Nowogard

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowogard
Nowogard
Nazwa niemiecka Naugard
Nazwa przejściowa Nowogród
Powiat goleniowski
Gmina Nowogard
Strona internetowa miejscowości.

Geolokalizacja: 53.65059,15.11658

Nowogard (niem. Naugard) – miasto w powiecie goleniowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowogard.

Położenie

Gmina Nowogard na tle powiatu goleniowskiego

Miasto Nowogard położone jest w powiecie goleniowskim, w południowo-wschodniej części gminy Nowogard, nad Jeziorem Nowogardzkim. Miasto zajmuje powierzchnię 12km2 (1244 ha)[1] i zlokalizowane jest przy drodze krajowej nr 6 relacji SzczecinGdańsk oraz linii kolejowej nr 402 łączącej Goleniów z Koszalinem. Miejscowość jest siedzibą władz gminnych. Od miasta powiatowego Goleniowa oddalona jest o ok. 26 km, a od Szczecina o ok. 65 km.

Według podziału Polski na mezoregiony fizyczno-geograficzne obszar zajmowany przez miasto należy do:

  • prowincji Niż Środkowoeuropejski,
  • podprowincji Pobrzeże Południowobałtyckie,
  • makroregionu Pobrzeże Szczecińskie,
  • mezoregionu Równina Nowogardzka[2].

Klimat

Pod względem klimatycznym omawiany obszar został zaliczony przez Krzysztofa Prawdzica do Dzielnicy Bałtyckiej oraz krainy Gryficko-Nowogardzkiej[3].

Klimat Nowogardu według Krzysztofa Prawdzica
średnia temperatura roczna 7 - 7,6°C
średnia temperatura okresu V-VII 14 - 15°C
suma opadów atmosferycznych w roku 550 - 625 mm
suma opadów atmosferycznych w okresie V-VII 180 - 190 mm

Z kolei Alojzy Woś, biorąc pod uwagę najczęściej występujące typy pogody, zakwalifikował ten teren do Regionu Zachodniopomorskiego. Charakteryzuje się on w porównaniu z innymi regionami kraju:

  • względnie częstym występowaniem dni z pogodą przymrozkową, umiarkowanie zimną (średnia dobowa temperatura powietrza od 0,0°C do -5,0°C, temperatura maksymalna powyżej i minimalna poniżej 0°C), z niewielkim zachmurzeniem oraz bez opadu
  • oraz rzadkie zjawianie się dni z pogodą przymrozkową, umiarkowanie zimną, z dużym zachmurzeniem nieba i opadem[4].

Obiekty fizjograficzne

Wody stojące[5]:

  • Jezioro Nowogardzkie - jezioro o powierzchni zwierciadła wody 98,3 ha i głębokości maksymalnej 10,9 m;

Wody płynące[6]:

Jezioro Nowogardzkie

Przyroda

W mieście ma swoją siedzibę Nadleśnictwo Nowogard. Na obszarze miasta znajduje się 107, 8 ha lasów. W zachodniej części Nowogardu usytuowany jest zespół przyrodniczo-krajobrazowy Sarni Las. Wytyczono także użytek ekologiczny Szuwary Nowogardzkie, obejmujący obszar o łącznej powierzchni 29,44 ha. Szczególnym celem ochrony użytku jest zachowanie niewielkiego zbiornika eutroficznego z dużą ilością roślinności oczeretowej przy brzegach i fragmentem podmokłych łąk oraz ochrona miejsc lęgowych cennych gatunków ptaków, gadów, płazów i bezkręgowców[7].

Historia

Początek miastu Nowogard dał gród leżący na półwyspie jeziora, umocniony wałem drewniano-ziemnym. Wewnątrz wału znajdowały się budynki zamieszkałe przez kasztelana i jego otoczenie oraz świątynia bóstwa pogańskiego. Podgrodzie zamieszkiwała ludność słowiańska, trudniąca się rybołówstwem, rolnictwem i rzemiosłami, takimi jak gancarstwo, szewstwo, tkactwo[8].

Po raz pierwszy gród Nowogard wymieniono w dokumencie z 1268 roku - „Nogart Castrum et Villa sive oppidum episcopi Caminensis”. W dokumencie tym książę Barnim I nadał klasztorowi w Uznamiu, leżącą koło Nowogardu, wieś Dąbrowa Nowogardzka (Damerow)[9].

W 1274 roku biskup Herman von Gleichen osadził w grodzie swego krewnego, grafa Ottona von Eberstein z Braunschweigu, przyznając mu jednocześnie 700 łanów ziemi. W rękach rodziny Eberstein posiadłości te pozostały przez następne kilkaset lat. W 1309 roku Nowogard został podniesiony do rangi miasta na prawie lubeckim. W pierwszej połowie XIV wieku rozpoczęto budowę ceglano-kamiennych murów obronnych, wysokich na 5 metrów, z wbudowanymi bramami obronnymi – Stargardzką od południowego-wschodu i Gryficką od północnego-zachodu. W środku murów obronnych znajdował się rynek w kształcie prostokąta, w którego centralnym miejscu zlokalizowany zostały ratusz, a po stronie zachodniej kościół Mariacki. W skład rady miejskiej w tym okresie wchodził wójt oraz kilku rajców, będących przedstawicielami ludności niemieckiej. Ludność słowiańska, zamieszkująca głównie teren poza murami miejskimi w pobliżu Bramy Stargardzkiej, stanowiła najuboższą warstwę społeczeństwa, tzw. plebs. Szacuje się, że miasto liczyło wówczas ok. 500-600 obywateli, których źródłem utrzymania pozostawała nadal uprawa roli i rzemiosło. W 1467 roku Ebersteinowie rozszerzyli uprawnienia Nowogardu, przyznając mieszczanom dwie trzecie dochodów płynących z kar sądowych, prawo połowów małą siecią na jeziorze oraz prawo do bezpłatnego używania trzciny i określonej ilości drzewa z lasu[10]. W drugiej połowie XVI wieku Nowogard należał do najmniejszych ośrodków miejskich na Pomorzu, ludność nie przekraczała tu 800 osób. Miasto w dalszym ciągu było mocno uzależnione od rodu Eberstein. Potwierdza to dokument z 1574 roku, przyznający feudałom prawo do wyboru rady miejskiej i burmistrza oraz uzależnienie od ich zgody przyjęcia w mury miejskie obcych osób i nadania im praw miejskich. W drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku miasto, zachowując swój rolniczo-rzemieślniczy charakter, weszło w okres stabilizacji: funkcjonowały cechy rzemieślników (pantoflarzy, krawców, kowali i płócienników), kościół wyposażono w witraże, organy i nowy ołtarz, pobudowano łaźnię, działała szkoła. W drugiej połowie XVI wieku Ludwik Eberstein przebudował, rozbudował i wzmocnił zamek mury i bastionami ziemnymi. Z początkiem XVII wieku nasiliły się zatargi pomiędzy mieszczanami a rodem Eberstein. Spór rozstrzygnięty został w 1626 na korzyść miasta, które uzyskało przede wszystkim niezależny samorząd[11].

Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) miasto, zobowiązane do świadczeń na rzecz wojsk cesarskich i szwedzkich, znacznie zubożało i uległo zniszczeniu. Po porozumieniu, zawartym w 1653 roku pomiędzy Brandenburgią a Szwecją, Nowogard przypadł elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi Wilhelmowi. W 1663 roku zmarł Ludwik Krzysztof, ostatni z rodu Eberstein, a jego majątek (w tym Nowogard i Maszewo) stał się własnością Fryderyka Wilhelma. 17 lutego 1665 roku hrabstwo nowogardzkie przekazano jako dożywotnie lenno księciu Ernestowi Bogusławowi von Croy, a po jego śmierci 6 lutego 1684 roku, ponownie stało się własnością elektorów. Po 1684 roku władze miejskie zatwierdzane były przez władze prowincjonalne, początkowo Pomorską Kamerę Ekonomiczną w Stargardzie Szczecińskim, a następnie od 1723 roku Pomorską Kamerę Wojenno-Skarbową w Szczecinie. W lutym 1675 miasto zajęli Szwedzi, którzy ograbili i spalili miejscowy zamek.

Nowogard plan miasta koniec XVIII wieku.jpg

4 czerwca 1699 roku wybuchł pożar, podczas którego zniszczeniu uległa większa część miasta, w tym ratusz i szpital. Kolejne zniszczenia były skutkiem, toczącej się w latach 1756-1763, tzw. wojny siedmioletniej. Podstawą utrzymania mieszkańców XVII-wiecznego Nowogardu było rolnictwo, uprawiano przede wszystkim żyto, owies, pszenicę oraz ziemniaki. W mieście działały również warsztaty tkackie, cechy kowali i młynarzy, zaś pod koniec XVIII wieku funkcjonowało tu 50 warsztatów rzemieślniczych z różnych branż. Dochodów mieszczanom przysparzał także, przyznany przez elektora, przywilej organizowania jarmarków oraz produkcja i sprzedaż piwa[12].

W kolejnym stuleciu powstały w Nowogardzie zakłady przemysłowe, takie jak cegielnia, tartak i drukarnia, działały młyny wodne, wiatraki oraz 115 warsztatów rzemieślniczych. W 1807 roku miasto ponownie znalazło się w obszarze działań wojennych i zostało zajęte przez wojska napoleońskie, które toczyły walkę z żołnierzami i ochotnikami dowodzonymi przez majora Ferdynanda von Schilla. W 1809 roku w Nowogardzie wprowadzono w życie reformę, która przyznawała samorządowi miejskiemu samodzielność w zakresie administracji komunalnej, gospodarczej i społecznej. Spośród osób posiadających prawo głosu wybrani zostali członkowie rady miejskiej oraz urzędnicy magistratu. Pierwszym, uznanym przez Rejencję Pomorską w Stargardzie, burmistrzem został Ernst Karl Starck. Nowogard uzyskał również pozycję miasta powiatowego w nowoutworzonym powiecie nowogardzkim (1818 rok). Na początku XIX wieku na bazie dawnej siedziby rodziny Eberstein powstało więzienie, pierwsi skazani osadzeni zostali w 1820 roku.

Nowogard XVIII wiek.jpg

W 1836 roku miasto stało się właścicielem Jeziora Nowogardzkiego, a w 1882 roku zostało połączone koleją żelazną ze Szczecinem i Kołobrzegiem. W latach 30. XX wieku władzę w mieście przejęła partia nazistowska. Wedle nowej ustawy dotyczącej ustroju gminnego, zamiast dotychczasowych wyborów wszystkie stanowiska we władzach miejskich obsadzane były przez działaczy tejże partii[13].

W czasie II wojny światowej w powiecie nowogardzkim funkcjonowały obozy pracy, w których jeńcami byli głównie Polacy i Rosjanie. W Nowogardzie istniał także obóz dla Niemców pochodzących z krajów nadbałtyckich, którzy uczyli się tu języka niemieckiego, aby móc w przyszłości osiedlać się na terenach podbitych przez III Rzeszę. Przez pierwsze lata wojny życie mieszkańców nie uległo znaczącej zmianie, nie brakowało żywności, instytucje publiczne funkcjonowały bez zakłóceń, aż do 1943 roku, kiedy do Nowogardu zaczęli przybywać uciekinierzy z Prus Wschodnich i wschodnich części Pomorza, a nad miastem przelatywały eskadry alianckich bombowców. W 1944 roku zamknięto szkoły i utworzono w nich szpital polowy oraz obóz dla uchodźców. Ewakuacja niemieckiej ludności cywilnej nastąpiła od 2 do 4 marca 1945 roku. 5 marca 1945 Nowogard został zajęty przez Rosjan, a kilka dni później do miasta wkroczyła I Armia Wojska Polskiego. Pierwszym polskim burmistrzem został, mianowany prawdopodobnie przez komendanta wojskowego podpułkownika Miszyna, Onufry Więckowski. Następnie stanowisko to zajął od 23 marca 1945 roku, wskazany już przez Polaków, Henryk Skowroński. 5 maja utworzono Okręg Nowogród ze Stanisławem Kubikiem na czele i Romanem Tyborowskim - komisarycznym burmistrzem miasta[14]. W pierwszym okresie po zakończeniu wojny miasto nosiło nazwę Nowogród[15]. Obecną nazwę Nowogard wprowadzono w 1946 roku[16].

Samorząd

Organami miasta i gminy są Rada Miejska i Burmistrz.

Burmistrz Nowogardu - Robert Czapla

Zastępca Burmistrza - Damian Simiński

Organem stanowiącym i kontrolnym gminy jest Rada Miejska w Nowogardzie. W skład Rady wchodzi 21 osób.

Radni kadencji w latach 2010-2014:

Przewodniczący Rady Miejskiej - Bielida Antoni,

Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej - Laskowski Mieczysław,

oraz Augustynek Robert, Bociarski Michał, Kolanek Paweł Mikołaj, Kubicki Jerzy, Saniuk Stanisław Michał, Jurek Lech, Kozieł Czesław, Jacek Rafiński, Tandecki Jan, Wolny Marcin, Gała Bogumił, Kania Andrzej, Szafran Tomasz, Szpilkowski Rafał, Wiatr Michał, Krzywania Marek, Paśko Rafał, Marcinkowski Cezary Dominik, Nieradka Marcin Michał.

Gospodarka i infrastruktura

Rynek pracy i bezrobocie

W 2013 roku w Nowogardzie zarejestrowano ponad 2100 podmiotów gospodarczych świadczących usługi m. in. w zakresie budownictwa, handlu, naprawy pojazdów, przetwórstwa przemysłowego i transportu.

Podmioty gospodarki narodowej wg rejestru REGON
(w jednostkach gospodarczych w 2013 roku) [17]
Gmina Nowogard Nowogard
Sektor publiczny prywatny publiczny prywatny
A
Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo
1 116 1 42
B
Górnictwo i wydobywanie
0 3 0 2
C
Przetwórstwo przemysłowe
1 203 1 155
D
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz,
parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych
0 3 0 3
E
Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją
0 9 0 7
F
Budownictwo
0 414 0 313
G
Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych
0 683 0 558
H
Transport i gospodarka magazynowa
0 166 0 127
I
Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi
0 49 0 44
J
Informacja i komunikacja
0 41 0 35
K
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa
0 59 0 52
L
Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
1 2 146 12 137
M
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
1 151 139
N
Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca
0 38 0 33
O
Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne
5 6 5 0
P
Edukacja
29 44 22 40
Q
Opieka zdrowotna i pomoc społeczna
6 202 6 192
R
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją
2 50 2 43
S
Pozostała działalność usługowa
0 153 0 119
Ogółem 57 2536 20 2041
Pracujący w 2011 roku[18]
Jednostka terytorialna Ogółem W tym kobiety Sektor publiczny Sektor prywatny
Gmina Nowogard 3731 1872 1639 2092
Nowogard 3221 1656 1530 1691

Liczba bezrobotnych w mieście według stanu na dzień 30 kwietnia 2013 wyniosła ogółem 1148 osób (w tym 581 kobiet).[19]

Transport

Przez Nowogard przebiegają:

  • drogi wojewódzkie:
nr 106 Nowogard – Golczewo,
nr 144 Nowogard – Dobra Nowogardzka - Chociwel,
  • drogi powiatowe:
nr 0748Z Nowogard – Maszewo,
nr 0118Z Nowogard – Truskolas.

Drogami powiatowymi na terenie Nowogardu są ulice: Bankowa (0824Z), Batalionów Chłopskich (0825Z), Blacharska (0826Z), Cmentarna (0827Z), Jarosława Dąbrowskiego (0828Z), Dąbrowszczaków (0829Z), Dworcowa (0830Z), Kościelna (0831Z), Luboszan (0832Z), Magazynowa (0833Z), 5-go Marca (0834Z), Adama Mickiewicza (0835Z), Młynarska (0836Z), Nadtorowa (0837Z), Polna (0838Z), Mikołaja Reja (0839Z), Radosława (0840Z), Władysława Reymonta (0841Z), Marszałka J.Piłsudskiego (0842Z), Teodora Roosvelta (0843Z), Stanisława Rzeszowskiego (0844Z), Henryka Sienkiewicza (0845Z), Stolarska (0846Z), Romualda Traugutta (0847Z), Wartcka (0848Z), Wiejska (0849Z), Kard. St. Wyszyńskiego (0850Z), Zamkowa (0851Z), Stefana Żeromskiego (0852Z).

Drogami gminnymi na terenie miasta są ulice[20]: Brzozowa (216001Z), Stefana Czarnieckiego (216002Z), Dębowa (216003Z), Górna (216004Z), Stefana Grota-Roweckiego (216005Z), Jesionowa (216006Z), Jodłowa (216007Z), Jana Kasprowicza (216008Z), Kazimierza Wielkiego (216009Z), Jana Kilińskiego (216010Z), Jana Kochanowskiego (216011Z), Kowalska (216012Z), Krótka (216013Z), Kwietniowa (216014Z), Lipowa (216015Z), Lutyków (216016Z), Łąkowa (216017Z), Obrodytów (216018Z), Ogrodowa (216019Z), Osiedlowa (216020Z), Plac Szarych Szeregów (216021Z), Plac Wolności (216022Z), Pocztowa (216023Z), Sądowa (216024Z), Henryka Sienkiewcza (216025Z), Juliusza Słowackiego (216026Z), Świerkowa (216027Z), Ludwika Waryńskiego (216028Z), Wileńska (216029Z), Zaciszna (216030Z), Zielona (216031Z).

Przez miasto przebiega linia kolejowa (nr 402) normalnotorowa (jednotorowa, niezelektryfikowana), relacji Goleniów – Koszalin.

Gospodarka mieszkaniowa i komunalna

W 2010 roku na terenie miasta znajdowało się 1316 budynków mieszkalnych, a w nich w sumie 5710 mieszkań[21]. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania wynosiła 62,8 m2[22].

W zasobach gminy znajdowało się w 2011 roku 49 mieszkań socjalnych zlokalizowanych w Nowogardzie[23].

Liczba mieszkań wyposażonych w instalacje techniczno-sanitarne <br\> stan na 2010 rok[24]
Jednostka terytorialna Wodociąg Ustęp spłukiwany Łazienka Centralne ogrzewanie Gaz sieciowy
Gmina 7783 7248 7234 6375 5688
Nowogard 5690 5557 5494 5077 5685

Długość czynnej sieci rozdzielczej wodociągowej wynosiła 49,4 km[25], a sieci kanalizacyjnej 27,7 km[26]. Do sieci gazowej podłączonych było 5719 gospodarstw domowych. Gaz używany był do ogrzewania w 2579 mieszkaniach[27].

Nowogard zaopatrywany jest w wodę ze Stacji Wodociągowej przy ul. Wojska Polskiego.

Gospodarka odpadami prowadzona jest przez Zakład Usług Komunalnych Sp. z o.o. W 2011 istniały na terenie miasta 2 dzikie wysypiska śmieci[28]. Od 01 stycznia 2013 roku odpady komunalne z terenu gminy przejmowane są przez nowo wybudowany Regionalny Zakład Gospodarowania Odpadami w Słajsinie[29].

Na terenie miasta Nowogard funkcjonują 84 kotłownie, które dostarczają ciepło dla potrzeb budownictwa mieszkaniowego, zakładów produkcyjnych, przemysłowych oraz dla zakładów użyteczności publicznej[30]. Największymi producentami ciepła są Spółdzielnia Mieszkaniowa „Gardno”, Zarząd Budynków Komunalnych oraz Spółdzielnie Mieszkaniowe „Cis” i „Radosław” [31].

Kultura

Placówkami kształtującymi życie kulturalne miasta są Nowogardzki Dom Kultury oraz Miejska Biblioteka Publiczna.

Nowogardzki Dom Kultury prowadzi szeroką działalność skierowaną do dzieci, młodzieży i dorosłych. Wśród organizowanych stałych zajęć należy wymienić: zajęcia wokalno-taneczne, rytmikę, aerobik, jogę, naukę gry na instrumentach. Działają również pracownie: fotograficzna, plastyczna, malarska, ceramiczna, malowania na szkle i jedwabiu oraz sala kinowa.

Przy Nowogardzkim Domu Kultury działają m. in.:

Do cykliczne organizowanych imprez należą m. in.: dożynki , spektakle, koncerty, zabawy taneczne, Turniej Poloneza Studniówkowego o Puchar Burmistrza Nowogardu; Nowogardzkie Spotkania Taneczne, Międzynarodowy Festiwal Filmu-Muzyki-Malarstwa Lato z Muzami.

Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego oprócz siedziby głównej, posiada dodatkowo 2 filie miejskie i 6 filii wiejskich w miejscowościach: Błotno, Dąbrowa Nowogardzka, Strzelewo, Wierzbięcin, Wyszomierz i Żabowo. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego księgozbiór biblioteki w mieście Nowogard liczył łącznie (w 2011 roku) 112.522 woluminów, natomiast w filiach wiejskich 48.242 egzemplarzy[32].

W Nowogardzie ukazują się Dziennik Nowogardzki (od 1992) i Wiadomości Samorządowe (od 1995).

Oświata

Na terenie miasta Nowogard działają publiczne placówki oświatowe, prowadzone przez gminne i powiatowe jednostki samorządu terytorialnego oraz placówki niepubliczne, prowadzone przez inne organa, np. osoby prywatne.

Gmina Nowogard jest organem prowadzącym dla: 3 przedszkoli, 4 szkół podstawowych, 3 gimnazjów oraz 1 liceum ogólnokształcącego w mieście[33]. Są to:

Szkoły prowadzone przez Starostwo Powiatowe na terenie miasta to[34]:

Do placówek niepublicznych należy zaliczyć Centrum Edukacyjne Zielona, które prowadzi Zielone Przedszkole, Prywatne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych oraz Studium Policealne.

Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Kościół Rzymskokatolicki

Teren miasta należy do Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej, dekanatu Nowogard. Znajdują się tu 3 kościoły parafialne[35]:


Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

Grupa w Nowogardzie należy do Okręgu Zachodniopomorskiego Diecezji Zachodniej[36]


Kościół Ewangelicznych Chrześcijan

Zbór w Nowogardzie należy do Okręgu Zachodniego[37].


Świadkowie Jehowy

Jedyny na terenie gminy zbór znajduje się w Nowogardzie, gdzie funkcjonuje Sala Królestwa Świadków Jehowy.

Sport

Na terenie miasta działają następujące kluby sportowe[38]:

  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Panorama-Chrabąszcze Nowogard, działający przy Szkole Podstawowej nr 1 (kolarstwo);
  • Ludowy Klub Sportowy Pomorzanin Nowogard (piłka ręczna, nożna, jeździectwo, brydż);
  • Uczniowski Klub Sportowy Jedyneczka Nowogard, działający przy Szkole Podstawowej nr 1 (piłka ręczna);
  • Uczniowski Klub Sportowy Dwójka Nowogard, działający przy Szkole Podstawowej nr 2;
  • Uczniowski Klub Sportowy Trójka Nowogard , działający przy Szkole Podstawowej nr 3 (koszykówka);
  • Uczniowski Klub Sportowy Olmpijczyk 09 Nowogard, działający przy Szkole Podstawowej nr 3;
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Czwórka Nowogard, działający przy Szkole Podstawowej nr 4 (piłka ręczna);
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Siatkarz Nowogard, działający przy Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych(piłka siatkowa);
  • Uczniowski Klub Sportowy Jedynka Nowogard, działający przy Gimnazjum nr 1 (piłka ręczna);
  • Uczniowski Klub Sportowy Sportowiec Nowogard, działający przy Zespole Szkół Ogólnokształcących;
  • Ludowy Klub Sportowy Olimpia Nowogard, działający od 2008 roku (piłka nożna);
  • Klub Sportowy Handball Nowogard (piłka ręczna);
  • Ludowy Klub Sportowy Panorama Nowogard (kolarstwo);
  • Klub Motorowy Cisy Nowogard.

Bazę sportową w gminie Nowogard tworzą m. in.:

  • Stadion Miejski,
  • Tor Motokrosowy,
  • Skatepark w Nowogardzie.

Do organizowanych cyklicznie imprez sportowych należą:

  • Międzynarodowy Wyścig Kolarski o Puchar Burmistrza Nowogardu;
  • Memoriał Wojtka Chomińskiego (turniej piłki ręcznej);
  • Memoriał Janusza Kaweckiego (turniej szachowy).

Turystyka

Jezioro Nowogardzkie

Walorem turystycznym Nowogardu jest przede wszystkim Jezioro Nowogardzkie, dające możliwości uprawiania sportów wodnych. Na obszarze miasta wytyczony został zespół przyrodniczo-krajobrazowy Sarni Las oraz użytek ekologiczny Szuwary Nowogardzkie.

Poprzez Nowogard przebiegają:

  • Międzygminny Szlak Rowerowy „Równina Nowogardzka” o łącznej długości 122 km,
  • szlak rowerowy „Na południowy zachód od Nowogardu”, o łączenie długości 37 km, przebiegający przez gminy Nowogard i Osinę trasą: Nowogard – Długołęka – Redło – Osina – Redostowo – Kikorze – Olchowo - Nowogard[39]
  • szlak rowerowy „Na południowy wschód od Nowogardu” o łącznej długości 43 km, przebiegający przez gminę Nowogard i Dobra trasą: Nowogard – Kulice – Wierzbięcin – Bienice – Dobra (powiat łobeski) – Wojtaszyce – Krzemienna – Jenikowo – Korytowo – Sąpolnica - Nowogard [40].

Demografia

Według Spisu Powszechnego z dnia 31 marca 2011 Nowogard zamieszkiwało 17021 mieszkańców[41].

Struktura demograficzna Nowogardu
(dane z 31 grudnia 2011)[42]
Mężczyźni Kobiety Razem
Wiek przedprodukcyjny 1.505 1.470 2.975
Wiek produkcyjny 6.033 5.301 11.334
Wiek poprodukcyjny 741 1.978 2.719
Razem 8.279 8.749 17.028
Ludność Nowogardu w latach 1939-2011 [43]
Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców
1939 8.148 1969 8.704 1980 11.322 2004 16.733
1946 2.446 1970 8.758 1983 12.020 2005 16.753
1950 4.574 1971 8.925 1985 12.965 2006 16.739
1955 5.921 1972 8.966 1988 15.513 2007 16.794
1956 6.178 1973 9.205 1991 16.586 2008 16.781
1957 6.271 1975 9.985 1997 17.329 2009 16.779
1968 8.527 1978 10.642 2003 16.728 2010 16.816

System ochrony zdrowia

Opiekę zdrowotną mieszkańcom zapewniają m. in.[44]:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Praxis 2
  • Specjalistyczny Zakład Opieki Zdrowotnej Praxis
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej LEKS S.C.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Pro-Med. S.C.
  • Baby - Med S. C.
  • Pielęgniarki Środowiskowo-Rodzinne
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Chirurg Sp. z o.o.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Sanus S.C.
  • Zakład Domowej Opieki Długoterminowej.

W Nowogardzie działa jeden z dwóch szpitali w powiecie goleniowskim – Samodzielny Publiczny Szpital Rejonowy z oddziałami: chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych, neonatologii, pediatrii, położniczo-ginekologiczny. < http://www.szpital.nowogard.pl/>

W mieście świadczą usługi także gabinety stomatologiczne i apteki.

Herb

Herb Gminy i Miasta Nowogard przedstawia wizerunek blankowego muru i bramy miejskiej otwartej wraz z trzema oknami koloru białego i złotego gryfa w koronie, zwróconego w stronę drzewca koloru złotego, na tle niebieskiej chorągwi zatkniętej po lewej stronie na szczycie bramy oraz jedenaście niebieskich lilii na białym polu tarczy herbowej.

Zabytki

Budynek mieszkalny przy ulicy Luboszan 1

Do rejestru Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie wpisane są na terenie miasta[45]:

  • teren Starego Miasta (wpis nr 41 z dnia 22 kwietnia 1955);
  • mury miejskie (wpis nr 230 z dnia 06 kwietnia 1957) - zachowała się jedynie południowo-zachodnia ich część położona od strony jeziora (odcinek o długości 420 m i wysokości 2,80-2,90 m);
  • kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - powstawał od połowy XIV do końca XV wieku (wpis nr 47 z dnia 30 sierpnia 1955)
  • zamek (obecnie Zakład Karny) (wpis nr 1136 z dnia 12 lipca 1990) - znajduje się w miejscu murowanego gotyckiego zamku (XIII/XIV wiek), dawnej siedziby rodu Everstein, która została zbombardowana przez wojska szwedzkie w 1675 roku. Odbudowany po 1684 roku, a następnie rozbudowany na więzienie, które funkcjonowało od 1820 roku;
  • sanatorium, obecnie Dom Pomocy Społecznej Nr 2, przy ulicy Smużyny 2 (wpis nr 89 z dnia 11 grudnia 2001);
  • park leśny przy Domu Pomocy Społecznej Nr 2 (wpis nr 89 z dnia 11 grudnia 2001);
  • budynek mieszkalny przy ulicy Luboszan 1 (wpis nr 1084 z dnia 01 lutego 1990).

Pomniki

Galeria

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2012 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012, s. 166
  2. Kondracki, Jerzy. Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 33, 36, 52-53
  3. Prawdzic, Krzysztof. Klimat województwa szczecińskiego w świetle potrzeb rolnictwa. Szczecin: K.W. PZPR, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa WRN w Szczecinie, 1961, s. 34-38
  4. Woś, Alojzy. Regiony klimatyczne Polski w świetle częstości występowania różnych typów pogody. Zeszyty Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk, 1993, nr 20, s. 14, 33
  5. Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001; Filipiak, Jarosław, Sadowski, Jacek. Jeziora Szczecińskie (zarys faktografii). Szczecin: Akademia Rolnicza w Szczecinie, 1994, s. 216-217; Hydronimy. Część 2. Wody stojące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006
  6. Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001; Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006
  7. Uchwała Nr XLIII/359/10 Rady Miejskiej w Nowogardzie z dnia 29 września 2010 r. w sprawie użytku ekologicznego „Szuwary Nowogardzkie”. "Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego" 2011, nr 1, poz. 22
  8. Lesiński, Henryk. Z dziejów Nowogardu i ziemi nowogardzkiej. W: Z dziejów ziemi nowogardzkiej. Red. Kazimierz Golczewski. Poznań, Szczecin: Instytut Zachodnio-Pomorski w Szczecinie, 1971, s. 25-26
  9. Rymar, Edward. Pierwsze stulecie zachodniopomorskiego miasta Nowogard (do końca XIV w.). W: Nowogard i okolice na przestrzeni wieków. Red. Agnieszka Gut. Szczecin: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, Polskie Towarzystwo Historyczne w Szczecinie, Gmina Nowogard, 2010, s. 15
  10. Lesiński, Henryk. Z dziejów Nowogardu i ziemi nowogardzkiej. W: Z dziejów ziemi nowogardzkiej. Red. Kazimierz Golczewski. Poznań, Szczecin: Instytut Zachodnio-Pomorski w Szczecinie, 1971, s. 26-28
  11. Tamże, s. 28-36
  12. Gut, Paweł. Szkice z dziejów Nowogardu w XVII i XX wieku. W: Nowogard i okolice na przestrzeni wieków. Red. Agnieszka Gut. Szczecin: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, Polskie Towarzystwo Historyczne w Szczecinie, Gmina Nowogard, 2010, s. 43-59
  13. Tamże, s. 48-64
  14. Kopyciński, Jan. Od miasta Naugard do miasta Nowogród. Historia Nowogardu od marca do lipca 1945 roku. "Zeszyty Kulickie" 2012, nr 9, s. 64-98
  15. Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002, s. 148
  16. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. "Monitor Polski" 1946, nr 44, poz. 85
  17. Podmioty wg sekcji i działów PKD 2007 oraz sektorów własnościowych. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 24 października 2014]
  18. Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 139
  19. Bezrobotni wg gmin W: Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  20. Wykaz dróg gminnych województwa zachodniopomorskiego W: Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie [online]. [Przeglądany 16 czerwca 2013]
  21. Budynki mieszkalne w gminie W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  22. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  23. Zasoby mieszkaniowe gmin (komunalne) W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  24. Mieszkania wyposażone w instalacje techniczno-sanitarne W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  25. Wodociągi W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  26. Kanalizacja W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  27. Sieć gazowa W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  28. Dzikie wysypiska W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 10 czerwca 2013]
  29. Program Ochrony Środowiska dla Miasta i Gminy Nowogard W: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Nowogardzie [online]. [Przeglądany 7 czerwca 2013]
  30. Tamże
  31. Tamże
  32. Placówki biblioteczne wg organu prowadzącego W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 25 maja 2013]
  33. Jednostki organizacyjne W: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Nowogardzie [online]. [Przeglądany 11 maja 2013]
  34. Jednostki oświatowe W: Biuletyn Informacji Publicznej Starostwo Powiatowe w Goleniowie [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  35. Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012], s. 42-73; Schematyzm Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. Szczecin: Szczecińskie Wydawnictwo Archidiecezjalne "Ottonianum", 2002, s. 151-160
  36. Grupa adwentystów w Nowogardzie W: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Diecezja Zachodnia [online]. [Przeglądany 17 maja 2013]
  37. Zbór w Nowogardzie W: Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w Polsce [online]. [Przeglądany 17 maja 2013]
  38. Wykaz uczniowskich klubów sportowych wpisanych do ewidencji prowadzonej przez Starostę Goleniowskiego; Wykaz klubów sportowych działających w formie stowarzyszenia W: Powiat goleniowski [online]. [Przeglądany 22 maja 2013]
  39. Atlas szlaków rowerowych województwa zachodniopomorskiego. Regionalna Agencja Promocji Turystyki, s. 45-46
  40. Tamże, s. 48-49
  41. Ludność w gminach Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  42. Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 112
  43. Roczniki Statystyczne Województwa Szczecińskiego z lat 1959-1992; Ludność wg grup wieku i płci. Dane za lata 1995-2002 [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]; Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2004-2012.
  44. Narodowy Fundusz Zdrowia Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki w Szczecinie [online]. [Przegladany 17 maja 2013]
  45. Koutny-Giedrys, Mirosława, Palacz, Ewa, Słomiński, Maciej. Zabytki gminy Nowogard. Walory architektoniczne i historyczne, prace konserwatorskie. W: Nowogard i okolice na przestrzeni wieków. Red. Agnieszka Gut. Szczecin: Gmina Nowogrd, 2010, s. 85-110; Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012]; Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiatach W: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]


Bibliografia

  • Atlas szlaków rowerowych województwa zachodniopomorskiego. Regionalna Agencja Promocji Turystyki. ISBN 8391589676
  • Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001. ISBN 8372412014
  • Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002. ISBN 8387879347
  • „Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego” 2011, nr 1, poz. 22
  • Filipiak, Jarosław, Sadowski, Jacek. Jeziora Szczecińskie (zarys faktografii). Szczecin: Akademia Rolnicza w Szczecinie, 1994
  • Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 8323996075
  • Hydronimy. Część 2. Wody stojące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 8323996075
  • Kondracki, Jerzy. Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 8301130504
  • Kopyciński, Jan. Od miasta Naugard do miasta Nowogród. Historia Nowogardu od marca do lipca 1945 roku. „Zeszyty Kulickie” 2012, nr 9, s. 64-98
  • Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012]. ISBN 9788393428724
  • „Monitor Polski” 1946, nr 44, poz. 85
  • Nowogard i okolice na przestrzeni wieków. Red. Agnieszka Gut. Szczecin: Gmina Nowogrd, 2010. ISBN 9788360637487
  • Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2004-2012. ISSN 1505-5507
  • Prawdzic, Krzysztof. Klimat województwa szczecińskiego w świetle potrzeb rolnictwa. Szczecin: K.W. PZPR, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa WRN w Szczecinie, 1961
  • Rocznik Statystyczny Województwa Szczecińskiego z lat 1959-1992
  • Schematyzm Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. Szczecin: Szczecińskie Wydawnictwo Archidiecezjalne "Ottonianum". ISBN 8370412327
  • Uchwała Nr 369/03 Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 23 lipca 2003 roku w sprawie nadania nowej numeracji dróg powiatowych w Województwie Zachodniopomorskim
  • Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012
  • Woś, Alojzy. Regiony klimatyczne Polski w świetle częstości występowania różnych typów pogody. Zeszyty Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk, 1993
  • Z dziejów ziemi nowogardzkiej. Red. Kazimierz Golczewski. Poznań, Szczecin: Instytut Zachodnio-Pomorski w Szczecinie, 1971

Linki zewnętrzne

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Izabela Strzelecka