Niebuszewo

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niebuszewo
Niebuszewo
Ulica Niemcewicza
Typ Osiedle administracyjne
Dzielnica Północ
Dawna nazwa Lejbuszewo
Nazwa niemiecka Zabelsdorf
Populacja 17 687
W granicach miasta 1857 / 1911
Położenie na planie Szczecina
Szczecin Niebuszewo 2010-05.png

Niebuszewo (niem. Zabelsdorf) – część miasta i osiedle administracyjne Szczecina, będące jednostką pomocniczą miasta, położone w dzielnicy Północ. Niebuszewo jest przedzielone linią kolejową na dwie części, gdzie część północna, należąca do dzielnicy Północ, to Niebuszewo właściwe, które w większości zajmowane jest przez spółdzielcze Osiedle Książąt Pomorskich oraz Osiedle Bandurskiego. Za to część południowa należy administracyjnie do osiedla Niebuszewo-Bolinko w dzielnicy Śródmieście.

  • Według danych z 29 kwietnia 2012 w osiedlu na pobyt stały zameldowanych było 17 687 osób[1].
  • Samorząd osiedla Niebuszewo został ustanowiony w 1990 roku[2].

Położenie

Niebuszewo to duża północna dzielnica Szczecina, granicząca od wschodu z Grabowem i Drzetowem, od północy z Warszewem, z Niemierzynem od strony zachodniej i od południa z Łęknem i Śródmieściem.

Historia

Dzisiejsze Niebuszewo powstało na gruntach trzech przedwojennych dzielnic i osiedli. Majątek Niebuszewo (niem. Zabelsdorf) znajdował się przy skrzyżowaniu dzisiejszych ul. Przyjaciół Żołnierza i Warcisława, na jego gruntach powstały osiedla Bandurskiego i Książąt Pomorskich. Dzielnica Rollberg znajdowała się w rejonie dzisiejszych ulic Krasińskiego i Zakopiańskiej, natomiast największa dzielnica Grünhof obejmowała tereny dzisiejszego Niebuszewa, po południowej stronie torów kolei obwodnicowej oraz tereny dzisiejszego Śródmieścia aż do Bramy Królewskiej. Na Niebuszewie, przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Kadłubka i Kołłątaja odnaleziono bizantyjską monetę z X wieku. W 1922 roku na cmentarzu przy ul. Niemierzyńskiej 17 odkryto cmentarzysko kultury łużyckiej z okresu halsztackiego, gdzie wydobyto 5 ceramicznych, glinianych naczyń popielnicowych. Na terenie Bolinka odkryto motykę kamienną z neolitu oraz 2 kamienne siekiery.

Przed 1267 rokiem wieś była własnością rycerza Ruderusa. 30 stycznia 1267 roku biskup kamieński Hermann w zapisie: „...proprietatem decimae villae Nubuztouue olim nominate, nunc autem Zabelsdorp nuncupate, secundum limites in quibus eandem uillam Ruderus miles temporibus...” przyznał dziesięciny ze wsi Niebuszewo klasztorowi cysterek w Szczecinie, w granicach w jakich posiadał je rycerz Ruderus. [3]

W 1334 roku wieś wymieniana jest już pod nazwą Zabelsdorf. Dochody z 9 włók ziemi należały do klasztoru żeńskiego cysterek w Szczecinie. W 1441 roku dzierżawiono wszystkie grunty majątku. Po sekularyzacji majątków klasztornych Niebuszewo przeszło na własność domeny książęcej, a następnie przynależało do folwarku będącego własnością miasta Szczecina. Niebuszewo było trzykrotnie palone i zniszczone: po raz pierwszy w 1657 roku przez wojska polskie, następnie przez wojska cesarskie w 1659 roku, po raz trzeci w trakcie wojny w latach 1676-1677. Następnie w latach 1677-1679 majątek ponownie odbudowano. Zbudowano wówczas nową owczarnię o długości 90 łokci, oraz odbudowano dawny murowany budynek dworu. Po obu stronach majątku znajdowały się dwa pastwiska dla koni tzw. Pferdekoppeln, a w pobliżu usytuowane były dwa stawy. W XVII wieku Niebuszewo wymieniane było na mapie Pomeranie Ducatus Tabula z 1635 roku pod nazwą Zabelsdorf.

Na początku XVIII wieku wieś składała się z 5 parceli oraz 9 zabudowań gospodarczych. Liczba mieszkańców wynosiła 87 mieszkańców (13 rodzin). Zarządca majątku za dzierżawę płacił urzędowi 700 tal. dzierżawy rocznej, w zamian urząd dostarczał mu siły roboczej. Na polach majątku odrabiali pańszczyznę chłopi z okolicznych wsi, głównie z Grabowa, Kraśnicy, Glinek, Bolinka i Gocławia: 3 razy tygodniowo ze sprzężajem oraz jeden dzień w tygodniu bez sprzężaju. Zagrodnicy z tych wsi służyli w majątku przez pół roku od Wielkanocy, za zwolnienie od pracy przez drugą połowę roku płacili zarządcy 2,5 tal. W okresie szwedzkim w Niebuszewie znajdowała się największa owczarnia w okręgu szczecińskim, licząca 1200 sztuk owiec. Oprócz tego w majątku utrzymywano: 20 wołów pociągowych, 40 krów, 10 byków, 2 źrebaki i 50 świń. Cały inwentarz obrządzało 3 pasterzy i 2 pomocników. W 1793 roku Gottfried Wulff w okolicy obecnego ronda Giedroycia był właścicielem małej osady o powierzchni 1,5 włóki. W 1815 roku osada składała się z domu mieszkalnego, stodoły i stajni. 19 marca 1817 roku temu osiedlu leżącemu w tzw. Niecce Niebuszewskiej nadano nazwę Grünhof. Wniosek właściciela o nadanie nazwy wpłynął w 1816 roku. W 1840 roku majątek nabył inspektor gospodarczy Wilhelm Gottfried Fechtner (dom, podwórze oraz ogród o pow. 1 morgi 53 prętów) za sumę 8200 talarów. Parcelacja osiedla Grunhof miała miejsce w latach 1840-1841.

W drugiej połowie XVIII wieku na terenie Niebuszewa znajdowały się młyny: Lübockemühle (poźniejszy Lübschemühle) i Malzmühle, leżący na zachód od Jeziora Rusałka w okolicach Parku Kasprowicza i ul. Słowackiego. Młyny te były własnością miasta. W 1860 roku połączono części Niebuszewa (należące do szczecińskiej domeny (Königliche Domainen Amt Stettin zu Köstin) z przedmieściem Grünhof, oddzielając się jednocześnie od osiedla Kupfermühle. Przygotowano nazwy ulic oraz plan numeracji budynków. W 1861 roku wykonano i zawieszono 26 tablic z nowymi nazwami ulic. W 1862 roku drogę stanowiącą połączenie obecnej ul. Staszica (niem. Grenzstraße) z ul. Wyzwolenia nazwano Schulgang, z powodu dwóch szkół przedmieścia Grünhof usytuowanych w pobliżu. Początkowo władze policyjne proponowały nazwę Communication, jednakże odrzucono ją ze względu na obcojęzyczne brzmienie. Przedłużenie tego połączenia z obecną ul. Kadłubka, nazwano zgodnie z ich propozycją: Kurzstraße.

W 1920 roku opracowano projekt dużego zespołu zabudowy mieszkalnej pomiędzy obecnymi ulicami: Kołłątaja, Długosza i Barbary. W 1925 roku rozpoczęto realizację osiedla dwu-kondygnacyjnych budynków wielorodzinnych, należących do spółdzielni Gemeinnützige Heimstätten A.G. Budynki te zostały zbudowane przez firmę budowlaną Franza Plötz’a, z siedzibą przy ul. Wawrzyniaka 1 (niem. Alleestraße).

W latach 1926-1927 zbudowano kwartał pomiędzy ulicami Asnyka i Boguchwały według projektu Gustava Gaussa, w roku 1927 zbudowano dworzec Niebuszewo. W 1928 roku przy dzisiejszej ul. Niemierzyńskiej przy skrzyżowaniu z ul. Papieża Pawła VI powstały duże hale targowo-wystawowe. W latach 1929-1930 powstało osiedle czterokondygnacyjnych budynków z dużymi wewnętrznymi podwórzami założone przez Szczecińskie Towarzystwo Budowlane w rejonie ulic: Heleny, Karpińskiego oraz Reja. W 1930 roku zbudowano galeriowce przy ul. Zakopiańskiej (niem. Rollbergstraße) w stylu funkcjonalizmu.

II wojna światowa

W czasie II wojny światowej na Niebuszewie istniało kilka obozów pracy przymusowej dla cudzoziemców. Pierwszy obóz- Lager Messegelände znajdował się przy ul. Niemierzyńskiej 16a w miejscu hal wystawowych. Przy ul. Krasińskiego znajdował się obóz Reichspostlager, przy ul. Słowackiego- Lager Westendsee, Marinenwaffenbetriebslager przy ul. Przyjaciół Żołnierza, obóz Elysium przy ul. Niemcewicza oraz Polenlager Fuchsberg przy ul. Wilczej. Podczas nalotu bombowego na Szczecin, w nocy z 20/21 kwietnia 1943 roku Niebuszewo praktycznie nie poniosło żadnych strat, uszkodzeniu uległ jedynie kościół przy ul. Słowackiego, szpital przy ul. Piotra Skargi, kilka domów przy ul. Żupańskiego i kamienica przy ul. Unisławy 5. W nocy z 29/30 sierpnia 1944 roku Niebuszewo poniosło duże straty w wyniku nalotu bombowego, który prawie całkowicie zniszczył fabryki oraz zabudowę ulic Staszica i Ofiar Oświęcimia.

IES64.png Autor opracowania: Marek Łuczak


Komunikacja

Komunikację z pozostałymi osiedlami zapewniają linie tramwajowe 2 i 12, które mają na osiedlu swoją pętlę. Przez Niebuszewo przejeżdża też niezmiennie od XIX w. tramwaj linii 3, kończący swój bieg na pętli „Las Arkoński”, w dzielnicy Niemierzyn. Poza tym znajduje się tutaj pętla autobusowa przy Centrum Handlowym Manhattan. Linie autobusowe odjeżdżają z niej do większości północnych dzielnic Szczecina. Jeszcze do roku 1998 na dworcu kolejowym Szczecin Niebuszewo zaczynało bieg wiele pociągów osobowych i pospiesznych, jednak w 2002 r. zamknięto całą linię Szczecin – Police – Trzebież. Obecnie czynna jest ona tylko jako linia towarowa, ze stacji Szczecin Niebuszewo prowadzi także linia do ładowni Szczecin Grabowo i dalej bocznica do Stoczni Szczecińskiej. W rozkładzie jazdy 2007/2008 przewidziano pociąg osobowy kursujący (tylko w wakacyjne weekendy i święta) po tej linii (Szczecin GłównySzczecin TurzynSzczecin NiebuszewoPoliceTrzebież), jednak zanim rozpoczął kursowanie został skreślony z rozkładu z powodu braku uzyskania dofinansowania Gminy Police.

Innym komunikacyjnym obiektem jest otwarta w 1907 r. zajezdnia Niemierzyn, jedyna czynna tuż po zakończeniu II wojny światowej. 1 października 2004 została ona wyłączona z eksploatacji z powodu braku pieniędzy na jej remont (ostatnio remontowana była w latach 20. XX w.). W hali byłej zajezdni z dniem 1 stycznia 2006 powstało Muzeum Techniki i Komunikacji „Zajezdnia Sztuki” otwarte oficjalnie 22 października 2010 roku.

Przypisy

  1. Liczba mieszkańców. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/umszczecinbip/chapter_50049.asp
  2. Uchwała Nr VIII/53/90 Rady Miejskiej w Szczecinie z dnia 28 listopada 1990 r. w sprawie utworzenia w mieście Szczecinie dzielnic i osiedli. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/files/D1CEFF308A2D43CDB87DCF30B00845BE/53-90.pdf
  3. Zob. PUB II, dokument nr 828 z 30 stycznia 1267 r., s. 169.

Zobacz też

Linki zewnętrzne