Pieta ze Szczecina-Dąbia

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pieta ze Szczecina-Dąbia
Pieta ze Szczecina-Dąbia
Fot. G. Solecki
Autor mistrz Piety z Dąbia
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, Magazyn Sztuki Dawnej, nr inw.: MNS/Szt/222
Data powstania ok. 1520 r.
Materiał Drewno olchowe, pozostałości polichromii
131 x 48 x 26 cm
Wymiary {{{wymiary}}}


Pieta z Dąbia – późnogotycka figura przedstawiająca Marię przytrzymującą martwe ciało Ukrzyżowanego Chrystusa. Reprezentuje grupę rzeźb związanych z późnośredniowieczną twórczością warsztatów rzeźbiarskich Szczecina. Powstała ok. 1520 r. być może z inicjatywy księcia Bogusława X dla kościoła Najświętszej Marii Panny (obecnie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) w Dąbiu (niem. Altdamm).

Opis

Rzeźba przyścienna, z tyłu drążona. Przedstawia dwufigurową grupę – opierającą się na porośniętym darnią masywie skalnym młodą Marię, która podtrzymuje osuwające się z jej ramion po skosie obnażone ciało martwego Chrystusa. Maria w obszernej szacie i długim welonie. Pod welonem głęboko żłobione długie fale włosów okalają twarz o lekko zaokrąglonych policzkach. Twarz o regularnych rysach i łagodnym wyrazie. Ciało Syna, o pomniejszonych w stosunku do niej proporcjach, podtrzymuje dłońmi i jej prawym wysuniętym kolanem. Prawą, smukłą dłonią delikatnie ujmuje Jego głowę, lewą przykłada poniżej głęboko ciętej rany w jego prawym boku. Martwe ciało Chrystusa oddane realistycznie okrywa wąska opaska biodrowa, zwana perizonium. Na długich, opadających faliście włosach nałożona korona spleciona z dwóch grubych, cierniowych gałęzi. Gęsta broda i wąsy symetrycznie ułożone z dekoracyjnymi kosmkami skręconymi spiralnie. Oczy przymknięte, usta półotwarte. Na czole i na skroniach ryte zmarszczki nadają bolesnego wyrazu twarzy. Stan zachowania dość dobry. Brak fragmentu prawej nogi Chrystusa, lewej stopy, prawej ręki i częściowo lewej dłoni. Powierzchnia pokryta licznymi spękaniami. Polichromia zachowana w nieznacznych śladach, głównie w zgłębieniach.

Charakterystyka

Rzeźba reprezentuje jeden z najbardziej popularnych w sztuce gotyckiej tematów określanych mianem Piety. Nazwa motywu oznacza: z języka włoskiego pietà, 'miłosierdzie', 'litość'; z łacińskiego pietas, 'miłość zgodna z powołaniem'. Są to przedstawienia dewocyjne, ukazujące boleść Marii trzymającej na swym łonie zdjęte z krzyża martwe ciało Chrystusa. Ukazanie matki w troskliwej relacji z martwym umęczonym na Golgocie synem, miało wywoływać wzruszenie i wzbudzać uczucia religijne. Podkreśla również znaczenie Marii, która zgadzając się na Wcielenie złożyła ofiarę z Syna, spełniając swoją rolę w dziele Odkupienia.

Rzeźba z Dąbia reprezentuje typ mistyczny Piety, gdzie pomniejszona postać Chrystusa trzymanego na łonie matki wraz z dziewczęcym wizerunkiem twarzy Marii stanowi nawiązanie do innego popularnego motywu - przedstawienia Marii z Dzieciątkiem, przypominając tym samym, że Jezus już jako dziecko był ofiarowany na śmierć.

Porośnięte darnią kamienie to sceneria nawiązująca do Golgoty – wzgórza w okolicach Jerozolimy, gdzie miała miejsce śmierć Chrystusa przez Ukrzyżowanie.

Rzeźba stylistycznie reprezentuje grupę rzeźb związanych z późnośredniowieczną twórczością warsztatów rzeźbiarskich Szczecina. Wykazuje analogie z twórczością westfalskiego Mistrza z Osnabrücku, zwłaszcza z rzeźbami Piet przypisywanych jego twórczości: Piety z Museum Schnütgen w Kolonii oraz Piety z LWL-Museum für Kunst und Kultur w Münster.

Historia

Pochodzi prawdopodobnie z kościoła pw. Najświętszej Marii Panny (obecnie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) w Dąbiu (niem. Altdamm), obecnie znajdującym się w granicach administracyjnych Szczecina. Późnośredniowieczne rzeźbiarskie wyposażenie kościoła w Dąbiu wiązane jest z działalnością fundatorską księcia Bogusława X z rodu Gryfitów, jednego z najważniejszych władców w historii Pomorza; w Dąbiu znajdował się jego pałacyk myśliwski.

Do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie została zakupiona od prywatnego właściciela, mieszkańca Szczecina-Dąbia w 1976 r.

Bibliografia

  • Z. Krzymuska-Fafius, Późnogotycka rzeźba Szczecina. Tendencje i powiązania, [w:] Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2009, s. 93-108.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska