Podjuchy

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podjuchy
Podjuchy
Zrób zdjęcie tego miejsca: Pomóż nam
Typ Osiedle administracyjne
Dzielnica Prawobrzeże
Nazwa niemiecka Podejuch
Populacja 8 964
W granicach miasta 1939
Położenie na planie Szczecina
Szczecin Podjuchy 2010-05.png


Podjuchy (niem. Podejuch) – część miasta i osiedle administracyjne Szczecina, będące jednostką pomocniczą miasta. Położone w rejonie Prawobrzeża, pomiędzy Regalicą, Zdrojami, Żydowcami a autostradą A6, przy drodze krajowej nr 31 i torach linii kolejowej Szczecin - Gryfino - Kostrzyn - Rzepin - Zielona Góra - Wrocław.

  • Według danych z 29 kwietnia 2012 w osiedlu na pobyt stały zameldowanych było 8 964 osób. [1]
  • Samorząd osiedla Podjuchy został ustanowiony w 1990 roku. [2].

Historia

Wczesne osadnictwo człowieka

Pierwsze ślady pobytu człowieka na tym terenie pochodzą z mezolitu (środkowa epoka kamienia). Osadnictwo na większą skalę rozpoczęło się dopiero w neolicie (młodszej epoce kamienia). Osiedlała się tu ludność kultury ceramiki wstęgowej i kultury pucharów lejkowatych. Dość silne ślady penetracji tych terenów pochodzą z okresu kultury przedłużyckiej i łużyckiej.

Okres od średniowiecza do XVIII wieku

Pierwsze wzmianki pisane o Podjuchach pojawiły się w roku 1226, 1305 i 1307 w kodeksie dyplomatycznym "Codex Pommerianiae diplomaticus" Pommersches Urkundenbuch jako osiedle, potem jako wieś. W 1334 r. miasto Szczecin weszło w posiadanie Podjuch. W 1517 roku wioska związana była ze szpitalem Świętego Ducha. Wieś liczyła w tym czasie 35 domów. Mieszkańcy składali daninę na rzecz dworu książęcego, a także szpitala św. Ducha w pieniądzach, kurach, a w zimie zobowiązani byli do dostarczania 12 fur drewna. Osada rozwijała się między wzgórzami morenowymi, zwanymi „Górami Bukowymi”, a doliną Regalicy. Rzeka ta często wylewała. Pola uprawne znajdowały się na wzgórzach, a jakość tutejszych gleb pozwalała na uprawę żyta, pszenicy, fasoli, lnu oraz koniczyny, a od połowy XIX wieku buraka cukrowego. Uprawiano także chmiel, który był dostarczany jako danina na dwór książęcy. W okolicy występowało dużo łąk, które dawały średnio dwa pokosy w roku, przez co istniała dobrze rozwinięta hodowla bydła oraz trzody chlewnej. Oprócz rolnictwa, rozwijało się też rybołówstwo oraz rzemiosło. Miejscowi rzemieślnicy produkowali dla lokalnego rynku, świadcząc usługi piekarnicze, szewskie i krawieckie. We wsi, blisko Regalicy, powstało kilka młynów, które zakończyły swą działalność wraz z obniżeniem się poziomu wody w rzece. W 1524 roku rada miasta Szczecina odstąpiła Podjuchy jako uposażenie dla klasztoru św. Jana. Po wprowadzeniu reformacji wioskę i posiadłości, m. in. wypalarnię wapna, włączono do jednej fundacji zwanej Fundacją św. Jana i była w jej posiadaniu do roku 1791. Po tej dacie wieś została podporządkowana Kamerze Państwowej. Król pruski Fryderyk II podjął decyzję o założeniu tu także hodowli jedwabników.

Wiek XIX

W drugiej połowie XIX w. odłączono od Podjuch Zdroje oraz wiele innych parcel, które potem przeznaczono na zakładanie nowych osiedli. Wtedy Podjuchy stały się samodzielną gminą wiejską. Ludność żyła głównie z rolnictwa oraz hodowli. W roku 1854 uprawiano 2642 morgi ziemi. Mieszkali tu też rybacy, których w 1833 r. było 31 rodzin. We wsi znajdowały się dwa wiatraki i młyn wodny. Pierwsze połączenie pocztowe uzyskała wieś w 1851 roku. W 1858 Podjuchy liczyły 1052 mieszkańców.

Fabryka Wyrobów Szamotowych F. Didiera w Podjuchach
  • Fabryka Wyrobów Szamotowych - Friedrich Ferdinand Didier [3], kupiec ze znanej hugenockiej rodziny, specjalizujący się w wyrobie retort gazowych, podpisal 16 kwietnia 1834 roku umowę kupna cegielni i wypalarni wapna z kamienia wapiennego, położonej w Podjuchach nad brzegiem Wielkiej Regalicy przy obecnej ulicy Niklowej (parcela nr 11), i założył w jej miejscu fabrykę materiałów ogniotrwałych, której nadał nazwę: Fabryka Wyrobów Szamotowych w Podjuchach (Chamottestein-Fabrik F. Didier in Podejuch), która w szczecińskich księgach adresowych z lat 1857-1859 określana była nazwą „Fabryka Wyrobów Szamotowych i Retort Gazowych, Wypalarnia Wapna, Cegielnia w Podjuchach” (Chamotte- und Gasretorten-Fabrik, Kalkbrenerei, Ziegelei in Podejuch). Produkcję szamotu Didier oparł na miejscowym surowcu, tj. na odkrytych przez siebie w 1849 roku na wzniesieniu Gór Bukowych pokładach żwiru i piasku kwarcowego.
    Z miejscem tym wiąże się bogata historia. Pierwsze wzmianki pochodzą z czasów księcia pomorskiego Ottona I, który w okolicach dzisiejszego Jez. Szmaragdowego pozyskiwał kamień wapienny i wypalał go na terenie wsi Podjuchy w miejscu, gdzie później istniała cegielnia kupiona przez Didiera. [4] Następnie w grudniu 1328 roku tenże książę nadał wieś wraz ze wspomnianą kopalnią i wypalarnią wapna miastu Dąbie. [5] Istnieje drugi, rownież oryginalny dokument, z grudnia 1334 r., tym razem wystawiony przez księcia Ottona I w Dąbiu, gdzie juz bez poprawek książę daruje wieś Podjuchy Radzie miasta Szczecin. [6] Podobnie jak wieś wypalarnia wapna, przekazana przez miasto klasztorowi św. Jana w Szczecinie, po reformacji przejmuje Fundacja klasztoru św. Jana. Istnieje też informacja o drugiej wypalarni wapna w Podjuchach, zwanej królewską wypalarnią, dawniej należącej do posiadłości klasztoru kołbackiego, a następnie po 1721 roku do domeny królewskiej utworzonej na ziemiach klasztornych Kołbacza.

Wiek XX

Na przełomie XIX i XX w. następowało zanikanie rolnictwa. W 1894 było tylko 10 zagród chłopskich. Było to spowodowane wypłukiwaniem gleby przez nieregulowane cieki wodne i strumiene, odkryciem złóż torfu, krzemu, gliny, oraz tym, że mieszkańcy znajdowali zatrudnienie w zakładach przemysłowych i składach drewna na drugim brzegu Odry. W latach trzydziestych Podjuchy osiągneły szczyt swego rozwoju. Realizowano wtedy na terenie Podjuch wielkie inwestycje rządowe: koszary oraz odcinek autostrady mającej połączyć Rzeszę z Prusami Wschodnimi. Powstawały też w tym czasie droga oraz połączenie kolejowe łączące Podjuchy z centrum Szczecina. To ostatnie przedsięwzięcie wymagało budowy mostów - drogowego i kolejowego - na Regalicy i Odrze Zachodniej. Na dużą skalę rozwinęło się budownictwo mieszkalne. Były tu dwie szkoły, ratusz (siedziba władz gminnych) i Kościół św. Michała jako filia kościoła w Chlebowie. W roku 1939 liczba ludności wynosiła około 9 200 osób [7], w przeważającej mierze (8 321) ewangelików. [8] [9] Podjuchy, podobnie jak większość prawobrzeżnych osiedli, włączone zostały w 1939 r. w granice tzw. Wielkiego Szczecina. W 1945 z powodu ciężkich walk o prawobrzeże Szczecina, zabudowa mieszkalna doznała dużych zniszczeń. Zniszczono centrum dzielnicy, fabrykę wyrobów szamotowych, dworzec kolejowy, oraz mosty na Odrze Zachodniej i Regalicy, co łączyło się z odcięciem Prawobrzeża od centrum Szczecina. W związku z tym Podjuchy (jak i wszystkie osiedla obecnego Prawobrzeża), przyłączono do ówczesnego powiatu gryfińskiego i przekształcone w samodzielne miasto (liczące w lutym 1946 roku zaledwie 511 mieszkańców) [10]. Rozwój osiedla oraz akcja osiedleńcza była początkowo znacznie hamowana ze względu na zniszczenia, brak bezpieczeństwa oraz trudności komunikacyjne. Dopiero ożywienie nastąpiło po odbudowaniu mostów i przyłączeniu w 1948 tych terenów do miasta.

W latach 50. rozwój Podjuch był bardzo powolny. Trwało odgruzowywanie oraz wyburzanie starej i wysłużonej zabudowy. Nowych domów w ogóle nie wznoszono. Dopiero pod koniec lat 50., kiedy to nastąpiła rozbudowa fabryki sztucznego jedwabiu w Żydowcach, wybudowano kilka bloków przy ulicy Krzemiennej. W latach 60. nastąpiło ożywienie budownictwa indywidualnego, które trwa do dziś. Obecnie Podjuchy dzielą się na dwie części. Część w kierunku zachodnim od Regalicy to dawna wieś średniowieczna, której centrum stanowi Plac Wolności. Niewiele zostało z dawnej zabudowy. Druga część to zabudowania willowe z okresu międzywojennego oraz współczesna zabudowa, na stokach Gór Bukowych. Podjuchy zamieszkuje ok. 9100 mieszkańców. Do osiedla zalicza się też część zwana Wzgórze Widok położona przy granicy Parku Leśnego Zdroje, który podobnie jak lasy położone w południowo-wschodniej części Podjuch są częścią Szczecińskiego Parku Krajobrazowego i Puszczy Bukowej. Podjuchy to przede wszystkim osiedle typu willowego, choć także i koszary wojskowe. Główna droga to ciąg ulic Granitowa - Metalowa. Do Podjuch prowadzi także ul. Autostrada Poznańska przez południowe Międzyodrze do południowo-zachodnich granic Szczecina. Komunikację z innymi osiedlami zapewnia 5 linii autobusowych oraz kolej (stacja „Szczecin Podjuchy”).

Przynależność administracyjna Podjuch

Nazwa osiedla

Nazwa jest topograficzna, utworzona od słów „pod juchą”. Jucha - coś mokrego, cieknącego. Nazwa ta określa też teren pocięty licznymi ciekami wodnymi, rowami.

Przypisy

  1. Liczba mieszkańców. W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Urząd Miasta Szczecin, 2010-05-04..
  2. Uchwała Nr VIII/53/90 Rady Miejskiej w Szczecinie z dnia 28 listopada 1990 r. w sprawie utworzenia w mieście Szczecinie dzielnic i osiedli. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/files/D1CEFF308A2D43CDB87DCF30B00845BE/53-90.pdf
  3. Friedrich Ferdinand Didier, ur. 5 stycznia 1801 r. w Szczecinie, zm. w 1867 w Szczecinie; syn J. Mathiasa Didiera, mistrza stolarskiego pochodzenia francuskiego.
  4. Stettiner Chamottefabrik Aktiengesellschaft vormals Didier. 50 Jahre Aktiengesellschaft 1872-1922. Ecksteins Biographische Verlag. Berlin 1923, s. 12.
  5. Zobacz PUB VII, dokument nr 4422 z 3 grudnia 1328 roku wystawionego w Szczecinie, w którym książę Otto I przekazał Podjuchy wraz z przyległościami i należnościami miastu Dąbie. Jednak nazwę „Dąbie” w tym dokumencie poprawiono na nazwę „Szczecin”. Także Hans Frederichs, Wann kam Podejuch an Stettin? W: Monatsblätter. Jhrg. 45, H. 6. Stettin 1931, s. 89-90.
  6. Zob. PUB VIII, dokument nr 5219 z 22 grudnia 1334 r. Więcej o historii fabryki wyrobów szamotowych w: Stettiner Chamottefabrik Aktiengesellschaft vormals Didier,... op. cit., s. 12 i n.
  7. R. Nowicki: Podjuchy, z serii Osiedla Szczecina, bez roku wydania i nr. ISBN, s. 6.
  8. Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte von der Reichseinigung 1871 bis zur Wiedervereinigung 1990.
  9. [1].
  10. Rocznik Statystyczny (stan na 1 kwietnia 1947) wylicza Podjuchy jako jedno z 74 miast woj. szczecińskiego. Wg Rocznika Statystycznego z 1948 roku liczba miast woj. szczecińskiego wynosi już 73, co jest przesłanką o zniesieniu statusu miejskiego Podjuch (brak odpowiedniego Dziennika Ustaw)
  11. Zob. PUB I, dokument nr 236 z 26 września 1226 r.
  12. PUB IV, dokument nr 2229 z 18 czerwca 1305 r.
  13. PUB IV, dokument nr 2345 z 19 marca 1307 r.


Bibliografia

  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 1. Abt. 1: Robert Klempin: 786-1253. Regesten, Berichtigungen und Ergänzungen zu Hasselbach's und Kosegarten' s Codex Pomeraniae diplomaticus. In Commission bei Th. von der Rahmer. Stettin 1868.
  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 4. Abt. 1: Georg Winter: 1307-1310. Paul Niekammer, Stettin 1903.
  • Stettiner Chamottefabrik Aktiengesellschaft vormals Didier. 50 Jahre Aktiengesellschaft 1872-1922. Ecksteins Biographische Verlag. Berlin 1923.
  • Frederichs H., Wann kam Podejuch an Stettin? W: Monatsblätter. Jhrg. 45, H. 6. Stettin 1931.
  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 7. Abt. 2: 1328 Mai 7. - 1330. Hrsg. vom Königlichen Staats-Archiv zu Stettin, bearb. von Hans Frederichs. Köln, Graz: Böhlau 1936.
  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 8. Erwin Assmann: 1331–1335. Köln 1961.
  • Encyklopedia Szczecina. Tadeusz Białecki (red.), Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, Szczecin 2000, ISBN 83-7241-089-5.
  • Nowicki R., Podjuchy, z serii Osiedla Szczecina, bez roku wydania i nr. ISBN.

Zobacz też

Linki zewnętrzne


Wikipedia.jpg
Artykuł może zawierać treści pochodzące z Wikipedii.



200px-Nuvola apps important.svg.png Artykuł z Internetowej Encyklopedii Szczecina znajduje się w trakcie weryfikacji i oczekuje na ewentualne uzupełnienie bibliografii i/lub dostosowanie do standardów Encyklopedii Pomorza Zachodniego