Piotr Zaremba

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piotr Zaremba
Prezydent Szczecina
brak zdjecia
prof. Piotr Zaremba w swoim pokoju w Politechnice Szczecińskiej, 1969r.
Data urodzenia 10 czerwca 1910
Miejsce urodzenia Heidelberg (Niemcy)
Data śmierci 8 października 1993
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie kw.31B, rz.01, nr gr.03
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Tytuły i nagrody prof. dr inż., dr.honoris causa, czł. zw. PAN; Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Order Budowniczych Polski Ludowej
Narodowość polska


Piotr Zaremba (ur. 10 czerwca 1910 w Heidelbergu (Niemcy), zm. 8 października 1993 w Szczecinie) – inżynier architekt-urbanista (specjalność: planowanie przestrzenne); działacz samorządowy, a przede wszystkim pierwszy polski Prezydent Miasta Szczecina w okresie 27 kwietnia 1945 do 7 czerwca 1950. Naukowiec, teoretyk i praktyk; zajmujący się m.in. planowaniem przestrzennym i kształtowaniem środowiska; pisarz i publicysta. Profesor zwyczajny i członek Polskiej Akademii Nauk. Twórca, wykładowca i dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej i Wodnej (późniejszy Wydział Budownictwa i Architektury) Politechniki Szczecińskiej oraz rektor tej uczelni. Wykładowca Politechniki Wrocławskiej. Doktor honoris causa Politechniki Poznańskiej. Twórca, kierownik i wykładowca Międzynarodowego Podyplomowego Studium Urbanistyki i Planowania Regionalnego. Obywatel Zasłużony dla Szczecina – jego imię nosi wybudowana w latach 1978-1996 Trasa Zamkowa. Niekwestionowany zwycięzca ogłoszonych przez szczecińskie gazety plebiscytów „Szczecinianin Stulecia” i „Pomorzanin naszych czasów”.

Życiorys

Pierwsze lata

Piotr Zaremba pochodzi z rodziny o międzynarodowych koneksjach. Matka Piotra - Jadwiga Nadina von Herwarth (1879-1935) była Niemką, ojcem Polak – Piotr Zaremba (1872-1939), urzędnik bankowy, następnie oficer Wojska Polskiego.[1] Zarembowie to bardzo stary, polski ród herbu Zaremba (prawdopodobnie pochodzenia czeskiego lub niemieckiego), w okresie nowożytnym o bardzo silnym poczuciu patriotyzmu polskiego. Najbliżsi krewni Piotra Zaremby brali udział w walkach o wyzwolenie Polski, a ojciec był m.in. adiutantem gen. Hallera. Piotr Zaremba dzieciństwo spędził w Petersburgu 1910-1917, młodość w Warszawie (1917-1926) i Poznaniu (1926-1945), z przerwą na szkolenie wojskowe i studia we Lwowie (1930-1934). Staże zawodowe odbył we Francji i w Anglii. Wydział Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej ukończył w 1934 roku i podjął pracę w Poznaniu, gdzie 1 września 1939 został zastępcą komendanta obrony przeciwlotniczej (wcześniej m.in. był osobistym sekretarzem gen. J.Hallera).

Okres II wojny światowej do momentu objęcia funkcji prezydenta Szczecina

W czasie II wojny światowej udało mu się pozostać w Poznaniu i pracować jako robotnik fizyczny w Zarządzie Zieleni Miejskiej i planista w niemieckiej firmie budowlanej, m.in. współtworzył projekt rozbudowy poznańskiej Malty[2]. Przedwojenne kontakty w środowisku endeckim, które było zainteresowane uzyskaniem przez Polskę szerszego dostępu do morza, w tym kontakty z budowniczym Gdyni i powojennym Delegatem Rządu ds. Wybrzeża, inż. Eugeniuszem Kwiatkowskim - spowodowały, że Piotr Zaremba w okresie współpracy z Armią Krajową, w konspiracji prowadził studia dotyczące przejęcia przez Polskę ujścia Odry ze Szczecinem. W tym celu od 1941 prenumerował szczeciński periodyk Pommersche Zeitung, a w 1942 roku osobiście wizytował Szczecin. Te prace wywiadowcze przydały się bardzo, gdy płk. Leonard Borkowicz zaangażował go do działań nad przejęciem Szczecina i terenów ujścia Odry.

Swój akces do pracy na „poniemieckich terenach” zgłosił już w lutym 1945 roku. Wypełnił wówczas ankietę, gdzie pozytywnie odniósł się do możliwości przyjazdu na przyłączone do Polski rejony (wpisał „Gdańsk bądź inny port, np. Szczecin”). W podobnym tonie wypowiedział się wcześniej we wrześniu 1943 roku, kiedy podczas wykonywania pracy o możliwość przyjazdu na „nowe tereny” zapytał go znajomy architekt Stanisław Kirkin. Chęć wyjazdu z Poznania wiązała się także z obawą utraty zajmowanego stanowiska wicedyrektora Wydziału Technicznego Zarządu Miejskiego. P. Zaremba zdawał sobie sprawę, iż rośnie liczba fachowców, wracających do Poznania i „nie ma szans, aby to stanowisko dłużej utrzymać”. Jednocześnie fakt przebywania w czasie okupacji w stolicy Wielkopolski powodował, iż chciał spróbować swoich sił w innym miejscu, a jak uważał „Ziemie Odzyskane” dają sporo nowych możliwości dla urbanisty.

24 marca 1945 roku Piotr Zaremba wyjechał do Warszawy w celu ubiegania się u najwyższych władz o zgodę na utworzenie w Poznaniu uczelni technicznej. Korzystając z nadarzającej się okazji 26 marca 1945 P. Zaremba udał się także do Biura Ziem Zachodnich przy Prezydium Rady Ministrów, gdzie uzyskał pierwsze informacje o planowanej strukturze i podziale „Ziem Odzyskanych”. Następnego dnia 27 marca 1945 roku odwiedził Biuro Planowania i Odbudowy przy Prezydium Rady Ministrów, gdzie zgłosił chęć objęcia, na nowych terenach, placówki związanej z „planowaniem regionalnym”. 28 marca 1945 otrzymał nominację i został „delegatem Biura Odbudowy i Planowania przy Prezydium Rady Ministrów na rejon Pomorza Szczecińskiego”.

3 kwietnia 1945 roku Piotr Zaremba zmienił stan cywilny (jego żoną została Barbara Zaremba). Przez początkowe dni kwietnia 1945 rekrutował w Poznaniu ekipę fachowców, która miała wyjechać na nowe tereny i obsadzić poszczególne powiaty. 12 kwietnia 1945, po przybyciu do stolicy Wielkopolski Grupy Operacyjnej na Pomorze Zachodnie z pierwszym nominowanym Pełnomocnikiem Rządu na okręg Pomorze Zachodnie - Aleksandrem Kaczocha-Józefskim, zdecydowano, że wyjazd całej ekipy do Piły (planowanej, pierwszej siedziby władz, skąd miała rozpocząć się dalsza penetracja terenu) nastąpi 15 kwietnia 1945 roku. Ze względu na otrzymanie przez Kaczocha-Józefskiego nominacji na stanowisko wiceministra administracji publicznej, przewodniczący Krajowej Rady Narodowej (KRN) - Bolesław Bierut wybrał nowego Pełnomocnika Rządu na Pomorze Zachodnie - Leonarda Borkowicza, a sam wyjazd przełożono na 16 kwietnia 1945 roku.

Piotr Zaremba po przybyciu do Piły zajął się organizacja jednostek terenowych, wyznaczając kierowników poszczególnych obwodowych biur techniczno-budowlanych. Po wyczerpaniu się zasobów ludzkich 21 kwietnia 1945 roku zdecydował się na powrót do Poznania, w celu zebrania kolejnej ekipy gotowej zasilić „Ziemie Odzyskane”. Kłopoty ze znalezieniem środka lokomocji sprawiły, iż w stolicy Wielkopolski znalazł się dopiero 25 kwietnia 1945 roku. Dwa dni później - 27 kwietnia 1945 roku na placu Wyspiańskiego w Poznaniu, z nadawanego przez głośnik komunikatu Radzieckiego Biura Informacyjnego, dowiedział się o zdobyciu przez Armię Czerwoną Szczecina.

Postanowił natychmiast udać się do willi przy Konopnickiej 6, gdzie w zastępstwie L. Borkowicza funkcje łącznika pełnił pkt. Wiktor Jaśkiewicz. Jaśkiewicz był już wówczas w posiadaniu depeszy radiotelegraficznej od Pełnomocnika Rządu, przebywającego w Warszawie:

Warszawa, 27 kwietnia 1945 roku.
Zastępca Pełnomocnika Rządu R.P. przy 1 Białoruskim Froncie, kapitan Jaśkiewicz Wiktor:
Niezwłocznie obsadzić zdobyty Szczecin, mianować prezydenta miasta, sformować zarząd miejski, przygotować kwatery dla Urzędu Wojewódzkiego.
Borkowicz

Kapitan Jaśkiewicz zaproponował P. Zarembie objęcie stanowiska prezydenta Szczecina. Po wyrażeniu zgody natychmiast udali się w drogę do Szczecina, gdzie dotarli po noclegu w Pile 28 kwietnia 1945 roku.

Pierwszy dzień Piotra Zaremby w Szczecinie w 1945 roku [3]

Dnia 28 kwietnia w godzinach południowych rozlokowała się w Szczecinie wojenna komendantura radziecka; nikt z nas wówczas jeszcze nie wiedział, że Niemcy nie wycofali wszystkich swych oddziałów, pozostawiając grupy niszczycielskie dla podpalenia miasta oraz dla dalszego niszczenia portu […] O tym jeszcze nie wiedzieliśmy w dniu 28 kwietnia, gdy zbliżaliśmy się do przepraw odrzańskich [...] Niemcy sami ogołocili Szczecin z ludności i że porzucone przez nich miasto jest niemal całkowicie puste. Przejechawszy mostem pontonowym przez Odrę wschodnią, wjechaliśmy na najcięższy odcinek drogi. Czytam w swych notatkach:
Po prawej stronie wysoki nasyp kolejowy, po lewej mokradła i ciągłe ostrzeżenia – MINY. Droga wiedzie przez koleiny wyżłobione w grząskim gruncie; auta posuwają się wolno jedno za drugim, bezustannym trąbieniem popędzając poprzedników. […] Jako groźne ostrzeżenie leżą w błocie szczątki ciężarówki, która najechała na minę. […] Poprzez przerzucone przez tory kłody, przez perony lokalnego dworca Gumieńce, wjechaliśmy na ulicę Mieszka I. Jakże pomocny był nam wówczas ów plan miasta, wydarty z niemieckiej encyklopedii! […] Minąwszy tory dworca Turzyn wjechaliśmy do śródmieścia szeroką i pustą trasą ulicy Krzywoustego. Te nazwy, dziś tak bardzo związane ze Szczecinem, wówczas jeszcze nie istniały na planie. W pierwszym swym raporcie urzędowym z dnia 28 kwietnia używałem innych oznaczeń pisząc, że „jechaliśmy od dworca wschodniej kolei obwodowej przy Torneystraße, po czym wprost do śródmieścia przez Hohenzollernstraße, przez Parade Platz...”. […] Na pierwszym piętrze, w pokoju bez drzwi imebli, ale o dziwo z całymi szybami w oknach, spotkał nas nowo mianowany komendant miasta Szczecina. Był nim pułkownik Aleksander Aleksandrowicz Fiedotow.Armii Czerwonej od 1918 roku, piętnaście lat dowódca pułku, od roku dowódca dywizji. Podobnie jak i my, jest w Szczecinie dopiero od kilku godzin. Posiada już meldunki, że w mieście znajdują się luźne grupy Polaków, uwolnionych onegdaj z sąsiednich obozów. Był on już powiadomiony o naszym przybyciu; oczekiwał jednak nie cywila z oficerem, ale całej dobrze wyposażonej ekipy, a zwłaszcza silnego oddziału milicji, kilku plutonów straży pożarnej oraz grup fachowców do obejmowania urządzeń komunalnych.[...] Oświadczam mu oficjalnie, że od tej chwili, czyli od 28 kwietnia 1945 roku, godzina 14:15 – władzę cywilną w Szczecinie obejmują władze polskie, działające w imieniu pełnomocnika rządu na okręg Pomorza Zachodniego. Jestem tu ich reprezentantem, uprawnionym do dalszego działania. Przedstawiam swoje pisma uwierzytelniające.[...]

Po przyjeździe do miasta dokonana została zatem jego lustracji, kiedy Szczecin dymił jeszcze zgliszczami i ruinami. P. Zaremba i W. Jaśkiewicz uznali jednak ogólny stan za zadowalający. Niemiecka ludność w znacznej większości wcześniej opuściła miasto. W opustoszałym Szczecinie wysłannicy władz polskich spotkali natomiast kilku pierwszych Polaków. Również 28 kwietnia 1945 inż. Piotr Zaremba formalnie przejął z rąk Komendanta Wojennego miasta Szczecina władzę cywilną i administracyjną.

Pierwsze miesiące prezydentury

Treść i fotokopia oryginału pisma o wywieszeniu w Szczecinie polskiej flagi (30.04.1945r.)

Po tym rekonesansie wysłannicy powrócili do Piły, gdzie przekazali swoje spostrzeżenia oraz złożyli dokładną relację. 29 kwietnia 1945 r. Piotr Zaremba (w Pile) otrzymał potwierdzenie wcześniejszej nominacji na prezydenta Szczecina oraz pierwszą legitymację służbową. Następnie wraz z nieliczną jeszcze ekipą wyjechał objąć miasto w polskie posiadanie. 30 kwietnia 1945 roku w Szczecinie nad budynkiem Urzędu Pełnomocnika Rządu zatknięto polską flagę. 4 maja - 5 maja przybyła do Szczecina dotarła z Poznania pierwsza duża grupa osadników. Ze stolicy Wielkopolski, jako miasta „patronackiego”, zorganizowano pionierskie wyjazdy m.in. z pomocą Polskiego Związku Zachodniego.

Przez cały czas jednak główną władzę w mieście - do czasu ostatecznej decyzji o przynależności miasta - sprawował radziecki komendant miasta.

Ostatecznie jednak Polacy, na czele z Prezydentem Piotrem Zarembą, na stałe objęli Szczecin w dniach 5 lipca - 6 lipca 1945, ogłaszając ten fakt w obwieszczeniu z dn. 7 lipca 1945:

Obwieszczenie o ostatecznym przejęciu Szczecina przez RP 6 lipca 1945r.
Nasz wysiłek, nasza praca i trudy nie poszły na marne. W dniu 6 VII br. nastąpiło objęcie miasta Szczecina przez Rzeczpospolitą Polską.
Szczecin jest polski!
Tym większy zapał, tym większy entuzjazm winien nam wszystkim odtąd przyświecać w pracy nad utrwaleniem potęgi Rzeczypospolitej na Jej zachodnich rubieżach.
Wszystkie nasze siły, nasze myśli i czyny winny być zespolone w tej historycznej chwili. Liczę na gotowość wszystkich do pracy nad zwiększeniem potęgi Rzeczypospolitej Polskiej.
Niech żyje Rzeczpospolita Polska i Polski Szczecin!
Niech żyje Rząd Jedności Narodowej.
inż. Piotr Zaremba
Prezydent Miasta Szczecina

Podejmowane działania w okresie prezydentury

W grudniu 1946 roku zainicjował powołanie pierwszej wyższej uczelni w Szczecinie – Szkoły Inżynierskiej (późniejsza Politechnika Szczecińska). Wskutek rosnącego zagrożenia ze strony uznanego za legalny rządu „lubelskiego” oraz dla zachowania możliwości zarządzania miastem i działania na rzecz m.in. Szkoły Inżynierskiej, a ponadto wobec realnej groźby aresztowania przez Urząd Bezpieczeństwa]] (m.in. mógł odpowiedzieć za działalność antykomunistyczną swojego brata, Pawła Zaremby, który po uwolnieniu z oflagu w Murnau pozostał na zachodzie i tam prowadził pracę publicystyczną) - w 1947 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a później automatycznie stał się członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Nie wykazywał jednak większej aktywności partyjno-politycznej. W opinii służbowej z 1951 roku pisano: jest to człowiek politycznie klasowo obcy, apolityczny, typowy przedwojenny prezydent.

Funkcję Prezydenta Miasta Piotr Zaremba pełnił do reformy administracyjnej w 1950 roku. Wtedy to zlikwidowano praktycznie szczeciński samorząd i urząd prezydenta miasta. W okresie prezydentury podejmował liczne decyzje dotyczące odbudowy lub prac rozbiórkowych różnych obiektów, planując przyszły kształt przestrzenny miasta (jednak nie na wszystkie decyzje miał wpływ ostateczny). Pełnił obowiązki konsultanta Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Szczecinie (1946 - 1954), Miastoprojektu i Szczecińskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Komunalnego.

Równolegle do funkcji Prezydenta Szczecina pełnił obowiązki dyrektora Biura Planowania Regionalnego i naczelnika Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego Urzędu Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorza Zachodniego. Ponadto, rozumiejąc konieczność przygotowania kadr dla budownictwa – w 1946 stał się współtwórcą Wyższej Szkoły Inżynierskiej (później Politechnika Szczecińska), w której od 1948 do 1952 był profesorem kontraktowym i kierownikiem Katedry Budowy Miast i Osiedli.

Okres po zakończeniu pełnienia funkcji prezydenta Szczecina

Wskutek niekorzystnych zmian w polityce państwa (narastanie opresji stalinowskich) zdecydował się „wyemigrować” do Wrocławia (1953- 1960), gdzie objął stanowisko profesora urbanistyki na wydziale architektury tamtejszej politechniki (19541956) - ze Szczecina jednak nie wyprowadził się na stałe. Ponadto w latach 1953-59 często wyjeżdżał z kraju – współpracował z agendami ONZ i UNESCO oraz kierował licznymi zespołami projektowymi w Korei, Gwinei, Iraku, Chinach, Wietnamie i Meksyku.

W 1952 roku obronił pracę doktorską „Planowanie miast nadmorskich” i uzyskał tytuł doktora nauk technicznych (obrona na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej). W 1954 został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1969 – zwyczajnym. Członkiem Polskiej Akademii Nauk został w 1967 roku (od 1976 członek rzeczywisty) – był członkiem Komisji Kształtowania Przestrzeni Polski Północnej oraz pełnił funkcje honorowego przewodniczącego Komitetu Architektury i Urbanistyki PAN.

W latach 1965 - 1966 stworzył (i kierował nim do 1992) Międzynarodowe Podyplomowe Studium Urbanistyki i Planowania Regionalnego (International Course for Urban and Regional Planning – ICURP) w Szczecinie dla urbanistów z krajów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Studenci przybywali z różnych stron świata, więc wszystkie kursy były prowadzone w jęz. angielskim; niektóre zajęcia odbywały się w krajach macierzystych kursantów.

W latach 19621965 pełnił funkcję rektora Politechniki Szczecińskiej, ale przede wszystkim usilnie dążył do podniesienia rangi kształcenia szczecińskich urbanistów, architektów i budowniczych - doprowadził do przemianowania Wydziału Budownictwa Lądowego i Wodno-Melioracyjnego na Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki Szczecińskiej (1969). W 1972 roku doprowadził do powstania Instytutu Architektury i Planowania Przestrzennego (kierował nim w latach 1971 - 1980). W latach 80. XX w. współinicjował powołanie uniwersytetu jako przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu Szczecińskiego

Kierował zespołami planowania przestrzennego w Szczecinie, Koszalinie i Poznaniu. Był honorowym członkiem Towarzystwa Urbanistów Polskich, członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Instytutu Zachodniego w Poznaniu, Instytutu Bałtyckiego w Gdańsku oraz Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego. Przewodniczył Zespołowi Ekspertów UNESCO Ekosystemy miejskie - MAB 11, a jako koordynator Międzynarodowego Programu UNESCO Człowiek i biosfera (Man and the Biosphere - Project 11) zorganizował w Poznaniu międzynarodową konferencję naukową Ekosystemy miejskie (1977). Wzięli w niej udział przedstawiciele komitetów narodowych szesnastu najbardziej uprzemysłowionych krajów świata. 15 listopada 1989 roku Senat Politechniki Poznańskiej nadał mu tytuł doktora honoris causa.

W latach 1954 - 1992 współpracował z 45 uczelniami oraz instytucjami naukowymi z 32 krajów. Prowadził wykłady i zajęcia projektowe m.in. w USA, Kanadzie, Francji, Niemczech, Portugalii, Rosji, Holandii i Danii, Meksyku, Indiach, Chinach, Iranie, Tajlandii, Egipcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kuwejcie. Opiniował 82 prace habilitacyjne, 44 prace doktorskie i 42 wnioski profesorskie. Był członkiem Międzynarodowej Akademii Architektury w Sofii oraz Stowarzyszenia Urbanistów i Planistów Regionalnych w Hadze. Został honorowym profesorem Uniwersytetu Tsing-Hua w Pekinie oraz Szkoły Architektury w Ji-nan w Chinach. Wielokrotnie zajmował I miejsce w ankietach studenckich na najlepszego wykładowcę.

Profesor Piotr Zaremba obejmował swoimi zainteresowaniami zawodowymi następujące specjalności: urbanistykę i planowanie regionalne, planowanie obszarów nadmorskich oraz metodologię planowania przestrzennego; teorię i praktykę rozwiązań rozwojowych wielkich aglomeracji miejskich; teorię procesów urbanizacji i planowania miast portowych; ekologię obszarów zurbanizowanych i uprzemysłowionych. Był prekursorem idei „zarządzania zrównoważonym rozwojem” (kształtowanie przestrzeni w sposób nieograniczający następnemu pokoleniu możliwości realizowania własnych aspiracji).

Pracował niemal do ostatnich dni swojego życia. Zmarł 8 października 1993 roku w Szczecinie.

Krytyka

Niektóre powojenne decyzje Piotra Zaremby wzbudzają do dziś sporo kontrowersji, a sam pierwszy prezydent Szczecina niejednokrotnie jest przez nie krytykowany. Do głównych zarzutów można zaliczyć:

  • decyzję o budowie Arterii Nadodrzańskiej
  • stosunek pierwszego prezydenta Szczecina do przedwojennego budynku Teatru Miejskiego (niem. Stadttheater)

Arteria Nadodrzańska

W okresie powojennym podjęto decyzję o budowie równolegle do rzeki tzw. „Arterii Nadodrzańskiej”. Jej projekt przygotowała Pracownia Urbanistyczna Zarządu Miasta, kierowana przez Piotra Zarembę i Adolfa Ciborowskiego. Na szczeblu rządowym projekt zaakceptowano w sierpniu 1947 roku.

Docelowo trasa miała rozciągać się od Polic aż do Pomorzan. W celu realizacji przedsięwzięcia ostatecznie wyburzono oraz uprzątnięto gruz po budynkach, które znajdowały się przed wojną w dolnej części Starego Miasta, najbliżej rzeki (między obecną ulicą Wyszyńskiego i Trasą Zamkową). W ich miejscu miała bowiem przebiegać wytyczona wcześniej na planie szeroka ulica. W 1948 roku przygotowano projekt północnej części całej trasy od Wałów Chrobrego do Dubois.

Realizacja niewielkiego fragmentu całego przedsięwzięcia spowodowała odrzucenie miasta od Odry. Swobodne dojście do rzeki do dziś uniemożliwia bowiem trasa szybkiego ruchu. Inwestycja jednocześnie zaburzyła przedwojenny układ ulic i dawną zabudowę najstarszej części Szczecina. Sam prezydent komentował ów fakt wówczas następująco:

(...) często ja sam nie znajdowałem już argumentów – chyba że w sukurs przychodził Oddział Odgruzowania i burzył po prostu chybotliwe mury, kończąc tym samym całą dyskusję. W taki właśnie sposób poleciłem na własną odpowiedzialność zakończyć spór o to, czy należy odbudowywać dużym kosztem ruiny domów mieszkalnych z drugiej połowy dziewiętnastego wieku (...)".

Pomysłodawcy, w tym prezydent Piotr Zaremba, projektując arterię zamierzali m.in. utworzyć reprezentacyjną, najruchliwszą ulicę w mieście, z której będzie widoczny zarówno port z rzeką, jak i skarpa oraz Zamek ("zasłonięty dotąd przez XIX-wieczne ruiny”)[4].

Teatr Miejski

Bryła przedwojennego szczecińskiego Teatru Miejskiego, choć uszkodzona, przetrwała wojnę i nadawała się do odbudowy. Renowacją tego obiektu od początku nie był jednak zainteresowany Piotr Zaremba, który często bardzo negatywnie wypowiadał się o samym budynku. Pierwszy powojenny prezydent uważał, iż gmach należy rozebrać, dzięki czemu widoczna będzie panorama Odry. W swoich notatkach pisał: „należało odsłonić jedyny w swoim rodzaju widok z placu Żołnierza na wzgórze, Odrę i port, nie dopuszczając do odbudowy ruin starego, przeszło stuletniego teatru, zasłaniającego daleką perspektywę”. Negatywnie wypowiadał się o obiekcie także m.in. na łamach „Kuriera Szczecińskiego” w 1947 roku: „gmach ten, wyjątkowo brzydki, szpeci zabytkowy charakter miasta”.

Konsekwentnie podtrzymywana decyzja uniemożliwiała działanie zwolennikom odbudowy, w tym m.in. Jerzemu Kędzierskiemu, wicedyrektorowi Szczecińskiej Dyrekcji Odbudowy. Ostatecznie w kwestii Teatru Miejskiego nie uczyniono nic aż do momentu ustąpienia Piotra Zaremby ze stanowiska prezydenta miasta w 1950 roku. Gmach finalnie rozebrano w 1954 roku[5].

Twórczość naukowa i literacka

W latach 1934-1992 opublikował dwieście pięćdziesiąt sześć książek, artykułów, monografii i rozpraw na temat urbanistyki, planowania przestrzennego i metodologii planowania oraz metod nauczania. Jest autorem stu trzydziestu pięciu wydanych drukiem książek, rozpraw i artykułów popularyzacyjnych o urbanistyce i historii miast oraz ich problemów współczesnych (głównie województwa szczecińskiego i Szczecina). Pisał o historii transportu, poczty i łączności, problemach dydaktyki i zagadnieniach społeczno-ekologicznych. Autor wielu ekspertyz, prognoz i nie publikowanych referatów (m.in. o Szczecińskiej Strefie Wolnocłowej, o makroregionie nadmorskim i porcie szczecińskim). Na potrzeby archiwum opracował w latach 1962-1966 Dziennik wydarzeń i dokumenty historyczne. Szczecin 1945 – 1950 (XV tomów, 3077 stron) oraz liczne dokumenty i zapiski dotyczące problemów związanych z powojenną odbudową Szczecina. Do Archiwum Państwowego w Szczecinie trafiły także opublikowane i niepublikowane opracowania, referaty oraz książki z licznych dziedzin związanych z urbanistyką, a także wojenne egzemplarze „Pommersche Zeitung”.

Wydane książki

Okładka pierwszej książki P.Zaremby „Polska flaga w Szczecinie”, wydanej w 1946r.. z okazji obchodów „Trzymamy Straż nad Odrą”
Okładka książki P.Zaremby „Walka o polski Szczecin”, wydana przez Ossolineum w 1986r.
  • 1946 - Polska flaga w Szczecinie
  • 1946 - wspólnie z Cz. Piskorskim: Polski Szczecin. Rys historyczny Pomorza Zachodniego. Chronologiczny przebieg wydarzeń w roku 1945-1946
  • 1965 - wspólnie z H. Orlińską: Urbanistyczny rozwój Szczecina
  • 1966 - Pierwszy szczeciński rok 1945

  • 1967 - Problemy przyszłości miast dużych
  • 1970 - Szczecińskie lata 1946-48
  • 1974 - Szczecińskie lata 1948-50
  • 1974 - Urbanizacja Polski i środowisko człowieka
  • 1977 - Wspomnienia prezydenta Szczecina 1945-1950
  • 1980 - Wspomnienia prezydenta Szczecina 1945-1950
  • 1980 - Pierwsze poznańskie dni 1945 roku; styczeń-marzec
  • 1986 - Kronika Miasta Szczecina 1984
  • 1986 - Walka o polski Szczecin
  • 1986 - Urban Ecology in Planning
  • 1986 - wspólnie z W.Pęskim i Zarembą P. (synem): Podręcznik planowania urbanistycznego i regionalnego dla planistów chińskich. Wydanie I w języku chińskim. Ministerstwo Budowy Miast i Osiedli Wiejskich oraz Ochrony Środowiska ChRL. Pekin 1986
  • 1996 - Dziennik 1945

Publikacje o zrównoważonym rozwoju:

  • 1946 - Planowanie zieleni krajobrazu
  • 1960 - wspólnie z A.Morawskim i B.Sekułą: Małe miasto i strefa jego wpływu
  • 1962 - Urbanistyka miast portowych
  • 1965 - wspólnie z H.Orlińską: Urbanistyczny rozwój Szczecina
  • 1967 - Problemy przyszłości miast dużych
  • 1976 - wspólnie z W.Pęskim i B.Sekułą: Planowanie przestrzenne w kształtowaniu środowiska zurbanizowanego
  • 1974 - Urbanizacja Polski i środowisko człowieka

  • 1976 - wspólnie z L.Czernikiem, K.Mieszkowską i W.Pęskim: Kryteria rozwojowe obszarów nadmorskich Polski
  • 1981 - City management
  • 1986 - Urban Ecology in Planning
  • 1992 - Moyens d’apaiser le conflicts ecologiques


Filmy i programy telewizyjne z udziałem prof. Piotra Zaremby (wybór)


Zainteresowania pozazawodowe

  • Filatelistyka.

Znaczki pocztowe zbierał już przed II wojną światową. Swoje zbiory poszerzał w czasie wyjazdów zagranicznych. Brał udział w wystawach filatelistycznych.

Odznaczenia i wyróżnienia

  • 1986 - Nagroda Państwowa l stopnia za całokształt działalności w dziedzinie urbanistyki i planowania przestrzennego, ze szczególnym uwzględnieniem prac dotyczących planowania miast portowych i obszarów nadmorskich
  • 1989 - doktorat honoris causa Politechniki Poznańskiej w uznaniu zasług za osiągnięcia na polu naukowym, dotyczące problemów związanych z północno- zachodnim rejonem Polski
  • 1999 – Szczecinianin Stulecia - wybrany przez szczecinian w plebiscycie PR Szczecin, TVP Szczecin i Gazety w Szczecinie

Przypisy

  1. Paweł Zaremba, Koligacje rodzinne pierwszego prezydenta Szczecina Piotra Zaremby. Suplement do "kroniki Szczecina" za rok 2012. Szczecin 2013, s. 37-43.
  2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Malta_%28Pozna%C5%84%29
  3. cytaty z książki Piotra Zaremby: Wspomnienia prezydenta Szczecina 1945-1950. Poznań 1980
  4. http://sedina.pl/wordpress/index.php/2006/01/06/arteria-nadodrzaska-w-planie-odbudowy-szczecina/
  5. http://sedina.pl/wordpress/index.php/2005/01/06/dlaczego-rozebrano-teatr-miejski/

Źródła

  1. Dżaman J. (opr.): Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.11-12. ISBN 83-87735-63-9
  2. Jurkiewicz J.L.: Patroni szczecińskich ulic - leksykon. Oficyna Wydawnicza INA, Stargard 1999, s.132, ISBN 83-85460-15-2
  3. Zaremba P.: Polska flaga w Szczecinie. (1946)
  4. Zaremba P.: Wspomnienia prezydenta Szczecina 1945-1950 (1980)

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Prezydenci Szczecina

Piotr Zaremba (1945-1950) • Jan Stopyra (1973-1984) • Ryszard Rotkiewicz (1984-1990)
Jan Czesław Bielecki (1990-1991) • Władysław Lisewski (1991-1994) • Bartłomiej Sochański (1994-1998) • Marek Koćmiel (2000-2001) • Edmund Runowicz (2001-2002) • Marian Jurczyk (1998-2000; 2002-2006) • Piotr Krzystek (od 2006)




IES64.png
Autorzy opracowania: Wojciech Banaszak i Jan Skolimowski