Miejska Rada Narodowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Miejska Rada Narodowa (w Szczecinie) – była terenowym organem władzy państwowej w PRL. Zgodnie z Konstytucją RP z 1952 roku były wybierane na 3 letnie kadencje. Ich funkcjonowanie zaczęło się jednak wcześniej - rady narodowe powstawały w Polsce z końcem II wojny światowej, jako organy terenowe Krajowej Rady Narodowej (od 1943).

Spośród członków rad narodowych wybierano prezydia, które były zależne od instancji PZPR oraz Wojewódzkiej RN, a właściwie jej prezydium (później wojewody). W praktyce polegało to na uchwalaniu i realizowaniu zadań gospodarczych i społecznych na terenie zarządzanym przez miasto. Do podstawowych zadań Rady Narodowej należało:

  1. uchwalanie terenowych planów i budżetów gospodarczych,
  2. kontrola uchwał dzielnicowych rad narodowych,
  3. nadzór nad utrzymaniem porządku publicznego,
  4. współdziałanie z organami i instytucjami państwowymi (wojsko, milicja, obrona cywilna) w umacnianiu obronności i bezpieczeństwa państwa,
  5. kontrola działań Prezydenta Miasta (okresowo) i Prezydium MRN lub urzędu miejskiego (także okresowo).

1945 - 1950

Na tzw. Ziemiach Odzyskanych, z uwagi na przemieszczanie się wojsk oraz migracje ludności i konieczność zasiedlenia tych terenów, główną rolę wyznaczano Pełnomocnikom Rządu – w przypadku Szczecina był to Pełnomocnik Rządu na Obwód Miasta Szczecina. Do momentu powołania rady narodowej Pełnomocnik był jedynym organem decyzyjno – administracyjnym na wyznaczonym mu terenie, później miał wykonywać uchwały Miejskiej RN. Pełnomocnik/Prezydent Miasta otrzymał nominację 26 kwietnia 1945 i pełnił tę funkcję (z małymi przerwami) do 7 czerwca 1950.

Prezydent Zaremba pierwszy rekonesans w Mieście przeprowadził 28 kwietnia i wtedy formalnie przejął władzę, jednak Zarząd Miasta zainstalował się tu 30 kwietnia 1945). Należy podkreślić, że w interwałach 19 maja9 czerwca oraz 29 czerwca6 lipca 1945, kiedy to Polski Zarząd Szczecina musiał opuścić Szczecin – w Mieście pozostawały polskie komórki partyjne (Polska Partia Robotnicza i ZWM, PPS i OMTUR oraz Stronnictwo Ludowe, Stronnictwo Pracy i Stronnictwo Demokratyczne) oraz Komitet Pomocy Polakom w Szczecinie pod kierownictwem Alfonsa Kaczmarka.

3 lipca 1945, o godz. 18.00, w Berlinie, marszałek Żukow oficjalnie powiadomił Leonarda Borkowicza i Piotra Zarembę oraz radzieckiego komendanta wojennego Szczecina płk Aleksandra Fiedotowa o decyzji międzynarodowych władz okupacyjnych przekazującej władzę cywilną w mieście w ręce polskie. Dwie doby później, 5 lipca 1945, nastąpiło oficjalne przekazanie władzy polskiemu Zarządowi Miasta w Szczecinie, a w dniach następnych (6 lipca i 7 lipca 1945) Szczecin został skutecznie przejęty przez władze cywilne reprezentujące Rzeczpospolitą Polską. Polskie jednostki wojskowe (z 16. Pancernej Brygady Czołgów) do Szczecina zaczęły wkraczać 8 lipca.

Siłą napędową powoływania rad narodowych na Pomorzu Zachodnim była Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza (MKP) Stronnictw Demokratycznych na Okręg Zachodniopomorski, która pomimo poważnych oporów wojewody Leonarda Borkowicza, spowodowała wydanie przez niego, 18 sierpnia 1945 „Instrukcji dla burmistrzów”, w której umieszczono zalecenia dla powoływania przy zarządach miejskich rad doradczych oraz tymczasowych rad narodowych. W efekcie tej instrukcji oraz uzgodnień poczynionych w ramach MKP – 14 listopada 1945 powołano w Szczecinie Tymczasową MRN.

Pierwsze posiedzenie szczecińskiej Tymczasowej MRN odbyło się 10 grudnia 1945 (jednocześnie ukonstytuowało się jej Prezydium). Członkowie (radni) MRN nie byli wyłaniani w wyborach powszechnych, lecz poprzez delegowanie uznawanych przez PKWN i KRN tych organizacji politycznych, społecznych, gospodarczych i zrzeszeń zawodowych, które popierały „budowę nowego ustroju”. Zasada delegowania partyjnego wpłynęła na dużą rotację radnych i dezorganizację prac Rady oraz jej Prezydium. Ponadto od 1948 usuwano z Rady ludzi doświadczonych, ale „niepewnych klasowo”, w efekcie więc kompetencje MRN przejmowały inne organy, w tym administracja „prezydencka” (Prezydent Szczecina i Zarząd Miejski) [1].

Zgodnie z ustawą z 11 września 1944[2] - 7 marca 1946 KRN uznała Tymczasową MRN Szczecina jako pełnoprawną; z uwagi na brak Wojewódzkiej RN w Szczecinie - MRN podlegała bezpośrednio KRN do 14 czerwca 1946.

Miejska Rada Narodowa w Szczecinie składała się początkowo z 24 radnych, ale z uwagi na przyrost ilości mieszkańców – do 1950 skład zwiększył się do 64 osób, które obradowały na sesjach jeden raz w miesiącu. Miejska Rada Narodowa w Szczecinie uchwalała budżet miasta, planowała działalność publiczną oraz pełniła funkcje kontrolne nad innymi organami samorządu miejskiego. Miała wpływ na obsadę kierownictwa Zarządu Miasta, jednak do 1950 roku akceptowała w tej roli Piotra Zarembę.

Obrady MRN prowadzili Przewodniczący Prezydium MRN, którymi w latach 19451950 byli kolejno:

  1. Józef Gendaszyk (10 grudnia 194531 marca 1946 (aresztowany przez WUBP)
  2. Tadeusz Chudy (1 kwietnia 19466 października 1947)
  3. Albert Cobel (7 października 194718 października 1948)
  4. Zdzisław Muszyński (18 października 19487 czerwca 1950)

1950 - 1973

Ustawą z 20 marca 1950 o terenowych organach jednolitej władzy państwowej[3] zlikwidowano urzędy prezydentów miast i zarządy miast, całość władzy przekazując w ręce rad narodowych i ich prezydiów, które jednocześnie stały się organami, a właściwie transmiterami poleceń władz państwowych i partyjnych. Przewodniczący Prezydium MRN, który był wybierany na jej sesji, spośród członków MRN - formalnie przejął uprawnienia Prezydenta Miasta. W latach 1950–1973 byli nimi kolejno:

  1. Stanisław Germałowicz (1950-1951)
  2. Bernard Polczyk (1951-1953)
  3. Władysław Wolski (1953–1954)
  4. Jerzy Zieliński (1954–1961)
  5. Henryk Żukowski (1961–1969)
  6. Bogdan Augustiański (1969–1970)
  7. Feliks Uciechowski (1970–1972)
  8. Jan Stopyra (1972-1973)

Dopiero od 1954 roku radni zaczęli być wybierani w wyborach powszechnych (ówczesne ordynacje wyborcze preferowały kandydatów PZPR). Fasadowa samodzielność rad narodowych, zależnych od rad wyższego szczebla i organów państwowych, została zwiększona dopiero w 1958 roku, między innymi poprzez powołanie komisji stałych MRN [4]. Od tego momentu MRN zaczęło sprawować nadzór i kontrolę nad dzielnicowymi radami narodowymi (DRN). Ponadto do ich kompetencji dodano stanowienie prawa miejscowego, nadzór i kontrolę jednostek bezpośrednio podporządkowanych MRN i DRN, oraz koordynację działań wszystkich jednostek z terenu miasta (nawet nie podporządkowanych). Jednocześnie kierownicy wydziałów Prezydium MRN stali się jednoosobowymi organami administracji państwowej w „terenie”. Istotną trudnością w konstruowaniu budżetów rocznych był brak wyprzedzających informacji dotyczących dotacji i subwencji rządowych i wojewódzkich.

W latach 1950-1973 liczb radnych MRN Szczecina wynosiła około 80.

1950 - 1980

W 1973 zmieniono zasady funkcjonowania rad narodowych[5] - powołano urząd Prezydenta Miasta oraz podlegający mu Urząd Miejski. Instytucje te przejęły funkcje administracyjne wydziałów Prezydium MRN, a Urząd Miejski obsługiwał także Miejską Radę Narodową. Tym samym w istotny sposób rozdzielono funkcje stanowiące od wykonawczych i administracyjnych.

Po wyborach w 1973 wybrano 90. osobową MRN, natomiast w 1975 został zniesiony podział Miasta na dzielnice, a radnych DRN włączono w skład MRN – stan osobowy wzrósł do 287; w kolejnych wyborach wybierano 130 radnych.

W latach 19751980 funkcje Przewodniczącego MRN łączono ze stanowiskiem sekretarza Komitetu Miejskiego PZPR - był nim Tadeusz Waluszkiewicz (do 12 grudnia 1980 - następnie Wojewoda Szczeciński). Funkcje partyjne od samorzadowych rozdzielono po „sierpniu” 1980.

1980 – 1990

Prezydium MRN ponownie stało się wyłącznie kolegialnym organem wewnętrznym MRN i jej reprezentantem na zewnątrz. Miejska Rada Narodowa uchwalała roczne i wieloletnie plany społeczno – gospodarcze dla Miasta i plany rozwoju przestrzennego, jednocześnie kontrolując i koordynując ich wykonanie. Kontrolowała także działalność Prezydenta Miasta Szczecina (uwaga: ówcześnie obowiązywała forma nazw instytucji miejskich: ...Szczecina lub ...w Szczecinie).

1990 – likwidacja rad narodowych

Po zmianie ustroju w 1990, ustawą z dnia 8 marca 1990 o samorządzie terytorialnym[6] i ustawą z dnia 10 maja 1990 wprowadzającą przepisy ustawy o samorządzie terytorialnym[7] - zniesiono rady narodowe, tworząc na ich miejsce gminne (i miejskie) organy samorządowe, oddzielając administrację rządową od samorządów terytorialnych. Pierwsze wolne wybory do rady miejskiej odbyły się 27 maja 1990 - w Szczecinie powstała 60. osobowa Rada Miasta Szczecin.

Przypisy

Zobacz też

Źródła

  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 277, 606, 634, ISBN 83-87341-45-2
  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s. 585, ISBN 83-87341-45-2
  • Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski (red.): Dzieje Szczecina – T IV. 1945-1990. Wyd. 13 Muz, Szczecin 1998, s.111 - 128, ISBN 83-908898

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak