Pozostałości kościoła przy ulicy Nauczycielskiej w Śmierdnicy

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pozostałości kościoła przy ulicy Nauczycielskiej
Pozostałości kościoła przy ulicy Nauczycielskiej
Fragment elewacji północnej przy narożniku wschodnim
Lokalizacja Nauczycielska
Data budowy 2 poł. XV wieku
[ Zobacz Pozostałości kościoła przy ulicy Nauczycielskiej na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 309 z dnia 24 kwietnia 2007[1]

Geolokalizacja: 53.34113,14.75055

Historia

Niewielkie pozostałości kościoła w Śmierdnicy datuje się na schyłek XV wieku. Kościół musiał jednak powstać na miejscu wcześniejszej świątyni, wspominanej w źródłach pośrednio w 1300 roku. W tym roku mianowicie wymienia się w dokumentach proboszcza Christopha ze Śmierdnicy. Relikty kościoła pochodzą z drugiej budowli wzniesionej przez cystersów u schyłku XV wieku, W źródłach kościół ten odnotowano w 1492 roku jako filię kościoła w Płoni. Wzniesiono go w formie prostokątnej sali bez wyodrębnionego przebiterium i bez wieży. Po zwycięstwie reformacji kościół przystosowano do liturgii protestanckiej. Pod koniec XVI wieku wyposażono go wyjątkowo bogato w renesansowe sprzęty o bardzo złożonej ikonografii. W XVII wieku kościół został częściowo zniszczony, a następnie odbudowany. W czasie odbudowy pozostawiono tylko dwie ściany kamienne (wschodnią i południową), natomiast pozostałe zbudowano w konstrukcji szachulcowej łącznie z wieżą dobudowaną do elewacji zachodniej. W 1945 roku kościół został częściowo zniszczony i już go nie odbudowano. Wyposażenie zaginęło, cmentarz zakryły gruzy i zarośla.

Sytuacja

Ruina kościoła usytuowana jest na południowym krańcu dawnej wsi o czytelnym do dziś układzie ulicówki o osi podłużnej południe-północ. Parcela kościelna położona jest na sporym wzniesieniu terenu z kilkoma jesionami od strony drogi wiejskiej. Kościół był orientowany. Po stronie południowo wschodniej znajduje się dom mieszkalny, po północno wschodniej sad. Wokół ruiny rozciąga się cmentarz z kilkoma zachowanymi nagrobkami.

Materiał i konstrukcja

Zachowane relikty kościoła zbudowane sąz kamieni granitowych i cegły ceramicznej. Użyte do budowy murów kamienie (zachowane w dolnej części ściany wschodniej, w narożniku ściany południowo wschodniej i północno wschodniej oraz w narożniku północno zachodnim) są nieregularnymi otoczakami, za wyjątkiem kamieni stanowiących cokół ściany wschodniej, wykazujących ślady obróbki. Kamienie połączone są zaprawą wapienną przemieszaną z gruzem ceglanym. Ościeża okien i portali są murowane z cegły gotyckiej. Przypora przy narożniku północno zachodnim zbudowana jest z cegły ceramicznej w wiązaniu blokowym (rząd główek i rząd wozówek). Przypora przykryta jest dachówką ceramiczną, zakładkową. Z opisu dawnej bryły kościoła wiadomos że większe części elewacji południowej i północnej oraz cała elewacja zachodnia wraz z wieżą, wzniesione były w konstrukcji ryglowej.

Rzut

Kościół założony był na rzucie prostokąta o wymiarach 14.00 x 9.40. Był salowy, bez wyodrębniponego prezbiterium. Do elewacji zachodniej przylegała kwadratowa w rzucie wieża dostawiona do korpusu w XVIII wieku. Obecnie zachowana jest cała ściana wschodnia i fundamenty pozostałych elewacji, które są jednak zasypane gruzem i zarośnięte.

Bryła

Pierwotnie kościół przykryty był dachem dwuspadowym, Wieża była wyższa od korpusu. Narożniki elewacji zachodniej wspierały wtórnie dostawione ceglane przypory.

Elewacje

Z pierwotnych podziałów elewacji pozostały nikłe ślady w formie lewego ościeża portalu w elewacji północnej i prawego ościeża okna w elewacji wschodniej. Oba ościeża wymurowane sąz cegły ceramicznej, W obu przypadkach zachowały się pojedyncze uskoki.

Wnętrze i wyposażenie nie zachowane

Z dawnych fotografii wiadomo, że nawa przykryta była nagim stropem belkowym. W ścianie wschodniej mieściła się ostrołukowa wnęka na sakramentarium zamknięta drzwiczkami z ozdobnymi okuciami z krzyżem i gotycką rozetą. Wnętrze niszy pomalowane było czerwoną farbą. W ścianie wschodniej mieściły się jeszcze dwie dalsze nisze. Z inwentarza zabytków powiatu Gryfino wiadomo, że w kościele znajdował się renesansowy ołtarz z 1599 roku, renesansowa ambona z 1599 roku, stalle z 1574 roku, empora organowa z 1574 roku, misa chrzcielna z 1665 roku oraz dwa dzwony. Na fotografii wnętrza z 1902 roku widać również świecznik korpusowy z XIX wieku.

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 309 (decyzja DZ-4200/18/O/2007 z dnia 24 kwietnia 2007, nazwa na liście: kościół (ruina)).

Obiekty zabytkowe

Galeria

Bibliografia

  • H. Hoogeweg, Die Stifter und Kloster der Provinz Pommem, Stettin 1924 s. 231,262
  • H. Lemcke, Die Bau und Kunstdenkmaler des Regierungsbezirks Stettin. Stettin i902 s. 268-273
  • L. Giesebrecht, Die Nekropolis der Urahnen des Greifen-Geschlechls im kolbatzer Lande, w: H.Berghaus, Landbuch von Pommern und Rugen, cz. II t. III, Stettin 1868 s. 156
  • H. Berghaus, Landbuch von Pommern und Rugen, cz. II, t. III, Stettin 1868 s. 53, 58, 196
  • H. Grecki, Karta cmentarza w Smierdnicy. Szczecin 1996 (maszynopis WUOZ w Szczecinie)
  • H. Lemcke, Die Bau und Kunstdenkmaler des Regierungsbezirks Stettin. Stettin 1902 s. 268-273
  • K. Maronn, Dorfkirchen im Umfeld von Stettin, Lübeck 2004, s. 16.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml



IES64.png
Hasło powstało w oparciu o materiały udostępnione przez Zachodniopomorski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków