Muzeum Narodowe w Szczecinie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gmach główny Muzeum Narodowego w Szczecinie, Wały Chrobrego 3.

Muzeum Narodowe w Szczecinie wyrosło z późnośredniowiecznej i nowożytnej tradycji kolekcjonerskiej władców Księstwa Pomorskiego z dynastii Gryfitów oraz inicjatywy i pasji bogatego mieszczaństwa stolicy prowincji pomorskiej, a także żywej w XIX stuleciu idei towarzystw naukowych, kształtujących świadomość narodową, zainteresowania historią, społeczną potrzebę rozwoju intelektualnego i wrażliwości estetycznej.

Szczecińskie muzeum ze względu na rangę i ponadregionalne znaczenie zbiorów posiada status instytucji narodowej. Wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów [1] Muzeum Narodowe w Szczecinie jest największą instytucją kultury na Pomorzu Zachodnim, a także dotychczas jedyną w regionie, należącą do Samorządu Województwa Zachodniopomorskiego współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[2]

Muzeum – zgodnie ze swoją misją – gromadzi, chroni, zapewniając trwałość istnienia, opracowuje i udostępnia powierzone dziedzictwo narodowe: dzieła sztuki oraz zabytki kultury materialnej. Jego istotnym celem jest tworzenie szerokiej płaszczyzny wymiany myśli naukowej w różnych dyscyplinach wiedzy – zgodnie z profilem posiadanych kolekcji. Muzeum realizuje swoje statutowe obowiązki poprzez prezentację zbiorów w ramach stałych ekspozycji, organizowanie wystaw czasowych oraz różnorodnych wydarzeń artystycznych, konferencji naukowych, spotkań popularnonaukowych, a także działalność edukacyjną i wydawniczą. Będąc instytucją zaufania publicznego, jest depozytariuszem pamięci o przeszłości, ale również żywym centrum kultury – miejscem, które aktywnie uczestniczy w procesie kształtowania świadomości historycznej i postaw społecznych.
Muzeum Narodowe w Szczecinie w duchu wielokulturowego, transgranicznego dialogu i współpracy buduje regionalną, narodową oraz europejską tożsamość Pomorza Zachodniego i jego mieszkańców.

Historia

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych, ul. Staromłyńska 27.

Muzeum Narodowe w Szczecinie oraz posiadane zbiory są wynikiem burzliwej dwudziestowiecznej historii Szczecina i Pomorza Zachodniego oraz skomplikowanych okoliczności politycznych i społecznych, w jakich przyszło działać jego twórcom oraz zarówno ich niemieckim, a potem polskim następcom. Współczesne muzeum jest spadkobiercą ponad sto trzydziestoletniej tradycji szczecińskiego muzealnictwa – nie będąc jednak prawnym sukcesorem – dwu niemieckich instytucji.

Pierwszą z nich jest erygowane w 1878, a otwarte 23 czerwca 1913 roku Muzeum Miejskie (niem. Museum der Stadt Stettin, Stadtmuseum Stettin), mieszczące się w imponującym swym rozmachem gmachu przy Wałach Chrobrego (dawniej Hakenterrasse). Powstało ono w wyniku scalenia gromadzonych od połowy XIX wieku miejskich kolekcji. Dzięki zbiorom towarzystw naukowych (Towarzystwo Historii i Starożytności Pomorza / Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde; Pomorskie Towarzystwo Sztuk Pięknych / Kunstverein für Pommern; Towarzystwo Entomologiczne / Entomologischer Verein) oraz darom bogatego szczecińskiego mieszczaństwa (Stolting, Dohrnowie, Scheeferowie, Keddigowie, Töpferowie, Döringowie i inni), jak również dzięki intensywnej działalności pierwszego dyrektora instytucji Waltera Riezlera w Muzeum Miejskim, składającym się z dwu działów: działu sztuki i rzemiosła artystycznego oraz działu przyrodniczego, zgromadzono znakomitą kolekcję sztuki antycznej, malarstwa nowożytnego oraz zbiór dzieł wówczas współcześnie żyjących artystów, w tym wielu twórców awangardowych, a także znaczący zespół muzealiów przyrodniczych.

Drugą zaś jest powstałe w 1928 roku Prowincjonalne Muzeum Starożytności Pomorskich (niem/ Provinzialmuseum Pommerscher Altertümer), sześć lat później przekształcone w Pomorskie Muzeum Krajowe (niem. Pommersches Landesmuseum Stettin). Do muzeum, którym kierował dr Otto Kunkel, trafiły zbiory archeologiczne, etnograficzne oraz dzieła sztuki sakralnej. Jego siedzibą był obecny gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych, przy ulicy Staromłyńskiej.

Los przedwojennych muzeów dopełnił się pod koniec drugiej wojny światowej. Wprawdzie gmachy muzealne uniknęły większych zniszczeń w czasie alianckich nalotów, jednak zbiory zostały w dużej mierze rozproszone. Część zasobów dawnego Muzeum Miejskiego trafiła do Niemiec Zachodnich, stając się podstawą kolekcji Fundacji Pomorskiej w Kilonii (Stiftung Pommern Kiel), prezentowanej przez lata w zachodnim skrzydle tamtejszego zamku, a które obecnie stanowią trzon zbiorów Pomorskiego Muzeum Krajowego w Greifswaldzie (Pommersches Landesmuseum Greifswald).

1 sierpnia 1945 roku powołano do życia polskie Muzeum Miejskie w Szczecinie w siedzibie dawnego niemieckiego Muzeum Krajowego, w październiku 1946 roku utworzono zaś w dawnym niemieckim Muzeum Miejskim polskie Muzeum Morskie. W 1948 roku polskie Muzeum Miejskie zostało przemianowane na Muzeum Pomorza Zachodniego, dwa lata później zostało do niego wcielone Muzeum Morskie. W 1970 roku Muzeum Pomorza Zachodniego zyskało nazwę Muzeum Narodowe w Szczecinie, którym przez wiele lat kierował wybitny archeolog prof. Władysław Filipowiak, a obecnie, od 2000 roku funkcję tę sprawuje historyk sztuki i muzealnik Lech Karwowski.

Gmachy i oddziały

Siedziba Muzeum Narodowego w Szczecinie (Wały Chrobrego 3) – monumentalny gmach, wybudowany w 1913 roku jako siedziba Muzeum Miejskiego (niem. Stadtmuseum Stettin, Museum der Stadt Stettin) według projektu Wilhelma Meyera-Schwartaua, umiejętnie łączy nawiązania do tradycji z pierwszymi symptomami awangardy i niezmiennie od chwili powstania pozostaje jednym z symboli nadodrzańskiej metropolii. Budowla stwarza doskonałe warunki ekspozycyjne dla wystaw stałych, jak i czasowych.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych (ul. Staromłyńska 27) mieści się w dawnym Pałacu Sejmu Stanów Pomorskich, powstałym na zlecenie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I, wybudowanym w latach 17261727. Gmach służył pierwotnie jako miejsce obrad samorządu prowincji pomorskiej, a także jako rezydencja władcy podczas jego wizyt w Szczecinie. Frontowe skrzydło budowli zaprojektował holenderski architekt Gerhard Cornelius van Walrave, twórca m.in. miejskich fortyfikacji.
W okresie międzywojennym pałac przebudowano na siedzibę Pomorskiego Muzeum Krajowego (niem. Pommersches Landesmuseum Stettin). Gmach w 2015 roku przeszedł gruntowną modernizację – wewnętrzny dziedziniec przykryto efektownym szklanym dachem, wyremontowano także sale wystawowe, w których historię ziem Pomorza Zachodniego opowiadają skarby sztuki, przedmioty rzemiosła artystycznego, zabytki archeologii oraz numizmaty.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej, ul. Staromłyńska 1.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej (ul. Staromłyńska 1) udostępnione publiczności w 1980 roku, ma swą siedzibę w Pałacu pod Głowami, pochodzącym z końca XVIII wieku budynku dawnej komendantury garnizonu twierdzy szczecińskiej. Stanowi on dziś ciekawą mieszankę stylistyczną – modernistyczne wnętrza części muzealnej oraz elewacje z odtworzonymi klasycznymi podziałami, wzbogaconymi o płaskorzeźbione portrety budowniczych powojennego Szczecina. W przestrzeni galerii prezentowane są wystawy czasowe sztuki nowoczesnej i współczesnej, odbywają się inspirujące dyskusje na temat promocji potencjału sztuki najnowszej oraz jej społecznej roli. Muzeum Sztuki Współczesnej prowadzi m.in. międzynarodowy program Mare Articum, którego celem jest dokumentowanie, badanie i popularyzacja wiedzy o przemianach w sztuce krajów nadbałtyckich.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Historii Szczecina w Ratuszu Staromiejskim, ul. Księcia Mściwoja II 8.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Historii Szczecina w Ratuszu Staromiejskim (ul. Księcia Mściwoja II 8), otwarte w 1975 roku, mieści się w centrum najstarszej części miasta – pomiędzy Rynkiem Siennym i Rynkiem Nowym.
Budynek, którego początki sięgają połowy XIII wieku, dzięki przebudowie na przełomie XIV i XV stulecia przypisywanej Heinrichowi Brunsbergowi, uzyskał gotycką formę z efektownymi szczytami oraz okazałą piwnicą ze sklepieniami gwiaździstymi. Po zrujnowaniu miasta w okresie szwedzkim ratusz przebudowano w początku XVIII wieku w stylu barokowym.
Do 1879 roku służył jako siedziba władz miejskich. Podczas drugiej wojny światowej podzielił los Starego Miasta i legł w gruzach. Zrekonstruowana w końcu lat 60. XX wieku budowla to interesujący przykład tzw. polskiej szkoły konserwacji. W efektownych wnętrzach można oglądać wystawy poświęcone historii i kulturze Szczecina od czasów najdawniejszych, poprzez epokę książęcą, okres szwedzki, pruski i niemiecki, aż po polski okres powojenny.

Muzeum Narodowe w Szczecinie - Centrum Dialogu Przełomy, Plac Solidarności 1.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Centrum Dialogu Przełomy (pl. Solidarności 1) najnowszy, otwarty w styczniu 2016 roku, oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, według projektu Roberta Koniecznego (Pracownia KWK Promes, Katowice).
Centrum Dialogu Przełomy – podziemny pawilon wystawienniczy, będący jednocześnie śmiałą urbanistyczną hybrydą kwartału miejskiej zabudowy oraz placu miejskiego, posiadającego walor otwartej przestrzeni publicznej. [3] Centrum Dialogu Przełomy to multimedialna ekspozycja poświęcona najnowszym dziejom Szczecina i Pomorza Zachodniego, miejsce spotkań i dyskusji na tematy dotyczące współczesnej historii miasta, regionu, Polski i Europy. Wystawa obejmuje wydarzenia z lat 19391989, pokazuje wojenny Szczecin, tużpowojenną migrację ludności, okres stalinizmu, a także przełomowe „polskie miesiące” – Grudzień ‘70, Sierpień ‘80, Sierpień ‘88. Narrację ekspozycji w wyjątkowy sposób dopełniają dzieła sztuki czołowych współczesnych artystów.

Muzeum Narodowe w Szczecinie - Wystawa Zachodniopomorskich Kolei Dojazdowych w Gryficach, ul. Błonie 2.

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Wystawa Zachodniopomorskich Kolei Dojazdowych w Gryficach (ul. Błonie 2, Gryfice) stanowi od kwietnia 2010 roku zamiejscowy oddział szczecińskiej instytucji. Atrakcją wystawy są zabytkowe parowozy, wagony osobowe, towarowe oraz specjalistyczne urządzenia kolejowe, których historia zaczyna się w początkach ubiegłego wieku – niektóre z nich przeżyły dwie wojny światowe oraz dwie rewolucje: przemiany napędu parowego na spalinowy i likwidację kolei dojazdowych. Szczególnie cenny jest tabor związany niemal wyłącznie z Pomorzem Zachodnim, przystosowany do niestandardowych torów o szerokości 1000 mm.

Zbiory

Na przestrzeni stuleci w Szczecinie kilkakrotnie powstawały kolekcje o ponadregionalnym znaczeniu, w większości jednak zostały one rozproszone w wyniku katastrof politycznych i militarnych. Tylko niewiele dzieł dotrwało do dziś w Szczecinie i znajduje się w zbiorach Muzeum. Jednak pamięć o dawnych kolekcjach w dużej mierze określa współczesne kierunki gromadzenia i nabywania muzealiów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Figurka bursztynowego niedźwiadka z okolic Słupska, Muzeum Narodowe w Szczecinie, fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak.

Obecnie Muzeum sprawuje opiekę nad blisko stu pięćdziesięcioma tysiącami muzealiów, wśród których znajdują się dzieła sztuki dawnej (Dział Sztuki Dawnej) [4], prace klasyków nowoczesności (Dział Sztuki Europejskiej 1800–1945)[5] i współczesnych twórców (Muzeum Sztuki Współczesnej)[6], zabytki archeologiczne (Dział Archeologii)[7], numizmatyczne (Dział Numizmatyki)[8], nautyczne (Dział Morski)[9], etnograficzne (Dział Etnografii Pomorza)[10], w tym największy w Polsce zespół świadectw kultury materialnej krajów pozaeuropejskich (Dział Kultur Pozaeuropejskich)[11] oraz świadectwa dawnej i nowszej historii Szczecina i Pomorza Zachodniego (Muzeum Historii Szczecina[12], Centrum Dialogu Przełomy). Szczecińskie zbiory prezentowane są w ramach stałych ekspozycji – w trzech odsłonach, odzwierciedlających koncepcję wystawienniczą muzeum: regionalnej (szczecińsko-pomorskiej), europejskiej (polskiej wpisanej w międzynarodowy kontekst) oraz światowej, globalnej, jak również w ramach przygotowywanych czasowych wystaw i prezentacji.

Lucas Cranach Młodszy "Portret księcia Filipa I", 1541, Muzeum Narodowe w Szczecinie.

Priorytety naukowo-badawcze i wystawiennicze

Działalność muzeum koncentruje się wokół siedmiu priorytetów naukowo-badawczych i wystawienniczych oraz edukacyjno-popularyzatorskich, wynikających z profilu posiadanych zbiorów oraz realizowanej misji instytucji:

Priorytet I: Świt Pomorza Podstawą są zbiory archeologiczne obrazujące najstarsze dzieje osadnictwa oraz kultury – od pradziejów do wczesnego średniowiecza. Obszar priorytetu ukazuje złożoność najdawniejszej historii Pomorza, jego związki z kulturą niżu bałtyckiego – od pierwszych śladów osadniczych, przez okres nawarstwień kulturowych, po kształtowanie się słowiańskich organizmów politycznych, wyłonienie się księstwa Gryfitów oraz wejście w krąg monarchii europejskich: piastowskiej Polski i Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego.

Priorytet II: Złota era Pomorza. Sztuka średniowieczna i nowożytna na Pomorzu Podstawę stanowi największa na Pomorzu kolekcja sztuki średniowiecznej i najważniejszy w Polsce zbiór biżuterii renesansowej. Tematyka obejmuje dawną sztukę Pomorza w kontekście jej tradycyjnych powiązań (między innymi z krajami nadbałtyckimi), z zaznaczeniem jej rangi na tle europejskim.

Doryforos, 450-440 r. p.n.e. (rekonstrukcja), Muzeum Narodowe w Szczecinie, fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak.

Priorytet III: Między klasycyzmem a modernizmem. Kultura i sztuka Europy od XIX do połowy XX wieku Podstawą są zbiory polskich i europejskich malarstwa, grafiki, rysunku oraz rzemiosła artystycznego XIX i XX wieku. W ramach tego priorytetu realizowany jest również Program Bałtycki – prezentacja sztuki polskiej około 1900 roku w muzeach państw nadbałtyckich oraz organizowanie wystaw z tych krajów w szczecińskim Muzeum Narodowym.

Priorytet IV: Świat postmodernistyczny Podstawę stanowią zbiory sztuki polskiej XX i XXI wieku zgromadzone w Muzeum Narodowym w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej. Tematyka obejmuje specyfikę sztuki polskiej, sztukę polską jako część sztuki europejskiej, formowanie się polskiego ośrodka artystycznego na Pomorzu Zachodnim i jego obecną rangę w sztuce polskiej, polskich artystów w kolekcjach niemieckich, a także aneks do Programu Bałtyckiego – wzajemną prezentację najnowszych trendów sztuki polskiej i państw nadbałtyckich.

Priorytet V: Świat postkolonialny Podstawą są zbiory etnograficzne i artystyczne kultur pozaeuropejskich z najliczniejszą w polskich zbiorach publicznych kolekcją afrykańską. Jednym z najistotniejszych celów programu jest stworzenie wystaw sztuki wielkich kultur Bliskiego i Dalekiego Wschodu oraz twórczości społeczeństw plemiennych z Azji, Oceanii, Australii oraz Ameryki Południowej. Planowane ekspozycje będą zasadniczym filarem koncepcji muzeum, ukazującej kultury świata sprzed okresu globalizacji.

Priorytet VI: Historia i pamięć Jest to pion muzealnictwa historycznego, na który składa się Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Historii Szczecina w Ratuszu Staromiejskim oraz otwarty w 2016 roku nowy oddział Muzeum – Centrum Dialogu Przełomy. Celem programu jest problemowa prezentacja historii, poruszanie kwestii dotyczących tożsamości lokalnej, kształtowanie tradycji oraz ukazanie historii regionu w kontekście polskim i europejskim.

Priorytet VII: Morze wiedzy Program związany jest ze zbiorami nautycznymi. Pojawił się wraz z projektem nowej inwestycji – budowy Muzeum Morskiego – Centrum Nauki na Łasztowni, przekształcenia dotychczasowego Działu Morskiego w oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie z własną siedzibą. Celem jest stworzenie ekspozycji prezentującej działalność Muzeum Morskiego jako Centrum Nauki (fizyka morza, historia żeglugi, wielkie odkrycia, cywilizacje morskie). Projekt w ramach interaktywnej wystawy ma porządkować zjawiska falowe w przyrodzie według żywiołów: wody, powietrza, ziemi, światła, a także odpowiadających im w historii żeglugi napędów: wiosłowego, żaglowego, paliw kopalnych oraz energii atomowej.

Przypisy

  1. Państwowy Rejestr Muzeów w: Wikipedia. Wolna Encyklopedia [online]. [Dostęp 28 grudnia 2016]; [http://web.archive.org/web/20140506044408/http://bip.mkidn.gov.pl/media/download_gallery/20140307_muzea_wpisane_do_panstwowego_rejestru_muzeow.pdf Wykaz muzeów wpisanych do Państwowego Rejestru Muzeów, prowadzonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego]
  2. Instytucje współprowadzone W: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [online]. [Dostęp 28 grudnia 2016].
  3. Centrum Dialogu Przełomy w Szczecinie zostało uznane za najlepszą przestrzeń publiczną w Europie w konkursie European Prize for Urban Public Space 2016. Werdykt jury został ogłoszony 4 lipca 2016 w Barcelonie. Z kolei podczas World Architecture Festival, Berlin 2016 budynek Muzeum Narodowego w Szczecinie – Centrum Dialogu Przełomy zdobył I miejsce w kategorii „Kultura” oraz, w finale Festiwalu, jego najwyższe wyróżnienie – tytuł World Building of the Year 2016.
  4. Sztuka dawna do XVIII wieku
  5. Sztuka europejska 1800–1945
  6. Sztuka współczesna
  7. Archeologia
  8. Numizmatyka
  9. Zbiory morskie
  10. Etnografia Pomorza
  11. Kultury pozaeuropejskie
  12. Stetiniana


Bibliografia

  • Muzeum Narodowe w Szczecinie, red. Dariusz Kacprzak, Lech Karwowski, Warszawa 2014, seria Skarby sztuki.
  • 100 lat muzeum w Szczecinie / 100 Jahre Museum in Stettin, red. / hrsg. Dariusz Kacprzak, Szymon Piotr Kubiak, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2013.
  • Bogdana Kozińska, Walter Riezler i Muzeum Miejskie w Szczecinie / Walter Riezler und das Stadtmuseum Stettin, w: 1913. Święto wiosny. Katalog wystawy jubileuszowej w stulecie otwarcia Gmachu Głównego Muzeum Narodowego w Szczecinie / 1913. Frühlingsweihe. Katalog der Ausstellung zum hundertjährigen Jubiläum der Eröffnung des Hauptgebäudes des Nationalmuseums, red. / hrsg. Szymon Piotr Kubiak, Dariusz Kacprzak, Muzeum Narodowe w Szczecinie 21.06–8.08.2013, Szczecin 2013, s. 63–89.
  • Rafał Makała, Gmach dawnego Muzeum Miejskiego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie”, Nowa seria, 2004, t. 1, z. 2, s. 19–39.
  • Bernfried Lichtnau, Dr. Walter Riezler und Dr. Otto Holtze – zwei Stettiner Museumsdirektoren zwischen 1910 und 1945 / Dr Walter Riezler i dr Otto Holtze – dwaj szczecińscy dyrektorzy Muzeum Miejskiego w latach 1910–1945, w: Muzealnicy, archiwiści i bbliotekarze szczecińscy w XX wieku / Stettiner Museumsangestellte, Archivare und Bibliothekare im 20. Jahrhundert, red. / hrsg. Kazimierz Kozłowski, Szczecin 2002, s. 39–58.
  • Bogdana Kozińska, Die Leitungskader des Nationalmuseums in Stettin / Kadra kierownicza Muzeum Narodowego w Szczecinie, w: Muzealnicy, archiwiści i bbliotekarze szczecińscy w XX wieku / Stettiner Museumsangestellte, Archivare und Bibliothekare im 20. Jahrhundert, red. / hrsg. Kazimierz Kozłowski, Szczecin 2002, s. 59–75.
  • Kazimierz Kozłowski, Władysław Filipowiak und Stanisław Krzywicki – langjährige Direktoren des Nationalmuseums und der Pommerschen Bücherei – die Porträts / Sylwetki Władysława Filipowiaka i Stanisława Krzywickiego – długoletnich dyrektorów Muzeum Narodowego i Książnicy Pomorskiej, w: Muzealnicy, archiwiści i bbliotekarze szczecińscy w XX wieku / Stettiner Museumsangestellte, Archivare und Bibliothekare im 20. Jahrhundert, red. / hrsg. Kazimierz Kozłowski, Szczecin 2002, s. 141–157.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Dariusz Kacprzak