Niemierzyn

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niemierzyn
Niemierzyn
Ulica Arkońska
Nazwa niemiecka Nemitz
Dzielnica Zachód
Ulica Arkońska

Niemierzyn - północno-zachodnia część miasta, która od wschodu graniczy z Niebuszewem, od północy z Warszewem i Osowem, od zachodu z terenami leśnymi dzielnicy Głębokie a od południa z Pogodnem i Łęknem.

Historia

W Niemierzynie odkryto kilka osad kultury łużyckiej. Pierwsza osada z epoki brązu usytuowana była wzdłuż ul. Kochanowskiego. Następna, pochodząca z epoki brązu znajdowała się przy ul. Arkońskiej, kolejne w rejonie dzisiejszej ul. Bartniczej i Arkońskiej. Na terenie Niemierzyna wymieniane są jeszcze dwie osady, jednak bez bliższej lokalizacji. Wieś Niemierzyn (niem. Nemitz) należała do biskupów kamieńskich. W latach 40-tych XIV wieku wieś dzierżawił sędzia dziedziczny Conrad Barfuss. Posiadłość obejmowała wszystkie przyległości w granicach Krzekowa, Osowa i Warszewa, łącznie z lasami, polami, łąkami, stawami i strumieniami oraz młynami. W 1335 roku zawarto układ pomiędzy książętami Barnimem i Filipem a Radą Miejską w sprawie młynów, wchodzących w skład posiadłości Niemierzyn. Według układu Rada miała odstąpić prawo własności na rzecz panujących, jednak z zastrzeżeniem, że po wymarciu Gryfitów w linii męskiej młyny znów mają powrócić do miasta. W ten sposób Niemierzyn stał się własnością książąt. 26 września 1351 roku na mocy umowy Rada kupiła prawo własności nad młynami: Steinfurter Mühle, Lübsche Mühle oraz Rosenbeker Mühle, za cenę 1520 fenigów od poprzedniego właściciela biskupa kamieńskiego Johanna i kapituły katedralnej.

W końcu XVII wieku Niemierzyn należał do parafii św. Piotra i Pawła w Szczecinie, mieszkało tam 5 gospodarzy oraz 4 zagrodników. Większość pól Niemierzyna położonych było na piaszczystych, niezbyt urodzajnych glebach, jednak w obrębie wsi znajdowało się wiele łąk, z których podczas suchych lat uzyskiwano około 50 łasztów siana. Część łąk służyła jako pastwiska dla koni i wołów. Pola użyźniane były nawozem przywożonym ze Szczecina. Mieszkańcy wsi posiadali dodatkowo prawo wypasu bydła w lasach Osowa i Niemierzyna. Powierzchnia lasu wynosiła 103 morgi. Drewno z lasu wykorzystywane było na opał, drewno ciesielskie przewożono z lasów tanowskich. W ogrodach uprawiano przeważnie wiśnie, które uzyskiwały wysoką cenę na rynku w Szczecinie. Mieszkańcy Niemierzyna nie byli w stanie utrzymać się ze swoich pól, dlatego też wszyscy zagrodnicy byli tkaczami lnu. Rolnicy pracowali 3 dni w tygodniu latem na polach miejskich Szczecina, a zimą przy zwózce drewna i innych pracach. Każdy rolnik posiadał 3 pary koni i 2 pary wołów oraz zatrudniał chłopca do posług i służącą.

Do Rady Miejskiej Szczecina w XVII wieku należały również młyny wodne: Lübsche Mühle i Malzmühle, która z każdego młyna pobierała rocznie 100 talarów dzierżawy. Młyn Kückenmühle stał na gruncie należącym do Rady, jednakże należał do Königlischer-Accis-Commissar. Komisarz posiadał tam dom oraz ogród, a oprócz dochodów płynących z młyna prowadził jeszcze gospodę dla przyjeżdżających tu na wycieczki i spacery. Przy jeziorze Goplana (niem. Sandsee) znajdował się młyn Sandmühle, wzmiankowany w 1569 roku. W 1864 roku w Niemierzynie nie było już żadnych gospodarstw (niem. Ganzbauern), mieszkało tu 12 zagrodników i 13 właścicieli małych gruntów, którzy w porozumieniu z sąsiadującym majątkiem ziemskim Zabelsdorf (pol. Niebuszewo) podzielili między siebie grunty dawnych gospodarzy. We wsi mieszkało 110 rodzin, z których większość zatrudniona była jako robotnicy dniówkowi w Szczecinie. Mieszkało tu 2 rzemieślników, krawiec, 3 szewców i piekarz, funkcjonowały dwie karczmy z wyszynkiem. Były tu 4 młyny zbożowe, dwubiegowy wiatrak holender oraz trzy jednobiegowe młyny wodne oraz jeden dwubiegowy młyn położony nad strumieniem przy wsi zwany Kückenmühle lub Kyckermühle (1801). Wieś obejmowała 504 morgów z tego 256 morgów obejmowały pola uprawne, 97 łąki, 108 pastwiska, 20 morgów pod drogi i nieużytki oraz 23 morgi, które zajęte były pod zabudowania. W Niemierzynie znajdowało się 9 ogrodów. W 1900 roku wieś Niemierzyn włączono do miasta Szczecina.

II wojna światowa

W czasie II wojny światowej na terenie Niemierzyna istniały trzy obozy pracy przymusowej [1], a właściwie obozy zbiorowego zakwaterowania robotników cudzoziemskich zatrudnionych przymusowo na terenie Szczecina w latach 1939-1945: ''Lager „Messegelände”'', ''Gemeinschaftslager „Sportplatz”'' i ''Gemeinschaftslager „Rollberg”''. Pierwszy z nich, Lager „Messegelände”, to baraki mieszkalne należące do gminy Stettin usytuowane na terenie wystaw okresowych przy Nemitzer Straße 16a. Kolejny, Gemeinschaftslager „Sportplatz”, mieścił się w budynkach mieszkalnych należących do Stettiner Gemeinnützige Baugesellschaft m.b.H (Towarzystwa Budownictwa i Mieszkalnictwa w Szczecinie) przy ulicy Am Sportplatz 1-4, a trzeci, Gemeinschaftslager „Rollberg”, w budynkach mieszkalnych należących również do Stettiner Gemeinnützige Baugesellschaft m.b.H przy Rollbergstraße 7-16c. [2]
Dzielnica nie poniosła strat podczas działań wojennych. Po wojnie w Niemierzynie w dawnym domu starców przy ul. Arkońskiej (niem. Eckerberg Straße) uruchomiono Szpital Zakaźny [3], który przejął część budynków Zakładów Opiekuńczych „Kückenmühler Anstalten”.

Obecnie Niemierzyn to jedna z najbardziej zielonych dzielnic Szczecina. Zróżnicowana rzeźba terenu, lasy Puszczy Wkrzańskiej, park oddzielający Niemierzyn od Pogodna, parkowe otoczenie dawnych zakładów opiekuńczych, oraz brak zakładów przemysłowych tworzą zieloną enklawę na obrzeżach Szczecina.

Przypisy

  1. Więcej o tzw. obozach pracy przymusowej zobacz w: B. Frankiewicz, Praca przymusowa na Pomorzu Zachodnim w latach II wojny światowej. Poznań 1969.
  2. Uzupełnienie hasła na podstawie szczecińskich ksiąg adresowych z lat 1940-1943 roku, Jan Iwańczuk.
  3. Dom Starców (Altersheim in Stettin-Johannisthal) powstały w latach 1938-39, który po II wojnie światowej przekształcono w Szpital Zakaźny, zwany obecnie Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym.


Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Marek Łuczak