Paul Lütkemann

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Paul Lütkemann
kompozytor, organista, trębacz
Data urodzenia ok. 1560
Miejsce urodzenia Kołobrzeg
Data śmierci między 1611 a 1616
Miejsce śmierci Frankfurt nad Odrą
Narodowość niemiecka


Paul Lütkemann (także: Paul Luetkeman, Paulus Lutkemannus, Luetkemann, Littkemann, Lütgemann), (ca. 1560- ca. 1611-1616) – kompozytor, organista, trębacz.

Życiorys

Urodził się około roku 1560 w Kołobrzegu. Był być może synem Joachima Lütkemanna, pierwszego znanego z nazwiska organisty katedry kołobrzeskiej. Wymienianego w dokumentach z roku 1571. Studia muzyczne rozpoczął w 1578 roku we Frankfurcie nad Odrą na tamtejszym uniwersytecie. Zachował się jego wpis immatrykulacyjny, gdzie Lütkemann podobnie jak w późniejszych dokumentach dodaje do swojego imienia i nazwiska przydomek Colbergensis – od miasta Kołobrzeg, miejsca swojego urodzenia. Można domyślać się, że pochodził z niezamożnej rodziny – zaznaczona opłata za studia na wpisie immatrykulacyjnym wynosi 2 dukaty, co było kwotą niewielką (normalne czesne w Viadrinie wynosiło wówczas 8 do 12 talarów).

Od roku 1587 zatrudniony był jako muzyk miejski w Wismarze, a w 1588 roku uzyskał posadę muzyka miejskiego w Szczecinie, gdzie do jego zadań należało muzykowanie w kościołach św. Jakuba i św. Mikołaja granie hejnałów i organizacja wydarzeń muzycznych. Współpracował w Szczecinie z kantorem Pedagogium Philippem Dulichiusem. Jako kompozytor był przede wszystkim autorem pieśni, motetów i fantazji chorałowych. W roku 1597 wydał zbiór pt. "Nowe Pieśni Łacińskie i Niemieckie".

Około roku 1606 opuścił Szczecin i powrócił do Frankfurtu nad Odrą. W sierpniu roku 1607 w kościele mariackim we Frankfurcie została ochrzczona córka Lütkemanna, Sophie. We Frankfurcie podobnie, jak w innych miastach pełnił funkcję muzyka miejskiego i komponował utwory okazjonalne na śluby i chrzciny.

Ostatnie wzmianki o Lütkemannie pochodzą z roku 1611. W roku 1613 przez miasto przeszła epidemia dżumy, nie wiadomo jednak czy kompozytor ją przeżył, czy nie. Ofiarą epidemii padł wówczas inny muzyk działający w Szczecinie i Frankfurcie, przyjaciel Lütkemanna i kantor szczecińskiego kościoła mariackiego, Bartolomäus Gesius. Z 1616 roku pochodzi wydanie dzieł Lütkemanna, określone już jako „pośmiertne”.

Twórczość

Lütkemann pisał zarówno muzykę wokalną, jak i instrumentalną. Jeszcze za jego życia, w Szczecinie wydane zostały dwie księgi jego kompozycji:

  • zbiór pieśni niemieckich i łacińskich, fantazji i innych utworów (1597)
  • zbiór „Motetae aliquot VI & V. Vocum”- zawierający 6-głosowy motet Patria rara tibi lucent iam lumnia oraz 5-głosowe pieśni i utwór instrumentalny (1605)

Dużo więcej kompozycji znalazło się w pośmiertnym zbiorze wydanym we Frankfurcie nad Odrą w roku 1616, przez oficynę Friedricha Hartmanna. Zbiór obejmował pieśni kościelne, opracowane na 4, 5 i 6 głosów, przeznaczone na wszystkie niedziele i święta roku liturgicznego. Ponadto Lütkemann komponował wiele drobnych utworów okazjonalnych (co wynikało z jego zatrudnienia), tworzył też instrumentalne tańce (pawany, galiardy).

Najważniejszym dokonaniem Lütkemanna są jego fantazje chorałowe zawarte w zbiorze z roku 1597. Fantazje te są rzadkim w tamtej epoce przykładem instrumentalnego opracowania melodii chorałowych, a czasem też popularnych pieśni. Kompozycje te przeznaczone na instrumenty smyczkowe, w większości 5-głosowe, cechują się zaawansowaną, imitacyjną polifonią, niekiedy nowatorskimi rozwiązaniami formalnymi, oraz swobodnym traktowaniem źródłowej melodii, która bywa ozdabiana, przetwarzana rytmicznie, lub urozmaicana krótkimi wstawkami. Czasem też pojawia się fragmentarycznie w różnych głosach. Najbardziej znanym spośród tych utworów jest fantazja na temat pieśni "Innsbruck, ich muß dich lassen" Heinricha Isaaca.

Bibliografia

  • Birkholz, Christiane. Paulus Luetkemannus Colbergensis. Eine stilkritische Untersuchung zur Musik der Spätrenaissance. Hamburg 2011.
  • Böhme, Erdmann Werner. Paul Lütkemann, Fantasien der pommerschen Reformationszeit (1597). Denkmäler der Musik in Pommern, Band 2. Kassel 1931.
  • Schwarz, Werner. Pommersche Musikgeschichte. Köln-Wien Bd. 1 1988, Bd. 2 1994.
  • Waczkat, Andreas. Paul Luetkemann und sein erster Teil... (Stettin 1597). W: Stettiner Komponisten, Greifswalder Beiträge zur Musikwissenschaft. Band 11, 2004.
  • Waczkat, Andreas. Paul Luetkemann (ok. 1560 - ok. 1611-1616). W: Kompozytorzy szczecińscy. Red. E. Kus, M. Szczęsny i E. Włodarczyk. T. 1. Szczecin 2003, s. 67–84.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Wojciech Kral