Pomnik Czynu Polaków

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Czynu Polaków
Pomnik Czynu Polaków
Autor Gustaw Zemła, współpraca Eugeniusz Kozak, Jerzy Wojciech Piskorz-Nałęcki
Lokalizacja skraj Placu Jasne Błonia im. Jana Pawła II
Data powstania 1979
Materiał brąz, stal nierdzewna platerowana, granit


Pomnik Czynu Polaków – zlokalizowany na zachodnim skraju Placu Jasnych Błoni im. Jana Pawła II, nieopodal Parku Kasprowicza. Nazywany również pomnikiem Trzech Orłów lub Gniazdem Orłów.

Opis pomnika

Pomnik o kompozycji wertykalnej, zoomorficznej, przedstawia trzy orły zrywające się do lotu. Każdy z ptaków, ukazany z rozpostartymi skrzydłami, symbolizuje jedno z trzech pokoleń Polaków, z których pierwsze „walczyło o polskość tych ziem w czasach pruskich (...), drugie wyzwalało je i przywracało Macierzy, a (...) trzecie odbudowało kraj z wojennych zgliszcz i pracowało dla jego rozwoju”[1]. Także materiał, z którego wykonywano pomnik, miał symboliczne znaczenie. Autor dzieła objaśnił to w 1977 roku w następujący sposób: „Granit – to skała, twarda jak opoka, jak lud pomorski. Spiż – to tradycja rycerskich mieczy i dzwonu Zygmunta w Krakowie. Stal – to nowoczesność, bo z tego surowca powstają najlepsze na świecie statki budowane w Szczecinie”[2]. Orły osadzone na masywnym, wysokim cokole ze stali nierdzewnej. Wokół monumentu wachlarzowaty murek wykonany z kostki granitowej, uformowany na kształt gniazda o średnicy 22,5 m.

Przed pomnikiem, w odległości około 5,5 m. od podstawy cokołu umieszczony napis: „POMNIK CZYNU POLAKÓW”. Po bokach na niewielkim podwyższeniu, dwie tablice autorstwa Stanisława Biżka. Z lewej tablica o treści: „POMNIK CZYNU POLAKÓW/ JEST DZIEŁEM ARTYSTY RZEŹBIARZA/ GUSTAWA ZEMŁY/ PRZY WSPÓŁPRACY: ART. RZEŹB. E. KOZAKA,/ DR. INŻ. J. W. PISKORZA – NAŁĘCKIEGO –/ PROJEKTANTA STALOWEGO COKOŁU/ POMNIK POWSTAŁ ZE SKŁADEK MIESZKAŃCÓW SZCZECINA./ SIŁAMI PRACOWNIKÓW PRZEDSIĘBIORSTW/ GOSPODARKI MORSKIEJ I KOMUNALNEJ,/ A W SZCZEGÓLNOŚCI STOCZNI SZCZECIŃSKIEJ/ IM. A. WARSKIEGO/ ODLEW POMNIKA WYKONANO W ZAKŁADACH/ MECHANICZNYCH IM. M. NOWOTKI W WARSZAWIE./ ORŁY PRZETRANSPORTOWANO WISŁĄ, BAŁTYKIEM/ I ODRĄ BARKAMI ŻEGLUGI SZCZECIŃSKIEJ”. Na prawej tablicy słowa: „POMNIK CZYNU POLAKÓW/ SYMBOL TRWANIA TRZECH POKOLEŃ/ - POLONII SZCZECIŃSKIEJ XIX I XX WIEKU/ - PIONIERÓW, PIERWSZYCH OSADNIKÓW POLSKICH/ PRZYWRACAJĄCYCH ŻYCIE W POWOJENNYM SZCZECINIE/ - ORGANIZATORÓW ODBUDOWY I ROZBUDOWY MIASTA/ ODSŁONIĘTY 3. IX. 1979 R. – 35 LAT PO ZAKOŃCZENIU/ II WOJNY ŚWIATOWEJ/ WYSOKOŚĆ POMNIKA – 22,5 M./ ROZPIĘTOŚĆ SKRZYDEŁ – 6,5 M./ WAGA ORŁÓW – 60,0 T./ KONSTRUKCJE ZATOPIONO/ W 150 TONOWEJ BRYLE BETONU”.

Pierwotnie pod pomnikiem znajdowały się: tablica o treści: „POMNIK CZYNU POLAKÓW/ UFUNDOWANY PRZEZ SPOŁECZEŃSTWO/ POMORZA ZACHODNIEGO/ WZNIESIONY W 35 – LECIE/ POLSKIEJ RZECZPOSPOLITEJ LUDOWEJ/ JAKO SYMBOL JEDNOŚCI/ PATRIOTYCZNEJ POKOLEŃ POLAKÓW/ W PRACY DLA ROZWOJU/ SOCJALISTYCZNEJ OJCZYZNY” oraz mniejsze tablice (osadzone na wewnętrznej ściance wachlarzowatego murku), na których widniały nazwy przedsiębiorstw biorących udział w budowie monumentu. Usunięte lub skradzione na początku lat 90.

Historia

O budowie monumentu zadecydowała uchwała Plenum KW PZPR z września 1972 roku, w myśl której w 30-lecie PRL miała zostać zorganizowana w Szczecinie „wielka manifestacja ludności, połączona z odsłonięciem na Wałach Chrobrego pomnika symbolizującego pracę i wkład naszego województwa w rozkwit Polski Ludowej”[3]. Realizację projektu powierzono Prezydium WRN, za całość prac odpowiadał Wydział Propagandy i Kultury KW PZPR w Szczecinie. Według pierwotnego założenia, Pomnik Czynu Polaków (nazwa wymyślona przez Stanisława Krzywickiego), miał być gotowy na 26 kwietnia 1974 roku. Pomimo szybkiego przygotowania założeń regulaminowych do ogólnopolskiego konkursu na projekt pomnika (październik 1972 roku), wyboru nowej lokalizacji pod przyszłą rzeźbę, a zwłaszcza wstępnych rozmów z doc. Gustawem Zemłą, zakończonych zgodą rzeźbiarza na wykonanie monumentu, nie udało się go odsłonić w zaplanowanym terminie. Powodem opóźnienia były przeciągające się dyskusje nad koncepcją pomnika. Ostatecznie prace nad realizacją monumentu rozpoczęły się dopiero w drugiej połowie 1976 roku. Spośród czterech zaproponowanych przez władze miasta lokalizacji (Wały Chrobrego, okolice podzamcza – ciąg Brama KrólewskaDomki Profesorskie, teren nad Odrą wokół Baszty Siedmiu Płaszczy oraz Jasne Błonia) rzeźbiarz zdecydował się na tę ostatnią. Wybór ten potwierdziła 28 grudnia 1976 roku egzekutywa KW PZPR w Szczecinie. Dzień później powołany został Komitet Organizacyjny Budowy Pomnika Czynu Polaków, którego celem było połączenie działalności organizatorskiej z zadaniami Towarzystwa Przyjaciół Szczecina. Na jego czele stanął prezydent miasta – Jan Stopyra. Kierownikiem budowy pomnika z ramienia Dyrekcji Rozbudowy Miasta i Komitetu Organizacyjnego wybrano inż. Kazimierza Szulca.

Ze względu na skalę przedsięwzięcia, budowę monumentu podzielono na kilka etapów, a ich realizacja trwała blisko trzy lata. Stalowy postument wykonany został w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego, odlewu poszczególnych orłów dokonano w warszawskich Zakładach Mechanicznych im. Marcelego Nowotki, wszelkie obliczenia i projekty techniczne przygotowali szczecińscy inżynierowie. Z uwagi na gabaryty poszczególnych elementów rzeźby, transport fragmentów pomnika odbył się drogą wodną – Wisłą, Bałtykiem i Odrą. Cała operacja, łącznie z późniejszym osadzeniem orłów na cokole trwała zaledwie dwa miesiące.

Uroczystość odsłonięcia Pomnika Czynu Polaków odbyła się 3 września 1979 roku. Na trybunie honorowej zasiedli wówczas: członek Biura Politycznego KC PZPR, minister spraw wewnętrznych – Stanisław Kowalczyk, wiceminister obrony narodowej, generał broni – Józef Urbanowicz, a także autor pomnika – doc. Gustaw Zemła. Obecni byli również członkowie władz politycznych i państwowych województwa szczecińskiego z I sekretarzem KW PZPR w Szczecinie – Januszem Brychem i wojewodą szczecińskim – Jerzym Kuczyńskim. Ponadto licznie zgromadzili się kombatanci i pionierzy, przedstawiciele Ludowego Wojska Polskiego i organizacji społecznych, politycznych i młodzieżowych. Symbolicznego odsłonięcia orłów dokonał Stanisław Kowalczyk. Pomnik powstał m.in. ze składek ofiarowanych przez społeczeństwo Szczecina i Pomorza Zachodniego. Inicjatywa zbiórki społecznej pochodziła od załogi statku noszącego imię „Szczecin”, która poprzez swojego kapitana Andrzeja Roguckiego, przekazała na ręce prezydenta miasta Jana Stopyry kwotę w wysokości 2300 zł. Tylko w przeciągu czternastu miesięcy, od rozpoczęcia akcji w listopadzie 1976 roku na konto Funduszu Budowy „Pomnika Czynu Polaków” wpłynęła kwota 10 milionów złotych. Oficjalny koszt całości prac, za których wykonanie wystawiono rachunki, wyniósł ok. 30 milionów złotych.

Autorzy pomnika

  • Projekt i realizacja pomnika – doc. Gustaw Zemła, przy współpracy z Eugeniuszem Kozakiem
  • Projekt stalowego cokołu – dr inż. Jerzy Wojciech Piskorz-Nałęcki
  • Projekt zagospodarowania otoczenia – zespół szczecińskich architektów i urbanistów pod kierownictwem inż. Witolda Andrzejewskiego
  • Pierwotne tablice, napis pod pomnikiem – autor nieznany.
  • Współczesne tablice - Stanisław Biżek

Wymiary

Wysokość całkowita - 26,65 m; część podziemna - 4,15 m, część naziemna - 22,5 m

Podstawa cokołu - szer. 128 cm x gł. 83 cm

Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim "Orzeł"

W dniu 11 września 1979 roku do gabinetu prezydenta miasta Szczecin zgłosił się nieznany z nazwiska mężczyzna, pragnący za pośrednictwem prezydenta uzyskać pożyczkę dla młodych małżeństw. Nie zastawszy prezydenta, oznajmił sekretarce, że brak rozmowy z Janem Stopyrą, może skutkować w najbliższym czasie wysadzeniem Pomnika Czynu Polaków. W zaistniałej sytuacji sekretarka poleciła obywatelowi zgłosić się do Urzędu Miasta w kolejnym dniu, a o zaistniałym zdarzeniu poinformowała komendanta miejskiego MO – ppłk. Jana Krzyżaniaka. Już następnego dnia powołana została grupa operacyjno-śledcza, złożona z funkcjonariuszy Wydziału III i Wydziału Śledczego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Szczecinie oraz Wydziału Kryminalnego Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Szczecinie. Równocześnie na fakt groźby zniszczenia pomnika założona została sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Orzeł”. Jej celem było:

  • „potwierdzenie zaistniałej sytuacji
  • ustalenie personaliów osobnika
  • ustalenie motywów i pobudek jego działania
  • zlikwidowanie powstałego zagrożenia”[4].

Podjęte czynności operacyjne i realizacja zaplanowanych w sprawie przedsięwzięć doprowadziła do zatrzymania w dniu 13 września 1979 roku pracownika Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego. Późniejsze przesłuchania figuranta, w połączeniu z negatywnym wynikiem przeszukania jego mieszkania (brak materiałów wybuchowych), pozwoliły ustalić prawdziwe motywy działania młodego robotnika, który będąc w trudnej sytuacji finansowej planował za pomocą szantażu uzyskać od prezydenta korzyści materialne.

W powyższej sytuacji, po przeprowadzeniu z L.R. rozmowy ostrzegawczej i pouczeniu go o odpowiedzialności karnej grożącej za tego rodzaju działania, sprawę operacyjnego sprawdzenia o kryptonimie „Orzeł” zakończono, a materiały złożono w archiwum Wydziału „C” KWMO w Szczecinie.

Przypisy

  1. Cyt. za: Zadworny, Adam. Orły z wydziału propagandy. "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 113, s. 6.
  2. Orle Gniazdo. Gustaw Zemła i jego dzieło. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 91, s. 5.
  3. Cyt. za: Janusiewicz, Stefan. Orły z wydziału propagandy. A było to tak.... "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 148, s. 6.
  4. AIPN Sz 0011/1110. Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim "Orzeł", s. 30.

Bibliografia

  • Relacja Jana Stopyry nagrana w Szczecinie 18 lutego 2009 r. W zbiorach autora.
  • Relacja Jerzego Kuczyńskiego nagrana w Szczecinie 9 marca 2009 r. W zbiorach autora.
  • Relacja Jerzego Piskorza-Nałęckiego nagrana w Szczecinie 24 lutego 2009 r. W zbiorach autora.
  • Relacja prof. Gustawa Zemły nagrana w Warszawie 27 października 2008 r. W zbiorach autora.


  • AIPN Sz 0011/1110. Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim "Orzeł".
  • Archiwum Państwowe w Szczecinie. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie. Budowa Pomnika Czynu Polaków w Szczecinie. Syg. 65/356/0/6483.
  • Budujemy Pomnik Czynu Polaków. 119 tysięcy złotych od stoczniowców "Warskiego". "Głos Szczeciński". 1977, nr 71 (9751), s. 1 i 2.
  • Czas budowy. "Kurier Szczeciński". 1979, nr 196 (10767), s. 1 i 4.
  • Czekała, M. Szczecińskie orły. "Kurier Szczeciński". 1979, nr 165 (10736), s. 1 i 2.
  • Dalsze wpłaty na Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 260 (9949), s. 1.
  • Dziś o godz. 13.30 odsłonięcie Pomnika Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1979, nr 197 (10768), s. 1 i 8.
  • Grzesiuk-Olszewska, Irena. Polska rzeźba pomnikowa w latach 1945-1995. Warszawa: "Neriton", 1995. ISBN 8390240769.
  • (i). W czynie społecznym Żegluga Szczecińska przewiezie orły z Pomnika Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 238 (9918), s. 1.
  • Janusiewicz, Stefan. Orły z wydziału propagandy. A było to tak.... "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 148, s. 6 i 7.
  • Janusiewicz, Stefan. Trzy orły - ikona. Szczecin: Wydawnictwo Zapol, 2004. ISBN 83-89260-37-7.
  • jn. Znasz ten pomnik? "Obserwator Zachodniopomorski". 2004, nr 3 (35), s. 22.
  • Jóźwiak, Janina. Rozmowa z prezydentem miasta Janem Stopyrą. "Głos Szczeciński". 1978, nr 212 (10189), s. 1.
  • Jurczyk, Jerzy. Gustaw Zemła. "Głos Szczeciński". 1979, nr 201 (10474), s. 3 i 6.
  • Jurczyk, Jerzy. Pomnik Czynu Polaków. "Morze i Ziemia". 1979, czerwiec, s. 4-6.
  • (KMP). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Pierwszy orzeł już na kolumnie pomnika. "Głos Szczeciński". 1979, nr 166, (10439), s. 1 i 7.
  • Kowalewska, Jolanta. Moje orły. "Gazeta Wyborcza Szczecin". 2004, nr ?, s. 4.
  • Liskowacki, Artur D. Trzy orły, wiele spojrzeń. "Kurier Szczeciński". 1999, nr 9 (15692), s. 11.
  • Łapkiewicz, Andrzej. Awantura o pomnik. "Kurier Szczeciński". 1996, nr 247 (1570), s. 2.
  • ław. Orły. "Kurier Szczeciński". 1999, nr 172, s. 13.
  • (Macz). Pierwszy z orłów w swoim gnieździe. "Kurier Szczeciński". 1979, nr 169 (10740), s. 1 i 2.
  • (PAP). W Szczecinie odsłonięto Pomnik Czynu Polaków. "Głos Pomorza". 1979, nr 199 (8615), s. 3.
  • Polskie Orły na odrzańskim brzegu (Wystąpienie powitalne I sekretarza KW PZPR, Janusza Brycha). "Głos Szczeciński". 1979, nr 199 (10472), s. 3.
  • Pomnik Czynu Polaków. Red. Kazimierz Kozłowski. Szczecin: "Dokument", 1998. ISBN 8386992360.
  • Pomnik Czynu Polaków - naszym wspólnym dziełem. 20 tyś. zł od "Kuriera" na fundusz budowy. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 254 (9943), s. 1.
  • Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Red. Joanna Kozakowska. Szczecin: Muzeum Narodowe; Urząd Miasta, 2012. ISBN 978-83-63365-28-8.
  • Rośnie Fundusz Budowy Pomnika Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 259 (9948), s. 1.
  • Rozmowa u stóp Pomnika. "Głos Szczeciński". 1979, nr 199 (10472), s. 3 i 5.
  • Rzemieślnicza skarbonka. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 271 (9960), s. 1 i 2.
  • Skubisz, Łukasz. Gniazdo Orłów. Rozmowa z Gustawem Zemłą. "Sedina.pl Magazyn. Rocznik Miłośników Dawnego Szczecina". 2009, nr 4, s. 101-105.
  • (sok). 3 września na Jasnych Błoniach pod Pomnikiem Czynu Polaków złożymy hołd pokoleniom. "Głos Szczeciński". 1979, nr 196 (10469), s. 1.
  • (sok). Dzisiaj o godz. 13.30 na Jasnych Błoniach odsłonięcie Pomnika Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1979, nr 198 (10471), s. 1.
  • (sok). Szczecin - świadectwem sił i żywotności narodu polskiego. "Głos Szczeciński". 1979, nr 199 (10472), s. 1 i 5.
  • Sokołowski, Jerzy. Orły już w brązie. "Głos Szczeciński". 1979, nr 49 (10322), s. 1 i 6.
  • Sokołowski, Jerzy. Po skomplikowanej całonocnej operacji transportowej pierwszy orzeł wylądował na barce. "Głos Szczeciński". 1979, nr 146 (10418), s. 1 i 6.
  • Sokołowski, Jerzy. Tam gdzie powstaje szczecińskie "orle gniazdo". "Głos Szczeciński". 1977, nr 226 (9906), s. 1 i 6.
  • Sokołowski, Jerzy. Zakończenie prac artystycznych przy rzeźbie orłów. "Głos Szczeciński". 1978, nr 269 (10246), s. 1 i 3.
  • Szczecin - miasto. Pomniki, rzeźby plenerowe, tablice pamiątkowe. Dokumentacja Miejskiego Konserwatora Zabytków, Szczecin 1996, karta ewidencyjna nr 18.
  • Szczepaniec, Witold. Pomnik Czynu Polaków w Szczecinie. "Jantarowe Szlaki". 1977, nr 1 (160), s. 55 i 56.
  • (t). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 150 (10134), s. 1 i 2.
  • (t). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 248 (10232), s. 8.
  • (t). Pomnik Czynu Polaków - naszym wspólnym dziełem. Niebawem pół miliona zł na koncie. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 286 (9975), s. 1 i 2.
  • (ten). Narodziny orła. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 262 (10246), s. 4 i 5.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 101 (10085), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 107 (10091), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 139 (10123), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 166 (10150), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. Model pierwszego orła już gotów. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 258 (10242), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków - naszym wspólnym dziełem. "Kurier Szczeciński". 1976, nr 252 (9941), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. Orły przypłyną morzem. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 183 (10167), s. 1 i 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków. Przykład szczecińskich rybaków. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 116 (10100), s. 2.
  • (ten). Pomnik Czynu Polaków symbolem osiągnięć trzech pokoleń szczecinian. "Kurier Szczeciński". 1979, nr 194 (10765), s. 1 i 2.
  • Timen, Jerzy. Orle Gniazdo. Gustaw Zemła i jego dzieło. "Kurier Szczeciński". 1977, nr 91 (10075), s. 5.
  • (win). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1978, nr 205 (10182), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1976, nr 297 (9679), s. 1 i 2.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 12 (9692), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 16 (9696), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 56 (9736), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 91 (9771), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 95 (9775), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 101 (9781), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 105 (9785), s. 1 i 6.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 111 (9791), s. 1 i 6.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 112 (9792), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 118 (9798), s. 1 i 2.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 132 (9812), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 145 (9825), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 191 (9871), s. 6.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 207 (9887), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1977, nr 228 (9908), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Głos mają projektanci. "Głos Szczeciński". 1977, nr 61 (9741), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Gustaw Zemła: "Czeka nas ogrom pracy". "Głos Szczeciński". 1977, nr 69 (9749), s. 1 i 2.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Gustaw Zemła: "... wysoko oceniam projekt szczecińskich urbanistów". "Głos Szczeciński". 1977, nr 124 (9804), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Już 10 mln zł na koncie. "Głos Szczeciński". 1978, nr 21 (9998), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Na placu budowy. "Głos Szczeciński". 1977, nr 213 (9393), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Pierwszy milion!. "Głos Szczeciński". 1977, nr 44 (9724), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Powstaje projekt otoczenia monumentu. "Głos Szczeciński". 1977, nr 21 (9701), s. 1 i 2.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Przybywa ofiarodawców. "Głos Szczeciński". 1977, nr 2 (9682), s. 1 i 2.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Szczecińskie tempo!. "Głos Szczeciński". 1977, nr 150 (9830), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Szczecińskie orły. "Głos Szczeciński". 1978, nr 6 (9983), s. 6.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Szczecińskie orły na mocnej podstawie. "Głos Szczeciński". 1977, nr 268 (9948), s. 1.
  • (Woj). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Za kilka dni pierwszy z orłów trafi do form odlewniczych. "Głos Szczeciński". 1977, nr 254 (9934), s. 3.
  • (Woj). Przekazanie pierwszego z orłów. "Głos Szczeciński". 1977, nr 258 (9938), s. 1.
  • (Woj). Zanim projekt rzeźby trafi do huty. "Głos Szczeciński". 1976, nr 295 (9677), s. 1 i 4.
  • (wys). "Pomnik Czynu Polaków". "Kurier Szczeciński". 1976, nr 230 (9919), s. 1.
  • (wys). Pomnik Czynu Polaków. Fundament prawie gotowy. "Kurier Szczeciński". 1978, nr 195 (10474), s. 1 i 2.
  • Z czynu Polaków odrodziła się Ojczyzna (Wystąpienie członka Biura Politycznego KC PZPR, ministra spraw wewnętrznych Stanisława Kowalczyka). "Głos Szczeciński". 1979, nr 199 (10472), s. 3.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Będą granity. "Głos Szczeciński". 1978, nr 201 (10178), s. 1.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Niebawem - formowanie "gniazda". "Głos Szczeciński". 1978, nr 240 (10217), s. 1.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Pierwszy orzeł "siada" na postument. "Głos Szczeciński". 1978, nr 195 (10172), s. 1.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Powstaje model trzeciego orła. "Głos Szczeciński". 1978, nr 183 (10160), s. 1 i 2.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Satysfakcja warszawiaków. "Głos Szczeciński". 1978, nr 165 (10142), s. 1.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Wykop pod fundament prawie gotowy. "Głos Szczeciński". 1978, nr 162 (10139), s. 1.
  • (z). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Zaczęto rzeźbienie trzeciego orła!. "Głos Szczeciński". 1978, nr 160 (10137), s. 1.
  • Zadworny, Adam. Orły z wydziału propagandy. "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 113, s. 6 i 7.
  • Zadworny, Adam. Orły z wydziału propagandy, cz. 2. "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 119, s. 6.
  • Zadworny, Adam. Orły z wydziału propagandy, cz. 3. "Gazeta Wyborcza. Szczecin". 2003, nr 148, s. 6.
  • (zdan). 32 tony cokołu. "Głos Szczeciński". 1979, nr 151 (10424), s. 1 i 2.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. "Głos Szczeciński". 1978, nr 12 (9989), s. 1.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Drugi orzeł już zamontowany. "Głos Szczeciński". 1979, nr 179 (10452), s. 1 i 3.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Jak "rodziły się" Orły? - mówi prof. Gustaw Zemła. "Głos Szczeciński". 1979, nr 157 (10430), s. 1 i 2.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Niebawem pierwszy orzeł w Szczecinie. "Głos Szczeciński". 1979, nr 133 (10406), s. 1 i 3.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Powstaje promenada. "Głos Szczeciński". 1979, nr 139 (10412), s. 1.
  • (zdan). Budujemy Pomnik Czynu Polaków. Sadowienie drugiego orła. "Głos Szczeciński". 1979, nr 177 (10450), s. 1.
  • (zdan). Ostatnia przymiarka. "Głos Szczeciński". 1979, nr 180 (10453), s. 1.
  • (zdan). Pierwszy orzeł już w swoim gnieździe. "Głos Szczeciński". 1979, nr 158 (10431), s. 1 i 6.

Zdjęcia pomnika

IES64.png Autor opracowania: Łukasz Skubisz