Ryszard Wołągiewicz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryszard Wołągiewicz
archeolog, muzealnik
Data urodzenia 19 czerwca 1933
Miejsce urodzenia Wilno
Data śmierci 14 stycznia 1994
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Narodowość polska


Dr Ryszard Wołągiewicz (1933–1994) – archeolog, muzealnik, doktor nauk humanistycznych, specjalista od okresu przedrzymskiego, okresu wpływów rzymskich i okresu wędrówek ludów.

Życiorys

Urodził się 19 czerwca 1933 roku w Wilnie. Syn Fabiana Wołągiewicza i Marii z domu Kozaryn. Fabian Wołągiewicz, uczestnik walk we wrześniu 1939 roku dostał się do niewoli radzieckiej pod Tomaszowem Lubelskim, następnie był więziony w obozie w Kozielsku. Został zamordowany w maju 1940 roku w Katyniu.

Ryszard Wołągiewicz przebywał do końca czerwca 1940 roku wraz z matką i bratem u rodziny ojca w Łapach, pow. Białystok. W dniu 29 czerwca 1940 roku, z matką i bratem, został zesłany do Autonomicznego Obwodu Komi w ZSRR, gdzie przebywał do końca wojny w miejscowościach Kołtas, Niasztor i Wotcza. W październiku 1943 roku rozpoczął naukę w polskiej szkole przy Domu Dziecka Polskiego w Zagorsku.

W kwietniu 1946 roku wraz z matką i bratem wrócił do Polski, mieszkając najpierw krótko w Gostyninie, pow. loco, a następnie w Choszcznie, pow. loco, gdzie w 1951 roku zdał maturę. W tym samym roku bez powodzenia próbował rozpocząć studia polonistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, a rok później rozpoczął studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, na istniejącym wówczas kierunku Historia Kultury Materialnej. Tytuł magistra uzyskał w 1956 roku u prof. dr. hab. Józefa Kostrzewskiego, broniąc pracy pt. Wędzidła od okresu Hallstatt do wczesnego średniowiecza.

W latach 19561958 zatrudniony w Pracowni Archeologii Kujaw, Ziemi Chełmińskiej i Dobrzyńskiej Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk (IHKM PAN; aktualnie Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk – IAE PAN) w Toruniu. W okresie tym uczestniczył m.in. w badaniach wykopaliskowych wnętrza katedry w Gnieźnie. W 1957 roku zawarł związek małżeński z Marią Danutą Wołągiewicz, z domu Kalenkiewicz.

W 1958 roku rozpoczął pracę w Dziale Archeologii Muzeum Pomorza Zachodniego (od 1970 Muzeum Narodowe w Szczecinie), w związku z czym przeprowadził się wraz z małżonką do Szczecina. W 1980 roku objął kierownictwo Działu Archeologii MNS. Jako pracownik Muzeum Pomorza Zachodniego opracował wyniki badań wykopaliskowych prowadzonych przed II wojną światową na cmentarzyskach z okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w Marianowie (powiat stargardzki), Warszkowie i Niemicy (powiat sławieński) oraz w Lubowidzu, pow. Lębork. W latach 19641969 prowadził badania terenowe mikroregionu osadniczego w okolicach Lubieszewa (powiat gryficki). W efekcie tych badań odkrył m.in. powszechnie przytaczaną w literaturze osadę z Okresu Wędrówek Ludów w Lubieszewie, stan. 2. Kierował badaniami wykopaliskowymi ważnych dla stanu badań nad okresem przedrzymskim i okresem wpływów rzymskich stanowisk archeologicznych, m.in. stanowisk z kręgami kamiennymi w Grzybnicy, powiat koszaliński i Gronowie, powiat drawski, cmentarzyska kultury jastorfskiej w Kunowie, powiat stargardzki i osady grupy lubuskiej w Cedyni, powiat gryfiński. Przełomowe znaczenie dla badań nad okresem przedrzymskim i okresem wpływów rzymskich nie tylko na Pomorzu mają studia Ryszarda Wołągiewicza poświęcone problematyce podziałów chronologicznych i zagadnieniu napływu importów rzymskich do Barbaricum. Badania źródłoznawcze prowadził na stypendiach w Danii i Szwecji.

Wprowadził do literatury archeologicznej szereg do dziś obowiązujących terminów naukowych oraz nazw jednostek kulturowych, m.in.: okres przedrzymski, grupa lubuska, grupa gustowska, horyzont marianowski, czy grupa nadodrzańska kultury jastorfskiej. Tej ostatniej poświęcił szczególną uwagę we wczesnych latach kariery naukowej. Zainteresowania te sfinalizowane miały być dysertacją doktorską realizowaną na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zainteresowania te porzucił jednak wobec propozycji udziału w projekcie wydania drukiem syntezy prahistorii ziem polskich, którą przyjął. Tom poświęcony okresowi wpływów rzymskich ukazał się w 1981 roku. Na przełomie 1968 i 1969 roku brał udział w ekspedycji Muzeum Narodowego w Szczecinie do Gwinei, gdzie prowadzono badania w Niani, dawnej stolicy Mali.

W archeologii europejskiej wpisał się Ryszard Wołągiewicz głównie definiując kulturę wielbarską publikując szereg prac naukowych jej poświęconych. Karierę naukową zwieńczyć miała przygotowywana przez niego monografia tejże kultury. Niestety z powodu ciężkiej choroby nie ukazała się ona drukiem. Ostatecznie w 1993 roku uzyskał R. Wołągiewicz tytuł doktorski na podstawie pracy pt. Ceramika kultury wielbarskiej między Bałtykiem a Morzem Czarnym, promotorem był prof. Jerzy Okulicz-Kozaryn. Jego bibliografia łącznie obejmuje 93 pozycje.

Ryszard Wołągiewicz poza działalnością na polu archeologii i muzealnictwa był również członkiem-założycielem (w 1989 roku) Stowarzyszenia Katyń w Szczecinie, pełniąc funkcję jego wiceprezesa. W ramach tej działalności był autorem wystawy Katyń w albumach rodzinnych (Muzeum Narodowe w Szczecinie) oraz książki o tym tytule. Przyczynił się do powstania na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie monumentu pamięci ofiar Katynia.

Ryszard Wołągiewicz zmarł 14 stycznia 1994 roku w Szczecinie. Został pochowany został na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kwatera 2B).

Imię Ryszarda Wołągiewicza nosi Muzeum Ziemi Choszczeńskiej w Krzęcinie koło Choszczna. Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich co trzy lata przyznaje nagrodę jego imienia w uznaniu zasług w badaniach nad okresem przedrzymskim i okresem wpływów rzymskich Pomorza.

Odznaczenia

  • 1966 – Odznaka Tysiąclecia
  • 1972 – Odznaka Zasłużonego Działacza Kultury
  • 1979 – Srebrny Krzyż Zasługi
  • 1989 – Krzyż Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

Ważniejsze publikacje

  • Uwagi do zagadnienia stosunków kulturowych w okresie lateńskim na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1959, 5, s. 121–144.
  • Osada i grób z okresu rzymskiego w Cedyni nad Odrą, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1960, 6, s. 97–158
  • Cmentarzysko z okresu późnolateńskiego i rzymskiego w Niemicy, pow. Sławno. „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1964, 10, s.105–138.
  • Cmentarzysko z okresu późnolateńskiego i rzymskiego w Niemicy, pow. Sławno, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1965, 11, s. 179-280.
  • Napływ importów rzymskich do Europy na północ od środkowego Dunaju, „Archeologia Polski” 1970, 15, s. 207-252.
  • Kultura jastorfska na Pomorzu Zachodnim, W: red. W. Hensel, Materiały do Prahistorii Ziem Polskich 5/4, Warszawa 1970, s. 43-66.
  • Gronowo 1974 – Badania na kurhanowym cmentarzysku kultury wielbarskiej, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1974, 20, s. 7-30.
  • Grzybnica – cmentarzysko kultury wielbarskiej z kręgami kamiennymi, „Koszalińskie Zeszyty Muzealne” 1975, 5, s. 137-161.
  • Recenzja: Achim Leube, Die römische Kaiserzeit im Oder-Spree-Gebiet, Veröffentlichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam, Band 9, Berlin 1975, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1975, 21, s.379-384.
  • Cmentarzysko kurhanowe kultury wielbarskiej w Gronowie w świetle badań w latach 1973—1976, „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 1976, 22, s.71-95.
  • Kultura „pomorska” a kultura oksywska, W: red. T. Malinowski, Problemy kultury pomorskiej, Koszalin 1979, s. 33-69.
  • Grupy kulturowe na pograniczu kręgu nadłabskiego, W: red. J. Wielowiejski, Prahistoria Ziem Polskich 5, Wrocław 1981, s. 200-216, ISBN 83-040-0364-3.
  • Kultura jastorfska, W: red. J. Wielowiejski, Prahistoria Ziem Polskich 5, Wrocław 1981, s. 191-196, ISBN 83-040-0364-3.
  • Kultura oksywska i wielbarska, W: red. J. Wielowiejski, Prahistoria Ziem Polskich 5, Wrocław 1981, s. 135-191, ISBN 83-040-0364-3.
  • Przemiany osadnicze w kręgu jastorfskim i na jego wschodnim pograniczu, W: red. W. Hensel, Przemiany ludnościowe i kulturowe I tysiąclecia p.n.e. na ziemiach polskich między Odrą a Dnieprem, Wrocław 1983, s. 82-106, ISBN 83-040-1179-4.
  • Z badań nad okresem rzymskim na Pomorzu, W: red. K. Godłowski, R. Madyda-Legutko. Stan i potrzeby badań nad młodszym okresem przedrzymskim i okresem wpływów rzymskich w Polsce, Kraków 1986, s. 299-317, ISBN 83-233-0149-2.
  • Cmentarzysko w Marianowie i zagadnienie schyłku kultury łużyckiej na Pomorzu, W: red. T. Malinowski, Problemy kultury łużyckiej, Słupsk 1990, s. 307-321.
  • Ceramika kultury wielbarskiej między Bałtykiem a Morzem Czarnym, Szczecin 1993, ISBN 83-86136-00-6.
  • Lubowidz: Ein birituelles Gräberfeld der Wielbark-Kultur aus der Zeit vom Ende des 1. Jhs. v. Chr. bis zum Anfang des 3. Jhs. n. Chr, Monumenta Archaeologica Barbarica 1, Kraków 1995, ISBN 83-86077-82-4.
  • Lubieszewo. Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e, Szczecin 1997, ISBN 83-86136-03-0.

Bibliografia

  • Cnotliwy, Eugeniusz. Pamięci dr Ryszarda Wołągiewicza (1933-1994), „Materiały Zachodniopomorskie” 1995, 40 (1994), s. 565-568.
  • Machajewski, Henryk. Pamięci doktora Ryszarda Wołągiewicza, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 1995, 7, s. 361-369.
  • Wołągiewicz, Maria Danuta. Bibliografia Ryszarda Wołągiewicza, W: red. A. Kokowski Studia Gothica T. 1: In memoriam Ryszard Wołągiewicz,. Lublin 1996, s. 13-17.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski