Kolekcja Feldbergów

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Siegbert Feldberg)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kolekcja Siegberta i Hildegard Feldbergów, bogaty zbiór prac na papierze, wykonanych różnymi technikami (akwarele, gwasze, pastele, rysunki oraz grafiki) autorstwa blisko 90 artystów, głównie twórców pokolenia urodzonego w latach 80. i 90. XIX stulecia, członków rozmaitych działających w Berlinie stowarzyszeń i grup artystycznych, jak np. Deutscher Künstlerbund, Novembergruppe czy Berliner Secession zgromadzony przez małżeństwo Feldbergów w latach 1922-1933.

Hilde i Siegbert Feldbergowie, ok. 1930 r.

Feldbergowie w Szczecinie

W 1874 r. Feldbergowie przybyli do Szczecina najprawdopodobniej z Zagórzycy (Sageritz), miejscowości leżącej na starym trakcie handlowym między Szczecinem a Królewcem.

W 1874 r. kupiec Gustav Feldberg założył w Szczecinie niewielki sklep handlujący tkaniną lnianą i konfekcją. W 1875 r. źródła notują spółkę Max Wolff i Gustav Feldberg z siedzibą przy Rosengartenstrasse 47 (dziś Podgórna) i sklepem przy Schulzenstraße 21 (dziś Sołtysia).

W kolejnych latach firma rozwijała się zajmując kolejne kamienice czynszowe. W pierwszej połowie lat 90. XIX w. do Gustava dołączył jako współwłaściciel jego młodszy brat Benno.

W pierwszych latach XX w., wraz z rozwojem firmy zachodzą poważne zmiany – w 1904 roku siedziba firmy mieści się przy Breitestrasse 22 (dziś Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Kolejne inwestycje i dalsze przekształcenia rodzinnego przedsiębiorstwa sprawiają, że w 1907 r. firma Feldbergów "Knabenkonfektion en gros", specjalizująca się w modzie męskiej, mieści się u zbiegu ulic Breitestrassse i Grosse Wollweberstrasse (dziś Tkacka).

W 1913 r., 1 kwietnia ekskluzywny dom towarowy i wytwórnia odzieży męskiej Gustava i Benna Feldbergów rozpoczęły działalność w nowym reprezentacyjnym miejscu przy Paradeplatz 38 (dziś Al. Niepodległości). Zaprojektowany przez Adlopha Thessmachera czterokondygnacyjny gmach, poprzedzony przedogródkiem, mieścił na parterze sklep firmowy, na dwóch kolejnych piętrach produkowano odzież, a na ostatnim piętrze – biura zarządu spółki. Zniszczony w czasie II wojny światowej budynek został odbudowany, znacznie jednak zniekształcona została jego pierwotna forma. W okresie powojennym mieściła się w nim słynna fabryka odzieżowa Odra, która zarówno poprzez charakter produkcji, jak i sylwetę gmachu przypominała także o minionej potędze rodu Feldbergów.

W ciągu dwu dekad rodzinna firma, fabryka i dom towarowy, rozrosły się do potężnego przedsiębiorstwa "G. u. B. Feldberg Jünglings- und Knabenkonfektion Großhandlung" – zrezygnowano z produkcji i sprzedaży damskiej konfekcji, specjalizując się w modzie męskiej.

W latach 19201932 szczecińska firma posiadała filię w Berlinie (Oberwallstrasse 12, Berlin-Mitte, później Spandauerstrasse 4 Charlottenburg), która pozwoliła także na intensyfikację eksportu wyrobów.

Rodzinna spółka Gustava i Benna Feldbergów w 1921 r., po śmierci Gustava, stała się własnością Benna i Waltera, syna Gustava, z kolei w 1927 r. nastąpiła kolejna zmiana własnościowa, po śmierci Benna w 1926 r., zastąpił go syn Siegbert.

Wyroby Feldbergów cieszyły się uznaniem klientów i należały do najlepszych. W latach 20. i początku 30. XX w., podczas ogólnoniemieckiego kryzysu i wielkiej inflacji, firma wprawdzie nie rozwijała się intensywnie, jednak posiadała stosunkowo stabilną pozycję. W połowie lat 30., firma zmieniła nazwę na "Herrenkleider-Fabrik Odermark GmbH".

W kwietniu 1933 r. szczecińskie przedsiębiorstwo objęte zostało nazistowskim bojkotem.

Siegbert i Hildegard Feldberg

Siegbert Feldberg urodził się 21 listopada 1899 r. jako syn Benna Feldberga i Mety z domu Heymann. Małżonkowie mieszkali już wówczas przy Friedrich-Karl-Strasse 11 (dziś Marszałka Józefa Piłsudskiego), później przeprowadzili się do mieszkania w kamienicy przy Kaiser-Wilhelm-Strasse 4 (dziś Al. Jana Pawła II), w 1919 r. ponownie przeprowadzili się do innej, znajdującej się w pobliżu – przy Wilhelm Strasse 12 (ob. Al. Jana Pawła II) 12.

Po śmierci ojca Siegberta w 1926 r., owdowiała matka pozostała nadal w tym mieszkaniu (zmarła w 1937 roku w Berlinie), zaś Siegbert wraz z nowo poślubioną małżonką zamieszkał w zakupionym przez siebie, nadal istniejącym domu przy Dürerweg 23 (obecnie Ludwika Waryńskiego) w dzielnicy Ackermannshöhe (wschodnia część dzisiejszej dzielnicy Pogodno).

Obecny wygląd domu Feldbergów przy ul. Waryńskiego 23 w Szczecinie.

Benno Feldberg pełniąc obowiązki przewodniczącego gminy żydowskiej w Szczecinie w latach 19231926, w 1925 roku został wybrany członkiem rady Preussischer Landesverband jüdischer Gemeinde (Pruskiego Związku Krajowego Gmin Żydowskich).

Po odbyciu służby wojskowej podczas I wojny światowej Siegbert Feldberg studiował prawo i gospodarkę rolną na Uniwersytetach w Berlinie i Würzburgu, w 1921 r. uzyskał tytuł doktora w zakresie prawa i politologii. Po ukończeniu nauki powrócił do Szczecina, by kontynuując tradycję rodzinną, podjąć pracę prokurenta, a później, stając na czele rodzinnej firmy.

Podczas licznych podróży służbowych do Berlina, chętnie uczestniczył w życiu kulturalnym i artystycznym stolicy, uczestnicząc w spektaklach teatralnych, koncertach, odwiedzając muzea i galerie. Brał udział w życiu artystycznym Berlina chętnie nawiązując kontakty z artystami.

W 1925 r. Siegbert poślubił pochodzącą ze Szczecina, poznaną w Berlinie studentkę śpiewu Opernschule der Staatlichen akademischen Hochschule für Musik, Hildegard Barasch. Urodzona 15 września 1902 r. Hildegard Philippine była córką szczecinianki Gertrud z domu Lewin i urodzonego w Bojanowie koło Stalowej Woli, przybyłego na Pomorze z Wrocławia, Hugona Barascha, współwłaściciela firmy handlującej konopiami i smołą.

Studiowała grę na fortepianie i śpiew w szczecińskim konserwatorium Loewego u Clemensa Krausa, a później w Berlinie śpiew operowy u Luli Mysz-Gmeiner. Krytycznie oceniając swoje umiejętności zawodowe Hildegard zrezygnowała z kariery muzycznej i wyszła za mąż za Siegberta.

Małżonkowie mieli dwóch synów Hansa Jürgena, Heinza-Günthera. Podobnie jak w czasach kawalerskich, teraz wraz z żoną Siegbert Feldberg chętnie uczestniczył w życiu kulturalnym Szczecina jak i Berlina. Warto wspomnieć o finansowym zaangażowaniu Feldbergów w życie teatralne. Dom przy Dürerweg 23 był miejscem spotkań muzyków, aktorów, pisarzy czy malarzy. W szczecińskiej willi Feldbergów bywali m.in. August Wilhelm Dressler, Friedrich Feigl, Michael Fingesten, Erich Honigberger, Else Mögelin, Otto Schoff oraz Ines Wetzel.

Hilde Feldberg z synami Hansem i Heinzem, ok. 1933 r.

Feldberg miał upodobanie do sztuki portretowej, podobnie jak wielu przedstawicieli bogatego mieszczaństwa, konterfekt bowiem stanowił przede wszystkim potwierdzenie własnego statusu społecznego, prestiżu, był elementem budowanej rodzinnej tradycji. Zapewne „wyniesione z domu” przyzwyczajenia i zainteresowanie portretem nie pozostało bez znaczenia przy podjęciu decyzji o gromadzeniu autoportretów artystów.

Kolekcja

Kolekcjonerską przygodę Siegbert Feldberg rozpoczął w 1922 roku, wkrótce po zakończeniu edukacji, powrocie do Szczecina i rozpoczęciu pracy zawodowej w rodzinnej firmie. Jej zakończenie wymusiły dramatyczne wydarzenia historyczne 1933 roku, w wyniku których przemysłowiec podjął decyzję o rychłej emigracji.

Zgromadził bogatą kolekcję prac na papierze, wykonanych różnymi technikami (akwarele, gwasze, pastele, rysunki oraz grafiki) autorstwa blisko 90 współczesnych mu, żyjących artystów. Głównie byli to twórcy pokolenia urodzonego w latach 80. i 90. XIX stulecia, członkowie rozmaitych działających w Berlinie stowarzyszeń i grup artystycznych, jak np. Deutscher Künstlerbund, Novembergruppe czy Berliner Secession. Wielu z nich było reprezentowanych przez galerie artystyczne, które odwiedzał także szczeciński przedsiębiorca – m.in. "Galerie Neumann–Nierendorf", "Kunstsalon Cassirera", czy galerię Gurlitta. Byli to berlińczycy, Niemcy, przybyli z różnych stron kraju, których poszukiwania artystyczne przywiodły do stolicy, znaczącą grupę stanowili niemieccy Żydzi, pochodzący z Dolnego Śląska, Prus Wschodnich oraz żydowscy emigranci z Europy Środkowowschodniej.

W epoce rosnącej hiperinflacji połowy lat 20. XX w., wymieniał swoje ubrania na sztukę. Większość dzieł nabywał podczas bezpośrednich spotkań, drogą wymiany. Pielęgnując osobiste kontakty z artystami, wspierając ich w częstokroć trudnej sytuacji, w zamian za prace przekazywał ich twórcom zimowe płaszcze czy inne, produkowane w rodzinnym przedsiębiorstwie Feldbergów ubrania.

W kolejnych latach Feldberg kontynuował formę handlu wymiennego, poszerzając swą kolekcję o kolejne dzieła. Niekiedy autoportrety powstawały na życzenie kolekcjonera. W kolekcji szczecińskiego przedsiębiorcy nie brak także dzieł artystów starszego pokolenia, którzy w latach 20. posiadali ugruntowaną pozycję i cieszyli się zasłużoną sławą – m.in. Lessera Ury'ego, Maksa Liebermanna, Alexandra Kanoldta, Karla Schmidta-Rottluffa, Ericha Heckla, Käthe Kollwitz, Oskara Kokoschkę. Prace trzech ostatnich artystów powstały wyraźnie wcześniej – zapewne zostały zakupione w zaprzyjaźnionych galeriach.

Kolekcja Siegberta Feldberga, w której znajdowały się poza autoportretami, także akty, sceny figuralne i pejzaże – to rodzaj wielogłosowej symfonii nowoczesnej metropolii Republiki Weimarskiej czasów młodości Marleny Dietrich, Maksa Rheinhardta, Bertolda Brechta, Kurta Weilla, Alfreda Döblina, Kurta Tucholsky'ego, Fritza Langa, Christophera Isherwooda, wreszcie także Waltera Gropiusa, Laslo Moholy-Nagy'ego oraz Alberta Einsteina. Jest to jednak także świat profesora Maksa Liebermanna, honorowego prezydenta Preußische Akademie der Künste (Pruskiej Akademii Sztuk Pięknych) przy Pariser Platz i towarzystwa z Scheunenviertel i Charlottenburga – twórców, bywających regularnie i toczących dyskusje w Café des Westen, Romanisches Café, Café Victoria, Café Bauer, Café Monopol...

Siegbert Feldberg w swej kolekcji posiadał prace kilku artystów działających w Szczecinie: postrzeganego jako ekspresjonistę Jula Levina, oraz związanych ze szczecińską, prowadzoną przez Gregora Rosenbauera Kunstgewerbeschule (Szkołę Rzemiosł Artystycznych), członków „Norddeutsche Secession” i „das neue pommern” – Friedricha Bernhardta i Else Mögelin.

Losy kolekcji Feldbergów

Po przejęciu władzy przez NSDAP i ogłoszonym 1 kwietnia 1933 r. bojkotu żydowskich sklepów, banków, lekarzy..., po lekturze "Mein Kampf" przez Siegberta Feldberga, przedsiębiorca w 1934 r. zdecydował się na emigrację i wyjazd do Indii, gdzie planował otworzyć fabrykę, jednak nie udało się znaleźć partnera na tamtejszym rynku.

Od 1935 do 1938 r. Siegbert w Indiach piastował stanowisko generalnego przedstawiciela austriackiego producenta samochodów, firmy Steyr-Puch.

Siegbert Feldberg przygotowywał się do sprowadzenia rodziny – żony Hildy oraz synów Hansa i Heinza, którzy mieszkali nadal w Szczecinie. Dopiero w 1935 r. opuścili oni Szczecin, sprzedawszy dom przy Dürerweg, przenieśli się do Berlina.

Latem 1937 r. rodzina spędziła krótkie wspólne wakacje we Włoszech. Hildegard wraz z synami mieszkała w Grunewaldzie przy Schwedlerstrasse 4/6, bezpiecznie przetrwała pogrom noc kryształową.

W marcu 1939 r. wraz z synami wyjechała przez Włochy do Indii. Zgodnie z pozwoleniem na wyjazd musiała pozostawić wszystkie przedmioty wartościowe, udało się jedynie zabrać fortepian, który będzie podróżował wraz z nią do końca życia oraz skrzynię z kolekcją dzieł sztuki. Hildegard z synami szczęśliwie dołączyła do przebywającego od kilku lat w Bombaju męża. Ten jednak we wrześniu 1939 r., podobnie jak wielu przebywających w Indiach Niemców i Austriaków płci męskiej został internowany wpierw w obozie w Nainital, a potem w Ahmednagar. Po opuszczeniu obozu Siegbert od 1940 r. do końca wojny służył w brytyjskiej armii i wraz z Hildegard otrzymał brytyjskie obywatelstwo.

Hildegard po przybyciu do Bombaju na początku maja 1939 r. podjęła pracę jako recepcjonistka w studiu fotograficznym Victora Sassoona i jako muzyk w rozgłośni "All India Radio". Obok aktywności koncertowej, udziału w przedsięwzięciach artystycznych brytyjskiej armii, udzielała także lekcji gry na fortepianie i śpiewu. Synowie pobierali naukę w brytyjskiej szkole z internatem.

Po zakończeniu wojny, Feldbergowie, podobnie jak inni Brytyjczycy w Indiach, prowadzili stabilną mieszczańską egzystencję w Bombaju. W 1949 r. przeprowadzili się do Pakistanu, by kilkanaście kolejnych lat spędzić w Karaczi, gdzie ostatecznie, dzięki doświadczeniom w prowadzeniu interesów w strefie orientalnej, Feldberg otrzymał funkcję doradcy w w pakistańskiej filii założonego w 1887 r. przez Emila Rathenaua w Berlinie koncernu elektrotechnicznego "Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft" (AEG).

Hildegard Feldberg zaś, po odejściu dyrektora programowego działu muzyki zachodniej "Radia Pakistan", Waltera Kaufmanna, zajęła jego miejsce. Za swoje zasługi w popularyzacji kultury niemieckiej za granicą został jej przyznany Bundesverdienstkreuz (Związkowy Krzyż Zasługi) pierwszej klasy, niemieckie odznaczenie państwowe za zasługi cywilne.

W 1963 r. Hildegrda i Siegbert Feldbergowie powrócili do Europy, pierwsze dwa lata spędzili w Berlinie, by w 1965 r. osiedlić się w Lugano. Podróżowali częstokroć do Berlina, by spotkać przyjaciół, uczestniczyć w wydarzeniach artystycznych, wystawach, koncertach.

W 1971 r., 12 września – podczas jednej z takich podróży, zatrzymawszy się w Heidelbergu, Siegbert Feldberg zmarł na zawał serca.

W 1992 r. po dwu dekadach wdowiego życia Hildegard, w wieku prawie 90 lat zdecydowała się opuścić Szwajcarię i aby być bliżej swego młodszego syna, przeniosła się do Edmonton w Kanadzie, gdzie zamieszkała w jednym z tamtejszych domów spokojnej starości. Zmarła 13 października 1996 r.

Zawierającą m.in. 72 autoportrety 65 artystów główną część kolekcji Siegberta i Hildegard Feldberg w 1976 r., pięć lat po śmierci kolekcjonera, zgodnie z jego wolą, wdowa, w porozumieniu z synami, sprzedała za sumę 100.000 marek zachodnioniemieckich do zbiorów nowo powstałej instytucji "Berlinische Galerie". Środki finansowe na zakup pochodziły z niemieckiej fundacji loteryjnej wspierającej zakupy dzieł do niemieckich instytucji publicznych (DKLB – Stiftung Deutsche Klassenlotterie Berlin obecnie Lotto Stiftung Berlin). W tenże sposób niegdyś znajdująca się w Szczecinie, powstała przede wszystkim w Berlinie kolekcja, po półwieczu wymuszonej wędrówki po świecie, znalazła się w zbiorach publicznych ówczesnego Berlina Zachodniego.

W Berlinie – poza zespołem autoportretów artystów – znalazły się także inne prace – pejzaże, martwe natury. Część kolekcji – 23 prace 20 twórców Siegbert Feldberg zaoferował do zakupu w 1944 r. powstałemu w 1894 r. State Museum Baroda and Picture Gallery (Muzeum i Galerii Malarstwa w Barodzie), które w 1945 r. zostały zakupione do zbiorów państwowych w Indiach. By dopełnić obraz całości kolekcji należy wspomnieć jeszcze o cennej pracy Karla Schmidta-Rottluffa, którą Siegbert Feldberg, udając się na emigrację do Indii, sprzedał w 1934 r. w Berlinie, by sfinansować daleką podróż. Ponadto, poza berlińskimi zbiorami publicznymi pozostaje także zespół dzieł – głównie portretów rodzinnych – które pozostają własnością rodziny.

Artyści

Lista artystów reprezentowanych dziełami w kolekcji Siegberta i Hildegard Feldbergów:

  1. Jussuf Abbo (1888 Safed – 1953 Londyn)
  2. Annot /Annot Jacobi (1894 Berlin – 1981 Monachium)
  3. Isidor Aschheim (1891 Margonin – 1968 Jerozolima)
  4. Max Band (1900 Naujamiestis k. Poniewieża – 1974 Hollywood)
  5. Henoch Barczyński (1896 Łódź – 1941 Tomaszów Mazowiecki)
  6. József Bató (1888 Budapeszt – 1966 Londyn)
  7. Friedrich Bernhardt (1894 Lichterfelde k. Berlina – 1986 Dieburg)
  8. Lis Bertram (1897 Barmen – 1986 Berlin Wschodni)
  9. Hans Breilinger (1888 Konstancja – 1963 Konstancja)
  10. Erich Brill (1895 Lubeka – 1943 Ryga)
  11. Joseph Budko (1888 Płońsk – 1940 Jerozolima)
  12. Fritz Burger-Mühlfeld (1882 Augsburg – 1969 Hanower)
  13. Richard Colin (1887 Drezno – 1971 Nowy Jork)
  14. Karl Dannemann (1896 Brema – 1945 Berlin)
  15. Heinrich Maria Davringhausen (1894 Aachen – 1970 Nicea)
  16. Arthur Degner (1888 Gumbinnen obec. Gusiew – 1972 Berlin Zachodni)
  17. Harry Deierling (1894 Filadelfia – 1989 Berlin Wschodni)
  18. Ludwig Dettmann (1865 Adelbye k. Flensburga – 1944 Berlin)
  19. Franz Domscheit (1881 Kropiens obec. Gajewo k. Kalliningradu – 1965 Kapstadt)
  20. August Wilhelm Dressler (1886 Bergesgrün obec. Chudeřín – 1970 Berlin Zachodni)
  21. Max Dungert (1896 Magdeburg – 1945 Berlin)
  22. Heinrich Ehmsen (1886 Kilonia – 1964 Berlin Wschodni)
  23. Georg Ehrlich (1897 Wiedeń – 1966 Luzerna)
  24. Karl Eulenstein (1892 Memel obec. Kłajpeda – 1981 Berlin Zachodni)
  25. Friedrich Feigl (1884 Praga – 1965 Londyn)
  26. Conrad Felixmüller (1897 Drezno – 1977 Berlin Zachodni)
  27. Otto Herbert Fiedler (1891 Lipsk – 1962 Laren)
  28. Michel Fingesten (1884 Butschkowitz obec. Buczkowice – 1943 Cerisano)
  29. Ernst Fritsch (1892 Berlin – 1965 Berlin Zachodni)
  30. Heinz Fuchs (1886 Berlin – 1961 Berin Zachodni)
  31. Oskar Gawell (1888 Hawlodno obec. Chawłodno – 1955 Wiedeń)
  32. Robert Genin (1884 Wysokoje – 1943 Moskwa)
  33. Hans W. Glaser (1890 Berlin – 1932 Berlin)
  34. Otto Griebel (1895 Meerane – 1972 Drezno)
  35. Moritz Grossmann (?–?)
  36. Rudolf Grossmann (1882 Fryburg Bryzgowijski – 1941 Fryburg Bryzgowijski)
  37. Erich Heckel (1883 Döbeln – 1970 Hammenhofen)
  38. Franz Heckendorf (1888 Berlin – 1962 Monachium)
  39. Heinrich Heuser (1887 Stralsund – 1967 Berlin Zachodni)
  40. Carl Hofer (1878 Karlsruhe – 1955 Berlin Zachodni)
  41. Ernst Honigberger (1885 Kronstadt obec. Brașov – 1974 Wehr)
  42. Rudolf Jacobi (1889 Mühlhausen – 1972 Monachium)
  43. Willy Jaeckel (1888 Breslau obec. Wrocław – 1944 Berlin)
  44. Alexander Kanoldt (1881 Karlsruhe – 1939 Berlin)
  45. Konrad von Kardorff (1877 Gut Nieder Wabnitz b. Oels obec. Wabienice koło Oleśnicy – 1945 Berlin)
  46. Albert Klatt (1892 Berlin – 1970 Berlin Zachodni)
  47. Paul Kleinschmidt (1883 Bublitz obec. Bobolice – 1949 Bensheim)
  48. Wilhelm Kohlhoff (1893 Berlin – 1971 Schweinfurt)
  49. Oskar Kokoschka (1886 Pöchlarn – 1980 Montreux)
  50. Käthe Kollwitz (1867 Königsberg obec. Kaliningrad – 1945 Moritzburg)
  51. Hermann Konnerth (1881 Hermannstadt obec. Sibiu – 1966 Berlin Wsch.)
  52. Wilibald Krain (1886 Wrocław – 1945 Drezno)
  53. Bruno Krauskopf (1892 Marienburg obec. Malbork – 1960 Berlin Zach.)
  54. Issai Kulvianski (1892 Johanová obec. Janová – 1970 Londyn)
  55. Julo Levin (1901 Stettin obec. Szczecin – 1943 Ausschwitz)
  56. Georg Latk, właść. Lojos Latkóczy (1887 Rosenau obec. Rožňava – 1937 Davos)
  57. Max Liebermann (1847 Berlin – 1935 Berlin)
  58. Ludwig Meidner (1884 Bernstadt obec. Bierutów – 1966 Darmstadt)
  59. Moriz (Moritz) Melzer (1877 Albendorf obec. Wambierzyce – 1966 Berlin Zachodni)
  60. Carlo Mense (1886 Rheine – 1965 Königwinter am Rhein)
  61. Felix Meseck (1883 Danzig obec. Gdańsk – 1955 Holzminden an der Weser)
  62. Léo Michelson (1887 Riga –1978 Nowy Jork)
  63. Else Mögelin (1887 Berlin – 1982 Kilonia)
  64. Martin Müller (1885 Kolonia – ok. 1956 Monachium?)
  65. Otto Nagel (1894 Berlin – 1967 Berlin Wsch.)
  66. Max Neumann ( 1885 Königsberg obec. Kaliningrad – 1973 Hamburg)
  67. Willi Nowak (1886 Mnischek obec. Mnišek pod Brdy – 1977 Praga)
  68. Josef Oppenheimer (1876 Würzburg – 1966 Montreal)
  69. Max Oppenheimer (1885 Wiedeń – 1954 Nowy Jork)
  70. Paul Paeschke (1875 Berlin – 1943 Berlin)
  71. Franz Radziwiłł (1895 Strohausen obec. Rodenkirchen – 1983 Wilhelmshaven)
  72. Jan van Ripper (?–?)
  73. Rudolf Schichter (1890 Calw – 1955 Monachium)
  74. Karl Schmidt-Rottluff (1884 Rottluff k. Chemnitz – 1976 Berlin)
  75. Otto Schoff (1888 Brema – 1938 Berlin)
  76. Werner Scholz (1898 Berlin – 1982 Alpbach)
  77. Arthur Segal (1875 Iasi – 1944 Londyn)
  78. Walter Simsch (1899 Berlin – 1975)
  79. Eugen Spiro (1874 Breslau obec. Wrocław – 1972 Nowy Jork)
  80. Jacob Steinhardt (1887 Zerkow obec. Żerków k. Jarocina – 1968 Nahariya)
  81. Hans Uhl (1897 Frankfurt n. Menem – ?)
  82. Lesser Ury (1861 Birnbaum obec. Międzychód – 1931 Berlin)
  83. Wilhelm Wessel (1904 Iserlohn – 1971 Iserlohn)
  84. Ines Wetzel (1878 Berlin – 1940 Dachau)
  85. Ernst Fritz Henrik Wetzenstein (1890 Aachen – 1982 Sztokholm)
  86. Friedrich Winckler-Tannenberg (1888 Bernburg – po 1961)
  87. Gert Wollheim (1894 Loschowitz k. Drezna – 1974 Nowy Jork)

Bibliografia

  • Selbstbildnisse der 20er Jahre. Die Sammlung Feldberg / Self-portrait from the 1920. The Feldberg Collection, bearb. Freya Mülhaupt, Dietlinde Hamburger, Berlinische Galerie, Landesmuseum für Moderne Kunst Photographie und Architektur, Berlin 2004 (II wyd; I wyd.: Berlin 2002)
  • D. Kacprzak, Autoportrety artystów niemieckiej moderny – kolekcja Siegberta i Hildegard Feldbergów, w: Adlojada. Ekonomia i kultura, red. Jaromir Brejdak, Dariusz Kacprzak, Jerzy Madejski, Beata Małgorzata Wolska, Szczecin 2015, s. 169–191.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Dariusz Kacprzak