Szczecińskie Przedsiębiorstwa Komunikacyjne

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Szczecińskie Przedsiębiorstwa Komunikacyjne – współczesna szczecińska komunikacja miejska, rozumiana jako zbiorowe przewozy pasażerów, wykorzystuje przede wszystkim linie tramwajowe i autobusowe.

Pomimo tego, że w Szczecinie jest dużo wód (kanały, rzeki, jeziora) oraz wysp wykorzystywanych zarówno do celów mieszkalnych, jak też przemysłowych – wodny transport zbiorowy ma charakter marginalny (w 2013 roku stała przeprawa promowa jest eksploatowana jedynie na potrzeby stoczni Gryfia[1]).

Podobnie jest w Szczecinie z komunikacją kolejową – miejskie przewozy pasażerskie, rozwijane w ciągu XX wieku, u progu XXI wieku zostały niemal w całości skasowane, a „śródmiejskie” stacje kolejowe (Niebuszewo, Łękno, Turzyn i inne) praktycznie zlikwidowano, natomiast ich budynki i urządzenia często niszczeją. W sferze niezrealizowanych projektów pozostała szybka kolej miejska.

Współcześnie, od 1991 roku, zbiorowe przewozy pasażerskie w Szczecinie organizowane są przez komunalne zakłady budżetowe (kolejno, następujące po sobie):

  • Miejski Zakład Komunikacyjny,
  • Zarząd Komunikacji Miejskiej,
  • ZDiTM.
Logo ZDiTM Szczecin (2013)

Istniejący od 1 stycznia 2002 jednostka budżetowa - Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego - zasadniczo zajmuje się zarządzaniem ruchem na drogach znajdujących się w granicach miasta oraz planowaniem, sterowaniem, organizacją i zarządzaniem transportu zbiorowego w Szczecinie[2]. W zakresie zarządzania transportem pasażerskim ZDiTM zajmuje się zlecaniem usług przewozowych, analizami taryf i organizacją dystrybucji biletów oraz ich kontrolą, a także analizą i ustalaniem planów nakładów finansowych na transport zbiorowy[3]. Zadania w zakresie organizacji zbiorowych przewozów pasażerskich ZDiTM realizuje poprzez zlecanie ich wykonania następującym przedsiębiorstwom transportowym[4]:

Logo Tramwaje Szczecińskie (2013)
  • Tramwaje Szczecińskie sp. z o.o., z siedzibą ul. Klonowica 5, powstała 19 grudnia 2008, na podstawie uchwały nr XXVIII/715/08[5] Rady Miasta Szczecin. Spółka powstała w wyniku likwidacji i przejęcia majątku oraz zobowiązań Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego. Podstawowym celem działania spółki jest zaspokojenie potrzeb mieszkańców poprzez obsługę przewozów tramwajowych. Przedsiębiorstwo należy w 100% do Gminy Miasto Szczecin, a funkcję zgromadzenia wspólników sprawuje Prezydent Miasta Szczecin. Przedsiębiorstwo obsługuje 12 linii tramwajowych[6].
Logo SPPK (Police)
  • Szczecińsko - Polickie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Spółka z o.o. (SPPK) (współwłasność gmin Szczecin i Police)[7].

Powstało 1 lutego 1997 z polickiej zajezdni Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Szczecinie. Jego siedziba mieści się w Policach, ul. Fabryczna 21. Autobusy tego przedsiębiorstwa obsługują linie na terenie Szczecina, Polic i gmin sąsiednich[8]:

  • w Policach oraz między Policami i Szczecinem (63, 101, 102, 103, 106, 107, 109, 111 oraz nocne 524, 526);
  • na terenie gminy Police: Linia Samorządowa, Linia Pracownicza i Linia Działkowa.
Logo SPAK (Klonowica)

Przedsiębiorstwo powstało 1 listopada 1999 roku na bazie zajezdni autobusowej i bazy remontowej przy ul. Klonowica 5. Obsługuje dzienne trasy autobusów głównie na lewobrzeżu miasta, w centrum Szczecina (75, 67, 60, 53, 51, 57, 58, 59, 63, 68, 69, 70, 74, 76, 78, 80, 82, 83, 87, 88) i dwie linie pospieszne na prawobrzeże (A i B) oraz linie nocne (521, 525, 527, 528, 529)[10].

Logo SPAD (Dąbie)

Powstało 1 listopada 1999 roku na bazie zajezdni autobusowej w Dąbiu, ul. Struga 10. Autobusy tego przedsiębiorstwa obsługują linie dzienne (52, 54, 55, 55b, 56, 61, 61b, 64, 65, 66, 71, 73d, 73z, 77, 79, 81, 84), linie pospieszne (A, B, C, D, E i G) oraz linie nocne (533 i 534)[12].

Logo PKS Szczecin (2013)

Historia przed 1945

Jednym z podstawowych czynników decydujących o rozwoju Szczecina była sieć dróg wodnych i lądowych umożliwiających transport ładunków i komunikację. Przyspieszony po lokacji miasta proces integrowania poszczególnych jego dzielnic i przedmieść spowodował wytyczenie siatki ulic wtapiających się w sieć dróg zewnętrznych. Mosty stopniowo zastępowały stałe przeprawy promowe, a poprawa stanu dróg i postęp technologiczny ułatwiały organizacje przewozów.

Koleje

Komunikacja drogowa i wodna w XIX wieku zostały uzupełnione przez linie kolejowe (pierwsza linia kolejowa, do Berlina powstała w 1843).

Pierwszym szczecińskim dworcem kolejowym był (nieistniejący) Dworzec Wrocławski, przekazany do użytku 15 maja 1877, zlokalizowany pomiędzy dzisiejszymi ulicami Rybnicką a Hryniewieckiego. Należał do spółki Wrocławsko – Świdnicko – Freiburskie Towarzystwo Kolejowe. Po upaństwowieniu kolei (1884), w 1887 roku połączono tory prawobrzeża z Dworcem Głównym, sam zaś dworzec i jego torowiska obsługiwały przewozy towarowe[16].

W 1898 otwarto kolejowa linię lokalną Szczecin GłównyDrzetowoPoliceJasienica, a w latach 30. i 40. XXw. linie towarowe z dworcami Gumieńce, Turzyn, Podjuchy. Początkowo zarządzała nimi dyrekcja przedsiębiorstwa kolejowego Berlin – Stettiner Eisenbahn Gesselschaft (BSEG), a po przejęciu go przez państwo (18511852) działała w Szczecinie dyrekcja kolei państwowej Kgl. Eisenbahndirection Stettin) i jej późniejsze następczynie. W Szczecinie mieściły się także siedziby towarzystw kolejowych, w tym Stargard – Posener EG, Alt-Damm – Colberger Eisenbahn Gesselschaft[17].

Omnibusy i tramwaje

Pierwszym środkiem zbiorowej komunikacji miejskiej w Szczecinie były omnibusy konne, które w 1861 wprowadził A.M.Hammerstein, a w ślad za nim związek właścicieli dorożek. Obsługiwały one regularne linie do Grabowa, Drzetowa, Żelechowej, Golęcina, Niebuszewa i Łękna. Kursowały one nadal (stopniowo zastępowane przez omnibusy motorowe', czyli autobusy), jednak gdy w 1879 zainstalowano pierwsze tramwaje konne – wobec rozwoju tramwajów elektrycznych musiały ustąpić nowoczesnej konkurencji[18].

W roku swojego powstania ([[1879)) przedsiębiorstwo „kolei ulicznych” (Stettiner Straßen Eisenbahn Gesellschaft) uruchomiło tramwaje konne sięgające przedmieść miasta: (Łękno, Niebuszewo, Golęcino). Zasadniczą sieć torowisk wybudowano do 1889, eksploatując 16 wagonów (w 1896 – 39 wagonów), każdy dla 26 pasażerów. Pierwsza zajezdnia została zlokalizowana na dzisiejszym skrzyżowaniu ulic Wojska Polskiego i Piotra Skargi.

W 1897 roku wprowadzono pierwszą trakcję elektryczną, równocześnie zwiększając długość linii tramwajowych. W 1939 długość linii obsługiwanych przez szczecińskie „koleje uliczne” wynosiła 50,3 km. Przedsiębiorstwo niemal w całym okresie swojego istnienia przynosiło zyski.

Skutkiem II wojny światowej było zniszczenie komunikacji tramwajowej szacowane nawet na 85% (trakcje 75%, tabor 50%)[19].

Autobusy

Pierwsze próby uruchomienia komunikacji samochodowej podjął w 1901 przedsiębiorca Pabst, otwierając na 5 lat sezonową linię autobusową, łączącą ul. Arkońską z Jeziorem Głębokim[20]. Od 1913 roku istniała linia autobusowa z ówczesnego Arndt-platz do Tanowa. Od 1928 szczecińska firma tramwajowa (Stettiner Straßen-Eisenbahn Gesellschaft) rozpoczęła przedłużanie linii tramwajowych do przedmieść miasta za pomocą autobusów. Ponadto autobusy uzupełniały tramwaje w godzinach szczytach przewozowych. W 1936 roku powstała linia „międzytramwajowa” NiebuszewoŁęknoPogodno. W 1930 roku łączna długość linii autobusowych w Szczecinie wynosiła ponad 1000 km, ale w 1939 już tylko niespełna 64 km[21].

W okresie II wojny światowej istniały tylko linie do Tanowa i do Dołuj oraz (prawdopodobnie) do Polic. Ponadto autobusy zastępowały tramwaje na odcinkach ulic zniszczonych w wyniku bombardowań.

Okres powojenny

1945 - 1991

W lipcu 1945 powołano polskie przedsiębiorstwo komunalne o nazwie Tramwaje i Autobusy Miasta Szczecina (od 31 grudnia 1948 przemianowane na Miejskie Zakłady Komunikacyjne) w Szczecinie, z siedzibą ul. Klonowica 5.

Niezwłocznie zaczęto remontować 6 zachowanych autobusów oraz uruchomiono (12 sierpnia 1945) pierwszą linię tramwajową; do użytku nadawało się wtedy 20 wozów tramwajowych[22]. Pierwszy powojenny szczeciński autobus przewiózł pasażerów dopiero 4 kwietnia 1947[23]. Sukcesywnie uruchamiano zajezdnie tramwajowe na Golęcinie, Niemierzynie i Pogodnie.

Pierwsza powojenna zajezdnia autobusowa, razem z nowoczesną bazą remontową dla tramwajów, powstała w 1965 przy ul. Klonowica 5. W 1978 oddano do użytku zajezdnię autobusów w Dąbiu, w 1985 – w Policach.

Istniejące od 1952 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (utworzone na bazie Miejskich Zakładów Komunikacyjnych) - w 1976 weszło w skład Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej (WPKM). WPKM miało oddziały w Stargardzie Szczecińskim i Świnoujściu; istniało do 1991 roku.

W latach 19451990 odbudowywano i rozbudowywano komunikację kolejową. W efekcie eksploatowano sieć wewnętrznych linii kolejowych z usytuowanymi przy nich przystankami. Nigdy jednak nie udało się zaktywizować przewozów kolejowych wewnątrz aglomeracji szczecińskiej. Nie udało się utrzymać obsługi przewozów pasażerskich na trasie Szczecin Główny – Dąbie Osiedle oraz do Polic. Ta forma komunikacji maleje także wskutek umasowienia komunikacji indywidualnej[24]. Istniejąca od 10 kwietnia 1945 Zachodniopomorska, a później Szczecińska i ostatecznie Pomorska Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych (DOKP) w największej mierze zaangażowana była w obsługę towarowych przewozów na rzecz portu i przemysłu. Istniała do 1 lipca 1998, kiedy to PKP zostały podzielone w ramach restrukturyzacji[25].

W obsłudze przewozów pasażerskich wodna komunikacja przewozów śródlądowych w Szczecinie miała charakter marginalny. Jedynie w latach 19601963 próbowano uruchomić przewozy hydrobusami należącymi do MPK ("Juliszka i „Margitka”), które przewiozły łącznie 390 tys. pasażerów. W pozostałym czasie statki pasażerskie wykorzystywano wyłącznie do przewozów pasażerskich[26].

Po 1991

30 kwietnia 1991 WPKM zostało podzielone na trzy samodzielne przedsiębiorstwa (dawne oddziały), a 1 sierpnia 1991 część szczecińską przekształcono w miejski zakład budżetowy – Miejski Zakład Komunikacyjny (MZK). W okresie od sierpnia 1992 do maja 1995 MZK funkcjonował jako oddział Miejskiego Zakładu Usług Komunalnych (MZUK).

Po likwidacji MZUK (1 czerwca 1995) MZK podzielono na dwie jednostki budżetowe, t.j. Miejski Zakład Komunikacyjny i Zarząd Komunikacji Miejskiej (później włączony do ZDiTM).

Miejski Zakład Komunikacyjny świadczył usługi transportowe w regularnej komunikacji pasażerskiej na terenie Szczecina i Polic, zajmował się utrzymaniem taboru, obiektów i urządzeń liniowych (zwrotnice, znaki, oświetlenie).

W latach 19961999 na bazie Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego (MZK) powstały 3 obecnie działające w Szczecinie spółki autobusowe, a 1 lipca 2000 z „części tramwajowej” MZK utworzono Centralne Warsztaty sp. z o.o. (dawniej wydział MZK - 'Tramwajowe Warsztaty Remontowe). W 2005 przedsiębiorstwo zostało ponownie wcielone do MZK, jako Wydział Napraw Taboru (4 czerwca 2005).

Jednia z trzech szczecińskich zajezdni tramwajowych - Niemierzyn - 1 października 2004 roku została zamieniona na Muzeum Techniki i Komunikacji „Zajezdnia Sztuki”.

Na przełomie lat 2008/2009 zakład budżetowy – MZK – zostaje sprywatyzowany i przekształcony w spółkę komunalną - Tramwaje Szczecińskie sp. z o.o..

Przypisy

  1. Szczecińska Stocznia Remontowa GRYFIA SA: Rozkład promów (dostęp: 18.03.2013)
  2. uchwała nr XLV/941/01 RM z 22.10.2001 w spr. utworzenia zakładu budżetowego pod nazwą „Zarząd Dróg i transportu Miejskiego”... (dostęp: 18.03.2013)
  3. Statut ZDiTM (Załącznik do uchwały nr XLV/941/01 RM z 22.10.2001) (dostęp: 18.03.2013)
  4. ZDiTMSzczecin: inne strony (dostęp: 17.03.2013)
  5. Uchwała nr XXVIII/715/08 Rady Miasta Szczecin, z 24.11.2008 (dostęp: 18.03.2013)
  6. Tramwaje Szczecińskie sp. z o.o. (dostęp: 18.03.2013)
  7. BIP Police: Szczecińsko - Polickie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. (dostęp: 14.03.20130]
  8. Szczecińsko - Polickie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – O firmie (dostęp: 14.03.2013)
  9. Infoveriti - dane firmy: Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe „Klonowica” Spółka z o.o. Szczecin (dostęp: 14.03.2013)
  10. SPA „Klonowica” - O firmie (dostęp: 14.03.213)
  11. Infoveriti - dane firmy: Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe „Dąbie” Spółka z o.o. Szczecin (dostęp: 14.03.2013)
  12. SPA Dąbie – Obsługiwane linie (dostęp: 14.03.2013)
  13. Mapka poglądowa komunikacji podmiejskiej PKS Szczecin (dostęp: 18.03.2013)
  14. PKS Szczecin: o firmie (dostęp: 18.03.2013)
  15. PKS Szczecin: kontakt (dostęp: 18.03.2013)
  16. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 215, 216 ISBN 83-87341-45-2
  17. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 460, 461 ISBN 83-87341-45-2
  18. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 690, ISBN 83-87341-45-2
  19. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 463, 464 ISBN 83-87341-45-2
  20. Łukasz Łużniak: 80 lat komunikacji autobusowej w Szczecinie (dostęp: 14.03.2013)
  21. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 457, ISBN 83-87341-45-2
  22. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 464, ISBN 83-87341-45-2
  23. Łukasz Łużniak: 80 lat komunikacji autobusowej w Szczecinie (dostęp: 14.03.2013)
  24. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 215, 216, 457 – 464, 607, 690, ISBN 83-87341-45-2
  25. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s. 161 - 163, ISBN 83-87341-45-2
  26. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 464 ISBN 83-87341-45-2


Źródła

  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 215, 216, 457 – 464, 607, 690, ISBN 83-87341-45-2
  • Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski (red.): Dzieje Szczecina – T IV. 1945-1990. Wyd. 13 Muz, Szczecin 1998, s.282 - 289, ISBN 83-908898

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak