Stalle rajców z katedry w Kołobrzegu

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stalle rajców z Kołobrzegu
Stalle rajców z Kołobrzegu
Stan przed 1945 r.;
fot. MNS
Autor warsztat kołobrzeski
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, wystawa Magazyn Sztuki Dawnej, nr. inw.: MNS/Szt/132, 133
Data powstania 1 ćw. XV w.
Materiał drewno dębowe, polichromia
Wymiary ścianka skrajna z maswerkiem: 281 x 46 x 6 cm;
ścianka skrajna ze św. Olafem: 287,5 x 45,5 x 8 cm


Stalle radnych z Kołobrzegu – gotyckie stalle radnych zachowane w postaci dwóch skrajnych ścianek, jedna z motywem maswerku, druga z przedstawieniem św. Olafa; wykonane przez warsztat kołobrzeski dla kolegiaty p.w. Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu; datowane na 1 ćw. XV w.

Opis

Gotyckie stalle zachowane w postaci dwóch wysokich płaskorzeźbionych ścianek skrajnych. Lewa ścianka, w dolnej połowie przyścienna i gładko opracowana, w górnej z motywem ostrołukowego okna z wpisanym ażurowym maswerkiem, zwieńczona kwiatonem i żabkami. Prawa z wizerunkiem św. Olafa w ostrołukowym oknie. W dolnej partii płycina z przedstawieniem herbu z klejnotem. Ścianka zwieńczona kwiatonem z półpostacią proroka trzymającego banderolę i żabkami. Między niszą ze św. Olafem a płyciną z herbem, fryz trzech ślepych rozet z motywem czwórliścia. Brodaty wizerunek św. Olafa w ozdobnej koronie, w długim płaszczu o szeroko wykrojonych rękawach, przepasanym na wysokości bioder pasem z ozdobną zapinką. W prawej uniesionej dłoni berło, w lewej podtrzymującej brzeg płaszcza na wysokości talii, kula. Spod płaszcza widoczny spiczasty czubek prawego trzewika.

Drugie stalle radnych stanowiące wyposażenie kolegiaty w Kołobrzegu, stan przed 1945 r., MNS

Historia

Stalle stanowiły wyposażenie kolegiaty p.w. Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu. Wykonane dla radnych prawdopodobnie w XV w. Razem z drugimi ławami radnych, ustawione były pierwotnie w zachodnich częściach naw bocznych.[1]Fotografia sprzed 1945 r. ukazuje omawianą stallę jako ławę o potrójnym siedzisku ustawioną na podium, flankowaną zachowanymi do dziś w zbiorach muzeum ściankami. W okresie II wojny ewakuowane. Po wojnie, ocalałe fragmenty – dwie ścianki skrajne - przekazane do zbiorów Muzeum Pomorza Zachodniego, obecnie Narodowego w Szczecinie.

Ścianki skrajne stalli radnych z Kołobrzegu, Muzeum Narodowe w Szczecinie, fot. A. Piętak, G. Solecki

Charakterystyka

W nawie południowej obecnej katedry znajdują się drugie ze stall członków rady miejskiej. Ustawione są pod ścianą. Siedziska i zabudowany ścianką klęcznik z pulpitem flankowane są parami ścianek o analogicznej formie i stylistyce. Szczegóły stroju św. Olafa, takie jak szerokie spiczasto zakończone rękawy wierzchniego płaszcza, czy wąski rękaw sukni spodniej częściowo zakrywający dłoń, nisko noszony szeroki dekorowany okuciami pas i spiczaste trzewiki, wskazują na świecką modę dworską końca XIV i początku XV wieku. Stalle ze względu na analogie do stall radnych, obecnie znajdujących się w katedrze, są datowane na 1 ćwierć XV wieku.[2] Wcześniejsze datowanie wyklucza m.in. zwyczaj stawiania stall dla świeckich wiernych funkcjonujący dopiero pod koniec gotyku, w XV w.[3] Na XV wiek wskazują również elementy heraldyczne, tj. ukośne pochylenie tarczy herbowej, półkoliście zakończony dołem jej obrys i ustawienie na prawym jej rogu hełmu z pióropuszem.[4]

Motywy dekoracyjne stall wykazują podobieństwa do stall katedry w Erfurcie z XIV wieku oraz wykonanych w 1498 r. dla kościoła św. Mikołaja (dziś Marienkirche) w Anklam.

Przypisy

  1. Rehorowski M., Gotyckie stalle na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 5, 1959, s. 398.
  2. Krzymuska-Fafius Z., Kołobrzeg jako ośrodek sztuki w średniowieczu, [w:] Salsa Cholbergiensis – Kołobrzeg w średniowieczu, red. L. Leciejewicz, M. Rębkowski, Kołobrzeg 2000, s. 181.
  3. Rehorowski M., Gotyckie stalle na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 5, 1959, s. 399.
  4. Rehorowski M., Gotyckie stalle na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 5, 1959, s. 407.

Bibliografia

  • Rehorowski Marian, Gotyckie stalle na Pomorzu Zachodnim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 5, 1959, s. 389-418.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, s. 44-45, kat. 16.

Zobacz również

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołobrzegu



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska