Stanisław Bryliński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Bryliński
aktor, reżyser
brak zdjecia
(ze zbiorów NAC)
Data urodzenia 1 maja 1890
Miejsce urodzenia Kamieniec Podolski
Data śmierci 10 października 1953
Miejsce śmierci Łódź
Miejsce spoczynku Stary Cmentarz w Łodzi


Stanisław Bryliński (1890-1953) – aktor, reżyser

Życiorys

Stanisław Bryliński urodził się 1 maja 1890 roku w Kamieńcu Podolskim (ob. Ukraina). Był uczniem Szkoły Handlowej w Warszawie. W 1905 roku wziął udział w strajku szkolnym. Później w domu rodziców organizował tajne komplety, na których młodzież szkolna kontynuowała przerwaną naukę. Podczas wakacji spędzanych u dziadka w Nałęczowie zetknął się ze Stefanem Żeromskim. Pisarz jako pierwszy zwrócił uwagę na świetnie zapowiadający się talent aktorski Brylińskiego. Namówił chłopca do zorganizowania szkolnego teatru amatorskiego. Po pewnym czasie dał mu list polecający do Ludwika Solskiego, który prowadził teatr krakowski, i dodatkowo 100 rubli na drogę. Wybitny aktor przyjął chłopca do swojego zespołu aktorskiego.

Na scenie Teatru Miejskiego w Krakowie zadebiutował 2 listopada 1908 roku w roli Dyrektora muzyki w Dziadach Adama Mickiewicza. Po przeszło rocznym pobycie w teatrze krakowskim przeszedł do zespołu objazdowego Gabrieli Zapolskiej, która powierzyła mu rolę Witusia w Skizie. W 1909 roku przeniósł się do krakowskiego Teatru Ludowego. W 1911 roku występował w teatrze wileńskim pod dyrekcją Bronisława Oranowskiego. W 1912 roku został aktorem Teatru Polskiego w Łodzi kierowanego przez Aleksandra Zelwerowicza. Wkrótce opuścił Łódź i wyjechał do Warszawy, gdzie grał w Teatrze Zjednoczonym. Należał do pierwszego, powstałego w 1913 roku, Teatru Polskiego w Warszawie pod dyrekcją Arnolda Szyfmana. W inauguracyjnym przedstawieniu Irydiona Zygmunta Krasińskiego zagrał rolę Geniusza. Potem grał w teatrze wileńskim (sez. 1913/14).

Po wybuchu I wojny światowej przebywał w Rosji. Tu zorganizował tzw. artystyczną grupę spółdzielczą i wraz z Aleksandrem Zelwerowiczem, Bolesławem Orlińskim i Aleksandrem Węgierką występował w Petersburgu i Mińsku. Po powrocie do Warszawy jako poddany austriacki ponownie został ewakuowany przez władze carskie do Rosji. U boku Stefana Jaracza, Juliusza Osterwy i Wojciecha Brydzińskiego grał w przedstawieniach polskich w Związku Artystów Rosyjskich w Moskwie (1915-1917). W Rosji poznał wybitnego reformatora sceny Konstantego Stanisławskiego oraz wielu aktorów z jego zespołu, m.in. Aleksandra Jakowlewicza Tairowa.

Po powrocie do kraju ponownie występował w Teatrze Polskim w Warszawie (1918-1923) oraz w Teatrze Małym (sez. 1924/25). Wraz z Leonem Schillerem i Ryszardem Bolesławskim zorganizował grupę aktorów postępowych o wyraźnych zainteresowaniach społecznych. W Warszawie zagrał wiele ciekawych ról z polskiego repertuaru klasycznego. Wskutek konfliktu z ówczesnym Związkiem Dyrektorów Teatrów zmuszony został do opuszczenia miasta. W latach 1925-1929, z krótką przerwą, przebywał w Poznaniu. W 1929 roku został dyrektorem Teatru Rewia podczas Powszechnej Wystawy Krajowej. Przy współpracy wybitnych artystów-plastyków Zofii Stryjeńskiej, Wincentego Drabika, Władysława Skoczylasa i Karola Frycza wystawił m.in. Kulig w reż. Leona Schillera. Później występował w teatrach Lublina (1930-1931) i Katowic (1932-1935). Na katowickiej scenie stworzył kilka niezapomnianych kreacji, m.in. Cześnika w Zemście Aleksandra Fredry oraz Shylocka w Kupcu weneckim Williama Shakespeare'a. Tu obchodził jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artystycznej. W kolejnych latach grał w Warszawie w teatrze Stefana Jaracza (1935, 1937), poźniej w Kaliszu (1937) u Iwo Galla, gdzie wystąpił w tytułowej roli w Panu Damazym Józefa Blizińskiego. W Kaliszu konkurował również z Iwo Gallem o wydzierżawienie teatru. Od 1938 roku występował w Grodnie. Tu zastał go wybuch II wojny światowej.

Po wkroczeniu Armii Radzieckiej przy udziale aktorów Teatru Żydowskiego zorganizował Teatr Polski i kierował nim do przyjazdu Aleksandra Węgierki. Wspólnie z tym wybitnym aktorem i reżyserem prowadził teatr, który przyjął nazwę Państwowego Teatru Polskiego Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w Grodnie (obecnie Teatr Dramatyczny w Grodnie). Na tej scenie święcił triumfy m.in. w rolach Cześnika w Zemście Aleksandra Fredry, Mecenasa Dauma w Pannie Maliczewskiej Gabrieli Zapolskiej, Prezydenta w Intrydze i miłości Fryderyka Schillera. Gościnnie występował także na scenie białostockiej. Dzięki dużej popularności, jaką teatr cieszył się u władz radzieckich, otrzymał I kategorię aktorską.

Po napaści Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku powrócił do Warszawy, gdzie ukrywał się. Aresztowany przez Niemców, przez pewien czas przebywał w obozie pracy w Olesznie, skąd zbiegł do Krakowa. Tam doczekał zakończenia wojny.

W 1945 roku powrócił do zawodu aktorskiego. Początkowo występował w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi. Tu na scenie zabłysnął kreacjami w Pannie Maliczewskiej i Dożywociu. Później wyjechał na Ziemie Odzyskane. Od jesieni 1945 grał w Teatrze Dolnośląskim w Jeleniej Górze. Z zespołem tego teatru objechał wiele miejscowości Dolnego Śląska i Opolszczyzny (sez. 1946/47). Przyczynił się do repolonizacji tych ziem.

We wrześniu 1947 roku przybył do Szczecina po raz pierwszy, by wziąć udział w uroczystości przekazania przez władze radzieckie portu szczecińskiego władzom polskim. W uznaniu zasług artystycznych został wówczas odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W 1948 roku wraz z żoną Krystyną Feldman został zaangażowany przez Sylwestra Czosnowskiego do Teatru Polskiego w Szczecinie. Początkowo z żoną zamieszkiwał lokal przy teatrze na ul. Swarożyca, później otrzymał mieszkanie w willi aktorskiej na Pogodnie. Po reorganizacji teatru został aktorem Państwowego Teatru Polskiego, którego dyrekcję objął Zbigniew Sawan. Z powodzeniem zajął się także reżyserią teatralną. Posiadał świetne warunki zewnętrzne i głos o szerokiej skali, dzięki czemu stworzył wiele interesujących kreacji. Na szczecińskiej scenie nie tylko powtórzył swoje dawne role, ale i stworzył nowe, m.in. Profesora Sonnenbrucha w Niemcach Leona Kruczkowskiego i Szmagę w Niewinnych winowajcach Aleksandra Ostrowskiego. Niezapomnianą kreację stworzył w roli Ciarki w Wiele hałasu o nic Williama Shakespeare'a. Spektakl ten był wystawiony z okazji pamiętnego IV Zjazdu Literatów Polskich w Szczecinie w styczniu 1949 roku. Czterdziestolecie pracy scenicznej obchodził 31 marca 1950 roku w Zemście Aleksandra Fredry. Wystąpił wówczas w roli Cześnika. Był także autorem inscenizacji. Okres szczeciński uznawany jest za najlepszy w karierze aktorskiej Stanisława Brylińskiego.

W 1950 roku na zaproszenie dyrekcji Teatru Nowego powrócił do Łodzi. W teatrze tym występował do 1952 roku. Później grał w Teatrze Powszechnym (1952-1953). Swój repertuar poszerzył o role Wróbla w Zwycięstwie Janusza Warmińskiego, Hetmana Kossakowskiego w Horsztyńskim Juliusza Słowackiego i tytułową postać w Czarnieckim i jego żołnierzach Kazimierza Korcellego.

Jeszcze w okresie międzywojennym zetknął się z kinematografią, początkowo rosyjską, a potem polską. Wystąpił w filmach Panna po wojnie (1919), Tamten (1921), Pan Twardowski (1921), Tajemnica przystanku tramwajowego (1922), Jego wielka miłość (1936). Po wojnie zagrał w Załodze i w Młodości Chopina (oba z 1951).

Był dwukrotnie żonaty, z aktorkami Heleną Górską (1881-1955), z którą rozwiódł się w 1947 roku, a potem z Krystyną Feldman (1916-2007).

Zmarł 10 października 1953 roku w Łodzi. Został pochowany na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej.

Twórczość teatralna (Szczecin)

Tytuł Autor Reżyseria Forma twórczości Postać Teatr Data premiery
Niewinni winowajcy (Grzesznicy bez winy) Aleksander Ostrowski Henryk Lotar obsada aktorska Szmaga Państwowy Teatr Polski 29 października 1948
Wiele hałasu o nic William Shakespeare Zbigniew Sawan obsada aktorska Ciarka Państwowy Teatr Polski 22 stycznia 1949
Pan Damazy Józef Bliziński Stanisław Bryliński reżyseria, obsada aktorska Damazy Żegota Państwowy Teatr Polski 23 czerwca 1949
Bajka Michaił Swietłow Zbigniew Sawan obsada aktorska Pospiełow Państwowy Teatr Polski 27 października 1949
Niemcy Leon Kruczkowski Jan Perz obsada aktorska Profesor Sonnenbruch Państwowy Teatr Polski (scena: Teatr Współczesny) 16 stycznia 1950
Zemsta Aleksander Fredro Stanisław Bryliński reżyseria, obsada aktorska Cześnik Państwowy Teatr Polski 31 marca 1950; Benefis z okazji 40-lecia pracy scenicznej Stanisława Brylińskiego
Sprawa Pawła Eszteraga (Mój syn) Sándor Gergely Łazarz Kobryński obsada aktorska Kovacs Państwowy Teatr Polski 28 maja 1950



Z prasy

Afisz teatralny (1950)
  • O roli Kovacsa w sztuce Sprawa Pawła Eszteraga: Bryliński jako Kovacs miał momenty nieporównane - zwłaszcza w scenach, w których postać ta ukazana jest jako przerażający łachman ludzkiej słabości i upodlenia. Natomiast zastrzeżenia nasuwa interpretacja tej roli w momentach, gdy Kovacs występuje jeszcze w pełni poczucia swojej siły i godności, jest jeszcze kandydatem na „bohatera”. Te przejmujące kontrasty nie zostały przez Brylińskiego dostatecznie wygrane, a szkoda, bo ponury proces upadku Kovacsa stracił przez to wiele na wyrazistości („Kurier Szczeciński” 1950 nr 151)



Odznaczenia



Źródła

Bibliografia

  • (J), 40 lat pracy scenicznej. Jubileusz Stanisława Brylińskiego, „Kurier Szczeciński” 1950 nr 90, s. 4
  • Jan Koprowski, Pamięci Stanisława Brylińskiego, „Teatr” 1954 nr 2, s.16-17
  • Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965 (pod red. Zbigniewa Raszewskiego), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
  • Teatry Dramatyczne w Szczecinie 1945-1965 (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW Prasa, Poznań 1965

Inne



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz