Mur oporowy przy ulicy Podgórnej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Średniowieczny mur oporowy przy fortyfikacjach miejskich z otoczeniem
Średniowieczny mur oporowy przy fortyfikacjach miejskich z otoczeniem
Widok fragmentu muru oporowego od strony wschodniej (stan z kwietnia 2007)
Lokalizacja ulica Św. Ducha
Data budowy początek XIV wieku
[ Zobacz Średniowieczny mur oporowy przy fortyfikacjach miejskich z otoczeniem na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 622 z dnia 4 czerwca 2010[1]

Geolokalizacja: 53.4219,14.55584

Mur oporowy opisywany obecnie jako położony przy ulicy Świętego Ducha, jest najstarszym fragmentem fortyfikacji średniowiecznych Szczecina; data powstania - prawdopodobnie początek XIV wieku.

Historia

W dolnej części ulicy Podgórnej (Rosengarten), przy wylocie do ulicy Świętego Ducha, podwórza budynków Nr. 41/42 i Nr. 40 przylegały do muru miejskiego. Dość wiernie odtworzono go na planie miasta z 1721 roku [2]. Dokładniej jego przebieg można poznać wg przebiegu granic poszczególnych działek na planach sprzed 1945 roku. Na podwórzu Rosengarten Nr. 40 mur miejski skręcał w kierunku południowym, a wraz z nim skraj starej wysoczyzny Psiej Góry (monte canum, 1306), którego stromo opadający stok znacznie ścięto, osadzając tu mocny mur podporowy. Z kolei na nim dodatkowo posadowiono mur miejski. U styku tego muru oraz muru prowadzącego od Bramy Świętego Ducha, powstało na stromym zboczu silnie umocnione dzieło - baszta łupinowa otwarta, panująca ponad przyległym terenem i oddaloną stąd o 43 metry na wschód bramą miejską Bramą Świętego Ducha. Wysunięty w kierunku południowym mur oporowy miał długość 15 metrów, potem stok wysoczyzny skręcał na zachód, a mury miejskie biegły dalej po jego stromym zboczu.
Biorąc pod uwagę informację, że w 1302 roku w miejscu, gdzie obecnie stoją zabudowania Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, wybudowano Dwór Opata z Kołbacza przylegający do murów miejskich, oraz, że ok. 1318 r. wybudowano Bramę Świętego Ducha, a Franciszkanie w tym samym czasie zabezpieczyli teren klasztoru własnym murem obronnym, to czas budowy zachowanego muru oporowego można określić na początek XIV wieku.

Opis muru oporowego

Wg zachowanych zdjęć z lat dwudziestych ubiegłego wieku, w miejscu, gdzie mur oporowy skręcał na zachód, zachowały się resztki muru miejskiego skierowanego w kierunku nieistniejącej dzisiaj parceli Heiligegeiststraße Nr. 5. Nie był on zbyt szeroki i mierzył ok. 4,70 m wysokości (stan muru w tym miejscu możemy porównać na zdjęciach z tego okresu i z 2007 roku). Na podwórzu Rosengarten Nr. 40 mur z kamienia polnego posiadał wysokość ok. 5,65 m. Poziom gruntu podwórza sięgał nieco wyżej niż dawny teren, za to sam mur oporowy sięgał nieco głębiej (należy tu dodać, że obecnie sięga jeszcze głębiej, gdyż dosypano warstwę gruzu od 1m do 2m ponad poziom podwórza sprzed 1945 roku). Ponad widoczną jeszcze dzisiaj warstwą kamieni polnych, które kończą się wzdłuż linii prostej, położono siedem warstw starego muru ceglanego, będącego odpowiednikiem muru miejskiego. Ponad nim wznosiła się oficyna budynku Rosengarten nr 39. Grubość muru oporowego w chwili obecnej nie jest do ustalenia (wg C. Fredricha ok. 1 m). [3]

Mur oporowy na początku XVIII wieku i obecnie, na początku XXI wieku

Przetłumaczony na język niemiecki w 2005 roku szwedzki spis katastralny Kwartału Passawskiego z początku XVIII wieku, w ramach którego został obmierzony i opisany w okresie od sierpnia 1706 do stycznia 1707 roku, przybliża nam otoczenie i zabudowę zachowanego do dzisiaj muru oporowego. Na początku XVIII wieku usytuowane w dolnej części ulicy Podgórnej parcele sięgały na tyłach do muru miejskiego. Stojące na nich budynki, posiadające numer katastralny 52-54 (do 1945 r. Rosengarten 44-42) należały do fundacji klasztoru św. Jana, a wcześniej do szpitala św. Ducha. W ich piwnicach ulokowana była tzw. piwnica dla ubogich (Armenkeller). Do fundacji klasztornej należały kolejne dwie parcele o numerach katastralnych 55 i 56 (do 1945 r. Rosengarten 41-40), a także następne, zanim przeszły w ręce prywatne, o numerach katastralnych 57-58 (do 1945 r. Rosengarten 40), sięgające do zachowanego do naszych czasów muru oporowego. Świadczy o tym wymieniona w spisie katastralnym i usytuowana pomiędzy działką nr 58 a murem przyległym do wschodniego skraju parceli nr 59 (do 1945 r. Rosengarten 40), uliczka o nazwie Freiheitstraße, prowadząca wzdłuż muru oporowego w kierunku muru miejskiego, gdzie stała baszta łupinowa, otwarta od strony miasta. Nazwa uliczki „Freiheit”, (tj. wolność) utwierdza nas w przekonaniu, że cały ten teren od ulicy Rybackiej (Magazinstraße) aż do Bramy Świętego Ducha, w średniowieczu położony był na obszarze niepodlegającym jurysdykcji miejskiej. Jak podaje spisujący to miejsce geodeta osadzony na wschodnim skraju parceli nr 59 mur oporowy był w bardzo złym stanie technicznym, o czym pisze ponad 200 lat później również Fredrich w swoim opracowaniu o najstarszym odcinku umocnień miejskich miasta Szczecina [4] Na dzień dzisiejszy, na początku XXI wieku, można powiedzieć, że mimo wpisania tego fragmentu do rejestru zabytków, sytuacja od tej pory niewiele się zmieniła. [5]

Galeria


Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 622 (decyzja DZ-4140/13-1/AR/2010 z dnia 4 czerwca 2010, nazwa na liście: średniowieczny mur oporowy przy fortyfikacjach miejskich /otoczenie/).[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI, rysunek odręczny wg planu ze zbiorów towarzystwa historycznego - Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowanego W: M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 340/41.
  3. Fredrich C., Das älteste Stück der Stettiner Stadtbefestigung W: BSt NF Bd XXVIII. Stettin 1926, s. 209-214.
  4. Fredrich C., Das älteste Stück..., op. cit.
  5. WUOZ w Szczecinie, rejestr zabytków nieruchomych w Szczecinie, poz. 204: ul. Św. Ducha, średniowieczny mur oporowy przy fortyfikacjach miejskich /otoczenie/, nr rej. 622. Decyzja DZ-4140/13-1/AR/2010 z dnia 4.06.2010.

Bibliografia



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk