Periodyk szybko zdobył wysoką rangę wśród polskich wydawnictw muzealnych i wysoką pozycję w grupie czasopism naukowych, szczególnie w zakresie archeologii. Rozległa tematyka artykułów i zamieszczanie streszczeń w języku obcym umożliwiły szeroki, międzynarodowy kolportaż. Rocznik był rozsyłany na wymianę do ponad stu instytucji, w tym kilkudziesięciu zagranicznych.

Czasopismo po 2001 roku – Nowa Seria

Po objęciu stanowiska dyrektora MNS przez Lecha Karwowskiego, który wzorem poprzednika został także redaktorem naczelnym wydawnictw muzealnych, zapadła decyzja o modyfikacji wyglądu MZP i ukierunkowaniu na publikację artykułów o charakterze studiów i analiz naukowych. Utworzono Nową Serię, numerację woluminów rozpoczęto od początku, a rocznik został podzielony na zeszyty tematyczne. W skład Redakcji Naukowej weszli: Tadeusz Galiński (redaktor), Lech Karwowski, Rafał Makała, Marian Rębkowski i Arnold Gawron (sekretarz). Po okresie reorganizacyjnym, w 2004 roku ukazał się pierwszy tom w postaci dwóch zeszytów: 1 – Archeologia i 2 – Historia Sztuki, przyczym w drugim z zeszytów w Redakcji Naukowej wymienieni są Tadeusz Galiński, Marian Rębkowski, Rafał Makała i Ewa Kaptur.

Kolejny, tym razem podwójny numer czasopisma (II/III za lata 2005–2006) ukazał się z opóźnieniem, a oba zeszyty nie miały już kolegialnych redakcji, tylko redaktorów odrębnych dla każdego woluminu tematycznego (archeologia – Tadeusz Galiński, historia sztuki – Rafał Makała). Jednak czasopismo nie ukazało się przez dwa kolejne lata. W 2009 roku redakcja naukowa zeszytów Archeologicznych MZP została powierzona zespołowi pracowników Działu Archeologii MNS (Krzysztof Kowalski, Dorota Kozłowska, Bartłomiej Rogalski, a nieco później także Anna B. Kowalska).

Od 2010 roku są one publikowane regularnie. Uzupełniono wydanie roczników za lata 2007–2010 (podwójne numery IV–V z 1 i 2; VI–VII z. 1), a od 2011 roku ukazywały się bieżące tomy zeszytów archeologicznych, w których redakcja przywróciła stałe rubryki. Nawiązując do tradycji tzw. Starej Serii wznowiono materiały do bibliografii archeologii Pomorza Zachodniego oraz prezentację aktualnych wydarzeń naukowych i muzealnych. Przywrócono także recenzowanie prac naukowych publikowanych w MZP oraz utworzono stronę internetową czasopisma, na której zamieszczono m.in. wskazówki dla autorów, spisy treści tzw. Starej Serii, obu zeszytów Nowej Serii oraz udostępniono zawartość zeszytów archeologicznych od tomu IV–V.

W 2015 roku, w związku z formalnym zaprzestaniem pełnienia funkcji redaktora naczelnego wydawnictw MNS, zostały uregulowane sprawy zasady działalności MZP. Powołano kadencyjny Zespół redakcyjny, w skład którego weszli dotychczasowi redaktorzy naukowi obu zeszytów, Redaktora naczelnego MZP i Sekretarza redakcji. Utworzono także Radę Naukową czasopisma. Jako podstawową zachowano formę drukowaną periodyku z zaznaczeniem, że zawartość archiwalnych jest udostępniana na stronie internetowej MZP. W regulaminie wprowadzono m.in. zapis umożliwiający ukazywanie się tomów rocznika w jednym woluminie lub w kilku zeszytach. Tomy wydane po wprowadzeniu tych regulacji (XI i XII) ukazały się jako pojedyncze woluminy.

Aktualnie Redaktorem naczelnym MZP jest Anna B. Kowalska. Zespół redakcyjny tworzą: Krzysztof Kowalski, Dorota Kozłowska, Rafał Makała i Bartłomiej Rogalski. Sekretarzem redakcji została Monika Witek.

Od grudnia 2015 roku MZP znalazły się na liście czasopism punktowanych opublikowanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Są także indeksowane w bazie ICI Journals Master List. Redakcja podjęła w ostatnim czasie współpracę z bazami danych udostępniającymi zdigitalizowane treści czasopism w sieci.

Bibliografia



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Krzysztof Kowalski