Nowe Miasto

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowe Miasto
Nowe Miasto
Zabudowa Nowego Miasta widziana od wschodu
Typ Osiedle administracyjne
Dzielnica Śródmieście
Nazwa niemiecka Neustadt
Populacja 8 039
Położenie na planie Szczecina
Szczecin Nowe Miasto 2010-05.png

Nowe Miastoosiedle administracyjne Szczecina, będące jednostką pomocniczą miasta, położone nad Odrą. Granice osiedla wyznaczają: od północy i zachodu ul. Dworcowa oraz droga krajowa nr 13, od wschodu Odra, a od południa tory od stacji „Szczecin Pomorzany” do nabrzeża.

  • Według danych z 29 kwietnia 2012 w osiedlu na pobyt stały zameldowanych było 8 039 osób. [1].
  • Samorząd osiedla Nowe Miasto został ustanowiony w 1990 roku. [2]

Historia

Projekt powiększenia obszaru miasta władze miejskie zaczęły realizować po otrzymaniu zezwolenia wydanego przez króla Fryderyka Wilhelma IV w dniu 9 stycznia 1845 roku. Projekt zakładał przesunięcie umocnień miasta w kierunku południowym i lokalizację nowej dzielnicy miasta pomiędzy wybudowanym w latach 1842-1843 dworcem kolejowym a Fortem Prusy. [3] Wytyczono trzynaście kwartałów przeznaczonych na zabudowę mieszkalną, dwa place, w tym jeden pod przyszły kościół, i kwartał pod budowę koszar. Ostatecznie decyzją królewską 30 stycznia 1846 r. zatwierdzono plan zabudowy 19 kwartałów budowlanych z główną ulicą nazwaną "ulica Lipowa" (Lindenstraße). W przeszłości był to teren osiedla podmiejskiego zwanego Górnym Wikiem, oraz najstarszej wioski Turzyn, położonych w średniowieczu na tzw. szczecińskich polach (Stettiner Stadfelde). W ciągu XVII wieku częściowo pokryły go umocnienia szwedzkie, a w XVIII wieku i XIX wieku umocnienia pruskie.

Zabudowa przemysłowa od strony Odry

Górny Wik

Położone na południe od bramy miejskiej, Bramy Świętego Ducha osiedle podmiejskie, zwane Górny Wik (vicus superior) zostało ostatecznie sprzedane Radzie Miejskiej i mieszkańcom Szczecina w kwietniu 1319 przez księcia Ottona I, za zgodą jego wasali, i za wiedzą kapituły mariackiej. Książę sprzedał „oba wiki koło miasta Szczecin, mianowicie górny i dolny” wraz ze wszystkimi nadaniami [4].

Widok Górnego Wiku od południa, 1839

Granice najstarszego obszaru Górnego Wiku rozciągały się od zatoki rzeki Odry w miejscu późniejszego portu osady kolonistów niemieckich (Havening), dalej biegły doliną cieku wpływającego z góry do tej zatoki, obejmując wzniesienie „Psiej Góry” (Rodenberg) i kolejne w rejonie Placu Batorego zwane „Górą Świętego Ducha”, na którym usytuowano średniowieczne tory powroźnicze cechu powroźników, a także wzniesienie w rejonie Placu Zawiszy zwane „Górą Młyńską”, dochodząc tym samym do granicy gruntów najstarszej wsi Turzyn i położonej przy końcu obecnej ulicy Potulickiej Szubienicznej Góry, gdzie osiągały obniżenie przyległe do gruntów wsi Pomorzany (Pomerenstorp, 1253), zwane „Doliną” (Im Grunde) lub „Świńską Doliną” (Im Schwyns Grunde).

Wik Górny w czasach Ottona I swym zasięgiem obejmował pasmo nadbrzeżne i górujące nad nim zbocze, na obszarze od Bramy Świętego Ducha, do granicy pomorzańskich pół. Niniejszy opis obejmuje także siedziby mieszkalne wspomniane w spisach podatkowych w 1586 roku, położone przy głównej ulicy wioskowej zwanej obecnie ulicą Kolumba, oraz obecnej ulicy Dworcowej, usytuowanej w miejscu późniejszego Zielonego Szańca. Wzdłuż głównej ulicy osiedla przepływał kanał połączony ze strumieniem płynącym Świńską Doliną do Odry. Kanał ten, zwany Młynówką (Mühlwasser), zasilał znajdujące się w rejonie obecnej Poczty nr 2 trzy stawy i wprawiał w ruch koła młyńskie młyna wodnego przy Bramie Świętego Ducha, o czym pisał sekretarz miasta Elias Schlecker w swoim spisie wód z roku 1598, cyt.: „/strumień/ Buckow został poprowadzony długim rowem (kanałem) od Pomorzan wzdłuż Górnego Wiku do fosy miejskiej i stawu przed Bramą Świętego Ducha wprawiając w ruch koła młyńskie małego miejskiego młyna /położonego/ pomiędzy bramami Bramy Świętego Ducha” (Die Buckow wird durch einem schmalen langen Graben geleitet von Pomersdorff die Oberwiek entlängst in den Stadtgraben und Deich vor dem Heiligen Geistthor treiben des Mülen Rad uff der Stadt kleinen Molen zwischen Heiligen Geistthor. [5] Fredrich na podstawie informacji Schleckera określa ten strumień nazwą „Bukow–Bach[6], i podaje, że „toczy swe wody aż spod Świerczewa, płynąc wartkim nurtem szeroką Świńską Doliną (Schweinegrund, 1548) w kierunku Szubienicznej Łąki (Galgwiese), położonej w ciągu obecnej ulicy Dąbrowskiego (Galgwiesenstraße) i Madalińskiego (Sannestraße), a w okolicy obecnego wiaduktu kolejowego u wylotu ulicy Dąbrowskiego, przy tzw. Zapadłej Bramie (Hohles Thor, 1897, 1898, Hohles Tor, 1939), wpada wzdłuż obecnej ulicy Tama Pomorzańska (Schwarzer Damm) do kanału /nieczynnej obecnie/ gazowni przy ulicy Zapadłej, i dalej do rzeki Odry. Kiedy i w jakim czasie po wykupieniu przez miasto strumienia „Bukow” wybudowano kanał młyński, nie wiemy, sądzi się, iż wkrótce po jego nabyciu”. [7] Pewne jest, że przetrwał aż do czasów budowy na tym terenie fortyfikacji szwedzkich, gdyż jest naniesiony na widoku miasta Kotego/Rollosa z 1625, a także na szkicu Portiusa z roku 1631, pod nazwą „Młynówka” („Mühlwasser”)

Nazwy miejscowe Górnego Wiku w rejestrach poborców podatkowych

Panowie poborcy szosowi rozpoczynali obchód na terenie Górnego Wiku od obniżenia doliny „Im Schwyngrund” ("Świńska Dolina", zwanej w tym miejscu Szubieniczną Łąką (Galgenwiese), i ich szlak prowadził przez następujące miejsca:

  • Obok Szubienicznej Góry (bez nazwy polskiej, dalej: b.n.p.) - Gegen B. Wieschen borg (1586), anzufangen bei Kutenborg (1589), negest dem galgenberg (1597);
    - tu mowa o początku trasy rozpoczynającej się u kolejnych dzierżawców Szubienicznej Łąki o nieustalonych imionach, niejakiego B. oraz rzeźnika. Wcześniej w tym miejscu wymieniony jest ogród na Górze Szubienicznej (apud montem patibuli, 1311), później także sad chmielowy (Hopfengarten, 1312). To tu pod koniec XVIII wieku (1790) dokonano podziału gruntów miejskich, tzw. plantacji rady (Rathsplantage, 1745), rozpoczynając powstanie nowego osiedla podmiejskiego Nowy Wik (Neu Wiek). Usytuowana na wzgórzu średniowieczna szubienica stała na końcu obecnej ulicy Potulickiej (Linsingenstraße). Z jakiego okresu pochodzi i jaki związek z szubienicą ma wspomniane w tym miejscu miano „Drabina do nieba” (Himmelsleiter), nie udało się ustalić. Zgodnie z życzeniem króla Fryderyka Wilhelma I z 1735 roku szubienicę przeniesiono w latach 1736/37 na rozwidlenie dróg prowadzących do Krzekowa i Tanowa, na miejsce starego „książęcego Kruczego Kamienia” (fürstliche Rabenstein), wykazywanego na szwedzkim planie z 1693 roku [8] [9];
  • Przy Mostku (b.n.p.) - Über dem Stege (1559), hus im Störfange negest dem Stege darsuluest belegen (1540);
    - zapis mówi nam o budynku położonym na skraju Doliny Jesiotrowego Jazu przy mostku na kanale Młyńskim, czyli był to mostek umożliwiający przejście w głąb doliny i dalej do najstarszego Turzyna [10];
  • Obszar Doliny Jesiotrowego Jazu (b.n.p., obszar Dworca Głównego przy dawnej parowozowni i Czarnieckiego) - circa storvank (1326);
    - z dokumentów źródłowych wynika, że książę Otto I sprzedał w roku 1319 Wik Górny wraz z jazem do połowu jesiotrów (totam capturam rumborum), który jak wiemy z późniejszych informacji usytuowany był naprzeciw tzw. „Doliny Jesiotrowego Jazu”. Już w 1326 roku wspomniany jest tu „ogród w pobliżu jazu do połowu jesiotrów” (circa storvank), być może był to jeden z trzech średniowiecznych wielkich ogrodów, z których jeden należał do kościoła św. Jerzego, a także budynek „na terenie Górnego Wiku w pobliżu /urządzenia do/ połowu /ryb/” (in vico superiori iuxta capturam rumborum, 1345). Po obu stronach doliny „powyżej <doliny jesiotrowego jazu„ (bouen dem Steerfange, 1559), na stokach górującego nad nią wzniesienia, oprócz niewielkich pól uprawnych, znajdowały się liczne wiatraki, a także wzmiankowana jeszcze w 1545 roku winnica. Jeszcze w 1631 roku zarówno dolina, jak duży staw, usytuowany w rozwidleniu drogi prowadzącej na wzniesienie Góry Młyńskiej nosiły nazwę „im Störfang”. Wspomniana tu stara droga wiodła wzdłuż siedzib mieszkalnych do najstarszego Turzyna. W jej dolnej części droga posiadała dwie odnogi, jedną główną od strony południowej, zwaną 1.Querstraße i drugą boczną od strony północnej, zwaną 2.Querstraße. To połączenie na zachód zostało przerwane w wyniku późniejszych prac przy rozbudowie fortyfikacji szwedzkich, a potem pruskich. [11] Wymieniana tu w połowie XVIII wieku nazwa „Dolina Kuźnicza” (Schmiedegrund), ma związek z kuźnią niejakiego Dierberga, producenta kotwic (Anker Schmiede). [12] W 1774 roku istniejące tu składy drewna wydzierżawił G.Ch. Velthusen i założył przy nich ogród. Po jego śmierci ogród zakupił J.A. Sack i stąd pojawiająca się tu nazwa „Sackschen Garten” [13];
  • Pod Wysoką Lipą (b.n.p.) - Hohe Linde (1595), Unter der Linde (1597), gegen der großen Linde (1552);
    - W roku 1598 wspomniane jest tu gospodarstwo rolne, określane nazwą „Dworu Junkierskigo” (Junkerhof), nie wymienionego z nazwiska urzędnika dworskiego. Położenie tego miejsca, określanego nazwą „Wielkiej” lub „Wysokiej Lipy”, także „Pod Lipą” lub „Ku Lipie”, wiąże się prawdopodobnie z wymienioną w katastrze szwedzkim gospodą „Pod Lipą” (die Linde, 1709), usytuowaną na terenie należącym do najstarszej wioski Turzyn, w pobliżu nie istniejącego już w tym czasie kościoła szpitalnego św. Jerzego [14];
Teren Górnego Wiku w 1625 roku
A – Brama Świętego Ducha, 1. – Dziedziniec kościoła szpitalnego Św. Ducha, 1.a. – Kościół szpitalny Świętego Ducha, 2. – Staw młyński przy młynie wodnym przy Bramie Świętego Ducha, 3. –- Doły Garbarskie, miejsce pracy cechu białoskórników, 3.a – dwa stawy zasilane wodami kanału Młyńskiego, B – Zespół bramny Bramy Passawskiej, 4. – osiedle na wzniesieniu zwanym Górą Świętego Ducha, 5. – ogród strzelecki Bractwa Strzeleckiego, 6. – Kościół szpitalny św. Jerzego, 6.a – kaplica Jeruzalem, 6.b – cmentarz kościoła szpitalnego św. Jerzego 8. – wiatraki na Górze Młyńskiej 9. – rawelin, na którego miejscu powstał „Zielony Szaniec” (Grüne Schanze), 10. – tory powroźnicze cechu powroźników, 11. – gospodarstwo rolne „Pod Lipą”, 12. – droga do najstarszego Turzyna, 13. – droga do Schwedt, i dalej do Berlina, 14. – szubienica na Szubienniczej Górze, 15. – kanał Młyński zasilający koła młyńskie przy Bramie Świętego Ducha, 16. – mostek na kanale Młyńskim u wylotu , 17. – staw u wylotu doliny „Doliny Jesiotrowego Jazu” (im Störfang), 18. – główna ulica Górnego Wiku, czyli prawdopodobnie „ulica Soltysia”, późniejsza ulica Oberwiek, 18.a – ulice poprzeczne, umożliwiające dojście do rzeki Odry, 18.b – tzw. „Dolna Przecznica”, ulica będąca częścią drogi w kierunku najstarszego Turzyna, 18.c – tzw. „Główna Przecznica”, druga ulica będąca częścią drogi w kierunku najstarszego Turzyna, 19. – „Dolina Jesiotrowego Jazu” (im Störfang), droga w kierunku najstarszego Turzyna

.

  • Ulice Poprzeczne (b.n.p., tu prawdopodobnie ulice odchodzące od głównej ulicy Górnego Wiku);
    • Główna (b.n.p.) - Oberste Querstrasse (1587), Oberste erste Querstraese (1592);
      - tu pierwsza z przecznic, tzw. "Główna Przecznica", odchodząca od głównej ulicy Górnego Wiku [15];
    • Środkowa (b.n.p.) - Niederste Querstrasse (1586), Middelquerstrasse (1590), Middelste querstrate negest der Schultenstras (1595);
      - tu druga przecznica, inaczej dolna lub środkowa, usytuowana „obok /najstarszej/ ulicy Sołtysiej” (negest der Schultenstras, 1595) [16];
    • Mała (b.n.p.) - an dem orde hinder der schultenstrate (1546), in dem kleinen stratiken zu Ader negest der Schulten strass (1554);
      - tu „mała uliczka biegnąca do Odry, położona w pobliżu /najstarszej/ ulicy Sołtysiej (in dem kleinen stratiken zu Ader negest der Schulten strass, 1554), będąca zapewne jedną z uliczek umożliwiających dojście do rzeki z głównej ulicy Górnego Wiku [17];
  • Sołtysia (b.n.p.) - schultenstrate (1546), Schulten strass (1554), Schulzenstras (1589);
    - ulica „Sołtysia”, jest to prawdopodobnie główna ulica Górnego Wiku. W 1334 roku książę Otto I przekazał urząd wójta szczecińskiego braciom Piotrowi i Johannowi Wussow wraz z uliczką na Górnym Wiku, nazwaną przez Niemców „Schulzenstraße” (Schulten strass), którą wcześniej posiadał także Bernard Schile (lub Schele), wraz ze Słowianami mieszkającymi spokojnie przy tej ulicy (quam predictus noster uasallus Bernardus Schile cum slauis in cadem morantibus platea quiete habuit et possedit). [18] Jak podaje Fredrich, w roku 1658 w północnej części tej ulicy, w wyniku rozbudowy fortyfikacji zostało rozebranych 9 i 1/2 budy, zaś 7 i 1/2 bud z jej południowej części padło ofiarą oblężenia przez wojska cesarza Leopolda I w 1659 r., a także w wyniku działań wojsk Wielkiego Elektora w 1677 roku. Konsekwencją tego ostatniego oblężenia była budowa w tym miejscu Bastionu Zielonego i całkowita likwidacja tej części ulicy wraz z usytuowaną przy niej zabudową [19];
  • Doły Garbarskie (b.n.p.) - inter cerdones in vico superiore ante valvam S. Spiritus (1387), up der ouerwike in dem withgernen genometh (1536), in den witgernen tuschen des hilligen geistes buden (1537), weissgerber zwischen beiden Stegen (1587);
    - tu doły garbarskie, miejsce pracy cechu białoskórników, położone w obniżeniu obok bramy Św. Ducha między dwoma mostami (stege) na fosie i kanale Młynówki. Garbarze zwyczajowo sytuowali swoje doły przy fosach miejskich, w naszym przypadku w tym miejscu dodatkowo istniały dwa stawy zasilane wodami "Młynówki" [20];
  • Dziedziniec Świętego Ducha (b.n.p.) - Heilige Geist – Hof;
    - tu prawdopodobnie mowa o zabudowaniach gospodarczych szpitala Świętego Ducha, usytuowanych obok bramie miejskiej św. Ducha. W roku 1596 w ich skład wchodziły: dom dla ubogich (Pinsenhaus), wykupiony w roku 1567 przez Radę miejską, dom mieszkalny przed bramą i ok 30 bud, całość uległa wyburzeniu w latach 1720 – 1740 podczas rozbudowy twierdzy przez władze pruskie (więcej zob. Kościół szpitalny Świętego Ducha [21];
  • Wzgórze Świętego Ducha (b.n.p.) - up des hilligen gestes berghe (1413);
    - wzniesienie, po stoku którego przebiegała droga wzdłuż muru i fosy miejskiej, obecnie ulica Dworcowa, łącząc Dziedziniec św. Ducha z zabudowaniami szpitala św. Jerzego, którego zabudowania, wraz z kościołem pod tym samym wezwaniem, istniały jeszcze w roku 1657, a które dwa lata później, w 1659 roku, wyburzono wraz z innymi budynkami najstarszej ulicy Sołtysiej. [22] [23]
Nowy Wik, 1828

Nowy Wik

Zabudowania na granicy Górnego i Nowego Wiku


Nazwa tego nowego osiedla podmiejskiego pojawia się pod koniec XVIII wieku (Neu Wiek, 1784, 1790). Obchodząc wydany w 1761 roku zakazu rozbudowy Górnego Wiku w kierunku południowym, wytyczono w 1784 r. na terenie Szubienicznej Łąki pierwsze działki budowlane, a w 1790 r. dokonano podziału tzw. plantacji rady miejskiej (Rathsplantage, 1745) oraz ziemi będącej dawniej własnością klasztoru św. Jana, co skutkowało powstaniem nowego osiedla o drobnej raczej zabudowie (ok. 50 zabudowań) [24]. Jak podaje Berghaus, jeszcze w 1812 na terenie osiedla położonych było 17 parceli (na ziemi należącej do kamery), i 9 (na terenie klasztornym) [25]. Niestety zabudowa ta w wyniku oblężenia z 1813 roku uległa całkowitemu zniszczeniu.

4 października 1817, po podzieleniu na 10 działek przez mierniczego Struckera gruntów położonej za spichlerzem soli miejskiej plantacji morwy (Maulbeerbaumzucht Rathsplantage), oraz łąki położonej poniżej składu drewna Rahma , a także należącego doń gruntu rolnego, zwanego Lohgerberkamp i Spitze, usytuowanego na płaskowyżu Lohgerberberg [26], postanowiono, że:
- wybudowane na nich budynki mieszkalne mają być konstrukcji ryglowej, z podmurówką z kamieni, oraz posiadać dachy pokryte dachówką,
- budujący z działek nr 1-8, by podwyższyć swoje działki, mogą pobrać bez odszkodowania ziemię z połowy góry leżącej tam plantacji (oberhalb der Plantage),
- właściciele działek nr 9-10 mają ująć nieco swej ziemi, tak by żaden z budynków nie może przekroczył wysokości 36 stóp, i 20 stóp w głąb,
- celem umożliwienia komunikacji nowych zabudowań z Górnym Wikiem, należy otworzyć istniejącą tam drogę przez ogród spichlerza solnego,
- budujący muszą sobie zdawać sprawę, że na wypadek wojny zabudowania zostaną wyburzone bez odszkodowania. Nowo wybudowane zabudowania otrzymały jeden numer 97, dodatkowo oznaczony literkami od „a” do „k”. Osiem z nich stało na łące, z czego cztery bezpośrednio przy Odrze (późniejszy Oberwiek Nr. 39, 40, 41, i 43), a dwa na gruntach Lohgerberkamp. Z czasem nazwa Nowy Wik w tym miejscu została usunięta i utrzymała się tylko na terenie obszaru zwanego Galgwiese. [27]

Kwestie własnościowe rozwiązano dopiero w połowie lat 30-tych XIX w. Do końca 1834 roku byli właściciele rozparcelowanych gruntów otrzymali odszkodowania, a z końcem 1835 roku na poszczególnych nabywców 10 działek, położonych na dawnej plantacji Rathsplantage i pobliskich łąkach (Lohgerber Graben, Lohgerber Damm), należących do dziedzicznego majątku czynszowego Świerczewo (Erbzinsgut Schwarzow, jego właścicielem był Ferdinand Carl Bogislaw von Krause) [28], nałożono na piśmie obciążenia obowiązujące od 1 stycznia 1836 r. Pod umową spisaną w dniu 7 czerwca 1836 r. podpisało się 12 nabywców, w tym dwie kobiety analfabetki. [29]

W ciągu XIX wieku całość tego obszaru zaliczono do Wiku Górnego, a w 1872 teren przy Galgwiese (39 budynków) przyłączono do tzw. Kolonii Pomorzańskiej (Pommernsdorfer Anlage).


Przypisy

  1. Liczba mieszkańców. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/umszczecinbip/chapter_50049.asp
  2. Uchwała Nr VIII/53/90 Rady Miejskiej w Szczecinie z dnia 28 listopada 1990 r. w sprawie utworzenia w mieście Szczecinie dzielnic i osiedli. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/files/D1CEFF308A2D43CDB87DCF30B00845BE/53-90.pdf
  3. B. Kozińska, Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Szczecin 2002, s. 77 i n.
  4. PUB V, dokument nr 3257 z 19 kwietnia 1319 r., s. 431.
  5. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875, s. 523; zob. także informację o odręcznej notatce z XIV wieku: „/zasilany/ wodami Młynówki” (molendinari aqua) sporządzonej na odwrocie dokumentu z 1253 roku w: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. Szczecin 1996, s. 7, dotyczącą dokumentu w: PUB I, nr 568 z 8 maja 1253 r., s. 440
  6. W matrykule miejskiej z 1703 roku potok ten określany jest raz jako „Bekow”, raz „Bukow”, a także „Blekow”; zob. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., s. 523.
  7. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926. s. 81.
  8. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 84.
  9. Po wytyczeniu przebiegu obecnej ulicy Al. Wojska Polskiego oś ulicy w tym miejscu uległa przesunięciu i jest to obecnie działka przy Al. Wojska Polskiego 69. Na początku lat dwudziestych ubiegłego wieku, w trakcie prac budowlanych na tej parceli znaleziono dwa szkielety, zob. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 84; Ryszard Kotla, znany szczeciński przewodnik sytuuje „Kruczy Kamień” na szczycie skarpy, na końcu obecnej ulicy Potulickiej (por. artykuł J. Ławrynowicza w: Kurier Szczeciński z 18.07.2003, Kruczy kamień (Impresje). Trzy lata później kamień wylądował u podnóża skarpy, gdzie zepchnięto go wraz z niepotrzebnym gruzem pozostałym po budowie pobliskich budynków; por. artykuł J. Ławrynowicza w: Kurier Szczeciński z 12.05.2006, Czytelnicy uzupełniają (Impresje).
  10. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 82.
  11. Tamże, s. 82.
  12. Odnośnie nazwy „Dolina Kuźnicza” zob. wypis z matrykuły miejskiej z lat 1746-1757 w: H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin..., op. cit., s. 524.
  13. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 81, także s. 82.
  14. Tamże, s. 82; także Häuserbeschreibungen von Torney und der Oberwÿk bei Stettin Nr. 5, Register über Torney bei Stettin, Fol. 1, Das Haus Nr. 1 w:Häuserbeschreibungen der Vorstädte von Stettin außer der Lastadie, LAGw, Rep. 6a, Bd 70.
  15. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 82.
  16. Tamże, s. 82.
  17. Tamże, s. 82.
  18. Urząd ten od początku stał się dziedziczny. Rodzina Schele przejęła go od rodziny Barvoot, natomiast po nich urząd przejęła rodzina Skopów, a od roku 1334 rodzina Wussów; zob. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin..., op. cit., s. 183.
  19. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 82.
  20. Tamże, s. 82.
  21. Tamże, s. 82.
  22. Tamże, s. 82.
  23. W matrykule miejskiej z 1565 roku, spisanej przez sekretarza miejskiego Eliasa Schleckera, podano, że na terenie Górnego Wiku (In der oberwike) było 63 budynki i ogrody (Heüser und gardten Platze; zob. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin..., op. cit., s. 524.
  24. Na terenie starej plantacji Rathsplantage, położonej poniżej obecnej ulicy Piekary, dyr. ds. budownictwa na Pomorzu David Gilly, w roku 1779 wybudował dla kompanii handlu morskiego solą (Provinzial See- und Salzhandlung Direktion), budynek Królewskiego Magazynu Soli, zastępujący dotychczasowy skład Królewskich Spichlerzy Soli, położony przy ulicy Spichrzowej na Łasztowni w pobliżu starego Mostu Kłodnego (przed 1945 rokiem parcela Speicherstraße Nr. 34).
  25. Tamże, s. 512 i n.
  26. Teren położony na nie istniejącym płaskowyżu pomiędzy ulicą Kolumba a torami kolei i ulica Potulicką.
  27. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., s. 466-480.
  28. Była to łąka położona na krańcu tzw. Świńskiej Doliny i granicząca z gruntami należącymi do Spichlerza Solnego.
  29. Tamże, s. 483 i n.


Bibliografia

  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 5. Abt. 2: Otto Heinemann: 1317-1320. Paul Niekammer, Stettin 1905.
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.
  • Kozińska B., Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej. Wydanie I Szczecin 2002, Wydanie II Szczecin 2015.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk


Linki zewnętrzne