Stanisław Helsztyński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Helsztyński
historyk literatury, anglista, tłumacz, powieściopisarz i poeta
Data urodzenia 13 kwietnia 1891
Miejsce urodzenia Kosowo nad Obrą
Data śmierci 14 maja 1986
Miejsce śmierci Warszawa
Narodowość polska


Stanisław Helsztyński właśc. Stanisław Skorupka (1891-1986) – polski historyk literatury, anglista, tłumacz, powieściopisarz i poeta

Życiorys

Syn Tomasza Skorupki i Zuzanny z Klupsiów. W latach 1897-1904 uczęszczał do szkoły w Siemowie, po czym rozpoczął naukę we wstępnej klasie seminarium nauczycielskiego we Wschowie. Ze względu na zbyt germanizacyjny charakter tej placówki przeniósł się do Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie, gdzie w 1913 r. zdał egzamin dojrzałości z wyróżnieniem. W tym samym czasie podjął pierwsze własne próby literackie, które zostały ogłoszone w szkolnym miesięczniku „Meteor”.

Po maturze rozpoczął studia teologiczne w Instytucie Filozofii i Biblistyki w Krakowie, które przerwał w 1915 r., po czym rozpoczął studia filozoficzne na uniwersytecie w Monasterze. W 1916 r. przeniósł się do Monachium, gdzie zaczął studiować anglistykę i romanistykę.

W lipcu 1917 r. został wcielony do armii niemieckiej. Przeszkolenie wojskowe przeszedł w garnizonie monachijskim, po czym jesienią znalazł się na froncie francuskim. Po miesiącu wycofano go z jednostki liniowej i skierowano do zarządu niemieckich wojsk okupacyjnych w Północnej Francji i Belgii w charakterze tłumacza. Po załamaniu się ofensywy niemieckiej w 1918 r. jego jednostka rozpoczęła wycofywanie się przez terytorium Belgii. W Akwizgranie opuścił ją i przez Berlin, Leszno dotarł do Kosowa w grudniu 1918 r. Wtedy też oznajmił rodzicom o swojej decyzji o nie kontynuowaniu studiów teologicznych, co spotkało się z ich ostrą reakcją. Konflikt zakończył się zrzeczeniem się przez Stanisława Helsztyńskiego schedy z działów majątkowych, a także zerwaniem kontaktu na trzy lata.

Po krótkim pobycie wyjechał do Poznania, gdzie kontynuował studia na nowoutworzonym Uniwersytecie Poznańskim. W ich trakcie wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i ukończył Podchorążówkę w Poznaniu oraz w Warszawie. Otrzymawszy 29 listopada 1919 r. nominację na podporucznika, wysłany został pod Bezdany koło Wilna, gdzie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po jej zakończeniu, 26 lutego 1921 r., złożył końcowy egzamin na Uniwersytecie w Poznaniu uprawniający do nauczania języka francuskiego, angielskiego i pedagogiki w szkołach średnich.

Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w żeńskim gimnazjum w Toruniu, gdzie poznał swoją przyszłą żonę, Janinę z Polskich, po czym w 1922 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę w gimnazjum Ludwika Lorentza, kontynuując przy tym pracę naukową w dziedzinie anglistyki. W 1926 r. - jako pierwszy w niepodległej Polsce - uzyskał doktorat, a następnie został asystentem profesora Andrzeja Tretiaka. Od 1928 r. był stałym współpracownikiem „Wiadomości Literackich”, dla których do 1939 r. przygotował około 150 artykułów omawiających literaturę anglosaską.[1]

Podczas II wojny światowej brał udział w tajnym nauczaniu, m. in. od połowy maja 1940 r. był dyrektorem tajnego gimnazjum i liceum Lorentza.

W kwietniu 1945 r. został powołany na organizatora i pierwszego polskiego kuratora Okręgu Szkolnego w Szczecinie, tworząc podwaliny polskiego szkolnictwa podstawowego i średniego na terenie całego Pomorza Zachodniego. Przebywał tutaj do 30 sierpnia 1945 r., aktywnie przygotowując w tym czasie pierwszy polski rok szkolny w regionie. Plonem literackiego pobytu Helsztyńskiego na Pomorzu Zachodnim był cykl reportaży „W piastowskich grodach Pomorza”.

Po powrocie do Warszawy obronił pracę habilitacyjną z historii literatury angielskiej i amerykańskiej. 17 listopada 1946 r. został docentem, a 16 czerwca 1951 r. otrzymał tytuł profesora filologii angielskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Z sukcesem udało mu się reaktywować warszawską anglistykę uniwersytecką. W latach 1951-1953 kierował również katedrą anglistyki we Wrocławiu. Do 1961 r. pracował na Uniwersytecie Warszawskim. Pod jego kierunkiem powstało kilkaset prac magisterskich i doktorskich. Przez cały ten czas prowadził przy tym ożywioną działalność naukową. W 1951 r. przyjęto go w poczet członków Komitetu Neofilologicznego Polskiej Akademii Nauk, a w 1960 r. został stypendystą fundacji Forda w Stanach Zjednoczonych. W 1961 r. Helsztyński przeszedł na emeryturę, poświęcając się pracy pisarskiej.

Zmarł 14 kwietnia 1986 r. w Warszawie, spoczywając na Powązkach. Jego symboliczny grób znajduje się w Starym Gostyniu w kwaterze rodzinnej Skorupków.

Twórczość

Zadebiutował książką "Ks. Ignacy Skorupka" (1923). Główne miejsce w jego dorobku zajmowały studia dotyczące pisarzy angielskich i amerykańskich, przede wszystkim Williama Szekspira (pierwsza polska biografia źródłowa "Człowiek ze Stratfordu" (1963)) oraz ich recepcji w Polsce (np. "Polskie przekłady Miltona i Pope'a" (1928), "Przekłady szekspirowskie w Polsce wczoraj i dziś" (1954)). W kręgu jego zainteresowań znajdowała się również Młoda Polska, a zwłaszcza jej dwaj przedstawiciele – Stanisław Przybyszewski i Jan Kasprowicz. Autor licznych skryptów oraz podręczników akademickich. Wydał dwie antologie własnych tłumaczeń poetyckich: „Liryka angielska XX w.” (1929) i „Katoliccy poeci Anglii” (1939).[2]

Publikacje (wybór)

  • Zmierzch Popielidów - saga z drugiej połowy IX wieku, Poznań 1973
  • Apokryf śląski, Warszawa 1981
  • Shakespeare, Warszawa 1974
  • Feliks i Lucyna. Historia z życia Gostynia i Rydzyny w XVIII wieku, Warszawa 1979
  • Pluton Kosynierów, Warszawa 1970
  • Dobranoc, miły Książę, Warszawa 1971
  • Kronika Maura. Wielkość i upadek Piotra Włostowica. Warszawa 1973
  • Uczeń Amosa, Warszawa 1976
  • Sekretarz królowej Zofii. Kronika Grzegorza Patronika Bieczanina, Kraków 1977[3]

Nagrody

  • Szczecińska Nagroda Artystyczna za cykl reportaży „W piastowskich grodach Pomorza Zachodniego” (1948)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za serię dwunastu opowieści milenijnych (1961)
  • Nagroda Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego za upowszechnianie tradycji kulturalnych regionu (1977)
  • Nagroda Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka (1979)]
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt twórczości literackiej (1981)


Odznaczenia

  • Srebrny Wawrzyn Akademicki (1937)
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1956)
  • Odznaka Frontu Jedności Narodu (1979)
  • Odznaka „Za zasługi dla województwa leszczyńskiego” (1982) [4]

Upamiętnienia

Patron Szkoły Podstawowej nr 51 w Szczecinie.[5]

Przypisy

  1. Biogram na stronie Muzeum w Gostyniu, [dostęp 28 listopada 2018].
  2. W. Furmańczyk, Tabula Gratulatoria. Na 85-lecie Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979.
  3. W. Furmańczyk, Bibliografia prac Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979; W. Matuszewska, Stanisław Helsztyński 1891-1986 (bibliografia - wybór), Leszno 1987.
  4. Kalendarium, [w:] Stanisław Helsztyński: Kronika rodzinna. Warszawa/ 1987, s. 389.
  5. Patron szkoły, [dostęp: 28 listopada 2018].


Bibliografia

  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. III: G-J, Jadwiga Czachowska (red.), Alicja Szałagaj, Warszawa 1994
  • Frankel M., Stanisław Helsztyński, Józef Kania - kuratorzy oświaty szczecińskiej (1945-1947), [w:] Pomorze Zachodnie w tysiącleciu, red. P. Bartnik, Szczecin 2000
  • Frankel M., Pionier oświaty i literat, „Gazeta na Pomorzu”, nr 302, 1999
  • Helsztyński S., [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981
  • Furmańczyk W., Tabula Gratulatoria. Na 85-lecie Profesora Helsztyńskiego, UW Acta Philologica, nr 9, 1979



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Anna Lew-Machniak