Pomnik Uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (Szczecin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej
Pomnik Uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej
Autor nieustalony
Lokalizacja Cmentarz Centralny
Data powstania 1945 lub 1946
Materiał granit


Pomnik Uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej – zlokalizowany w obrębie kwatery wojennej na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie.

Opis

Pomnik usytuowany na tyłach kwatery poległych żołnierzy sowieckich, w formie klasycznego obelisku z czarnego granitu. Ustawiony na prostopadłościennej podstawie zamkniętej wydatnym profilowanym gzymsem. Ponad nim właściwa forma obelisku podkreślona dodatkowo płytą. W ścianie frontowej wyryty motyw dekoracyjny: liść palmy (w układzie wertykalnym) przewiązany u dołu wstęgą. Ponad nim motyw wieńczący: pięcioramienna gwiazda wpisana w okrąg. Poniżej, na frontowej ściance podstawy wyryta cyrylicą inskrypcja: "1941 г. – 1945 г./ участникам/ Великой Отечественной вайны/ Советского Союза против/ немецко-фашистских захватчиков./ Вечная слава героям,/ павшим в борьбе за свободу/ и независимость нашей Родины" [1941 r. – 1945 r./ uczestnikom/ Wielkiej Wojny Ojczyźnianej/ Związku Radzieckiego przeciw/ niemiecko-faszystowskim zaborcom./ Wieczna chwała bohaterom,/ poległym w walce za wolność/ i niepodległość naszej Ojczyzny]. Na bocznej ściance gzymsu widoczna sygnatura "Ahorn."[1], sugerująca starszą (niemiecką) genezę obiektu.

W pierwszym okresie istnienia pomnika jego szczyt wieńczyła pięcioramienna gwiazda. Dokładna data i okoliczności jej usunięcia nie są znane.

Historia

Pomnik na Pl. Sprzymierzonych (obecnie Pl. Szarych Szeregów) wystawiony został najprawdopodobniej w 1945 roku (lub w pierwszych czterech miesiącach roku następnego), „u wlotu w Al. Piastów, w miejscu gdzie dziś krzyżują się tory tramwajowe biegnące od strony ul. Piłsudskiego i Al. Wojska Polskiego[2]. Pierwsza informacja o tym upamiętnieniu ukazała się w „Kurierze Szczecińskim” (nr 83/46) w połowie kwietnia 1946 roku, przy okazji relacji z przebiegu uroczystości „Dni Szczecina”. W dniu 12 kwietnia o godz. 19.30 na Pl. Sprzymierzonych, „odbył się uroczysty capstrzyk, połączony ze złożeniem wieńców na grobach żołnierzy sowieckich”[3]. Przy grobach poległych zapalono wówczas białe i czerwone pochodnie, a przy pomniku wystawiono wartę honorową składającą się z dwóch polskich i dwóch sowieckich żołnierzy. Podobny charakter miały uroczystości z okazji Wszystkich Świętych w 1946 roku.[4]

W czerwca 1947 roku w Szczecinie zostało zorganizowane "Święto Morza", połączone ze zlotem młodzieży. Uroczystości tej towarzyszyły liczne zawody sportowe, a także "rewia morska i lądowa z udziałem jednostek marynarki, wojska, organizacji społecznych, politycznych i młodzieżowych"[5]. Ważnym elementem powyższych uroczystości było także złożenie późnym wieczorem wieńców pod pomnikiem na Pl. Sprzymierzonych, apel poległych na Pl. Teatralny (obecnie Pl. Żołnierza Polskiego) oraz przemarsz tysięcy mieszkańców w kierunku Wałów Chrobrego. Na miejscu rozpalono wielkie ogniska, a sobotni wieczór zakończono strzelaniem z rakiet świetlnych.[6]

W nocy z 12 na 13 listopada 1947 roku dokonano ekshumacji szczątków żołnierzy sowieckich z Pl. Sprzymierzonych.[7] Podjęte szczątki pochowano następnie w kwaterze wojennej żołnierzy polskich i sowieckich zlokalizowanej na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie. Dokładna data przeniesienia Pomnika Uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej z Pl. Sprzymierzonych na cmentarz przy ul. Ku Słońcu nie jest znana. Według informacji zawartych w Kurierze Szczecińskim (nr 314/48) z 14 listopada 1948 stało się to w okolicach Święta Zmarłych.[8] W obrębie kwatery miał się znajdować do czasu wzniesienia nowego monumentu, o którego wybudowaniu myślano już co najmniej od końca 1946 roku.[9] Ostatecznie nowe upamiętnienie (Pomnik Braterstwa Broni) autorstwa Sławomira Lewińskiego odsłonięto w tym miejscu w 1967 roku.

Wymiary

  • Obelisk - wys. 123 cm x szer. 37 cm x gł. 37 cm
  • Cokół - wys. 105 cm x szer. 62 cm x gł. 62 cm

Przypisy

  1. Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Red. Joanna Kozakowska. Szczecin: Muzeum Narodowe; Urząd Miasta, 2012, s. 311. Hasło opracowane przez Joannę Kozakowską i Łukasza Skubisza.
  2. Kraśnicki, Andrzej jr. Wartownicy z pepeszami na pl. Szarych Szeregów. "Gazeta Wyborcza. Magazyn Szczeciński". 2016, nr ?, s. 8.
  3. (z). Przebieg uroczystości "Dni Szczecina". "Kurier Szczeciński". 1946, nr 83, s. 1.
  4. T.F. Szczecin składa hołd bojownikom o wolność. "Kurier Szczeciński". 1946, nr 253, s. 7.
  5. W sobotę i niedzielę główne uroczystości Święta Morza. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 170, s. 4.
  6. Hołd Bohaterom. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 174, s. 3.
  7. Znikną nagrobki z placów i ulic miasta. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 310, s. 4.
  8. Cmentarz Centralny uporządkowany. "Kurier Szczeciński". 1948, nr 314, s. 4.
  9. Polegli bohaterowie na szlaku Odra-Berlin spoczną na reprezentacyjnym cmentarzu w Szczecinie. "Kurier Szczeciński". 1946, nr 298, s. 2.

Bibliografia

  • Cmentarz Centralny uporządkowany. "Kurier Szczeciński". 1948, nr 314 (1054), s. 4.
  • (f). Zapomniany grób. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 317 (692), s. 4.
  • Hołd Bohaterom. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 174 (549), s. 3.
  • Kraśnicki, Andrzej jr. Wartownicy z pepeszami na pl. Szarych Szeregów. "Gazeta Wyborcza. Magazyn Szczeciński". 2016, nr ?, s. 8-9.
  • Ekshumowano około 400 zwłok żołnierzy radzieckich. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 322 (697), s. 4.
  • Polegli bohaterowie na szlaku Odra-Berlin spoczną na reprezentacyjnym cmentarzu w Szczecinie. "Kurier Szczeciński". 1946, nr 298 (370), s. 2.
  • Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Red. Joanna Kozakowska. Szczecin: Muzeum Narodowe; Urząd Miasta, 2012. ISBN 978-83-63365-28-8.
  • Program dzisiejszych uroczystości "Święta Morza". "Kurier Szczeciński". 1947, nr 172 (547), s. 7.
  • Szczecin - miasto. Pomniki, rzeźby plenerowe, tablice pamiątkowe. Dokumentacja Miejskiego Konserwatora Zabytków, Szczecin 1996, karta ewidencyjna nr 69.
  • T.F. Szczecin składa hołd bojownikom o wolność. "Kurier Szczeciński". 1946, nr 253 (324), s. 7.
  • W sobotę i niedzielę główne uroczystości Święta Morza. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 170 (545), s. 4.
  • (z). Przebieg uroczystości "Dni Szczecina". "Kurier Szczeciński". 1946, nr 83 (155), s. 1.
  • Znikną nagrobki z placów i ulic miasta. "Kurier Szczeciński". 1947, nr 310 (685), s. 4.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Łukasz Skubisz