Stanisław Lagun

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Lagun

Stanisław Lagun (1919-2014) – pionier Szczecina, organizator życia kulturalnego miasta, instruktor teatrów amatorskich, dyrektor Teatru Lalek „Rusałka”, działacz społeczny

Życiorys

Stanisław Lagun urodził 27 marca 1919 roku w Wilnie. Pochodził z rodziny kupieckiej. W wieku siedmiu lat wstąpił do harcerstwa. W latach 1933-1939 był zawodnikiem i działaczem sportowym. Po zajęciu Wilna przez wojska radzieckie został aresztowany i skazany na śmierć za próbę obalenia ustroju. Po zmianie wyroku przez władze okupacyjne, został skazany na dwadzieścia lat ciężkich robót i zesłany do obozu pracy koło Irkucka. Po ucieczce z obozu w 1943 roku ukrywał się. Dzięki pomocy anonimowych ludzi uzyskał papiery na nazwisko Piotr Gwoździński. Wkrótce po dotarciu do rodzinnego Wilna, został aresztowany przez Niemców i wywieziony na przymusowe roboty do III Rzeszy, gdzie pracował jako robotnik w fabryce włókienniczej Karla Henschela w Hessisch-Lichtenau.

Po zakończeniu wojny osiadł w Szczecinie (12 maja 1945). Niemal od początku wziął czynny udział w organizowaniu życia kulturalnego i sportowego miasta. Początkowo pracował jako telefonista w Miejskiej Straży Pożarnej. Równocześnie działał w Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OMTUR). Był jej instruktorem i sekretarzem. Do 1948 roku kierował objazdowym Teatrem Młodego Widza przy OMTUR w Szczecinie. Z ramienia powiatowego komitetu związków zawodowych opiekował się także klubami sportowymi. Współorganizował Klub Sportowy „Skra”. Był członek zarządu i kierownikiem sekcji bokserskiej. Kierował działem artystycznego stowarzyszenia YMCA (Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej).

W 1946 roku rozpoczął pracę jako pomocnik maszynisty w Drukarni nr 1 w Szczecinie. Został pełnomocnikiem „Związku Robotniczych Stowarzyszeń Sportowych” na Okręg Pomorza Zachodniego. Działał w Komitecie Zlotu „Trzymamy straż nad Odrą”. W 1947 roku zorganizował zespół taneczny i recytatorski przy Związkach Zawodowych Budowlanych.

W latach 1947-1949 był członkiem Komisji Kontroli Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Komitetu Odbudowy Warszawy, członkiem Oddziału Chłopskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci oraz członkiem Zarządu Oddziału Polskiego Związku Chórów i Orkiestr (1949). W 1948 roku pracował jako instruktor świetlicowy Okręgowej Komisji Związków Zawodowych. Czynnie uczestniczył w pracach przygotowawczych do Zjednoczenia Organizacji Młodzieżowych. Jako delegat uczestniczył w Ogólnokrajowym Zjeździe OMTUR.

W 1950 roku organizował wspólne występy szczecińskiego Zespołu Tanecznego Budowlanych z Reprezentacyjnym Chórem Wojska Polskiego oraz pobyt Polonii amerykańskiej w Szczecinie. Pracował m.in. jako inspektor w Komendzie Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji „Służba Polsce” oraz instruktor zespołu teatralnego Szczecińskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego.

W 1951 roku zaocznie ukończył Liceum Ogólnokształcące w Słupsku, a w 1959 Uniwersytet Robotniczy w Jaworznie.

W 1950 roku zorganizował Niemiecki Dom Kultury, w którym zrzeszeni byli Niemcy niezbędni do funkcjonowania administracji w odbudowywanym ze zniszczeń mieście. Jako kierownik tej placówki przyczynił się do odbudowy i wyposażenia siedziby Domu Kultury. Był współzałożycielem niemieckiego klubu bokserskiego i klubu piłki nożnej. Organizował liczne konkursy, wieczorki muzyczne i występy artystyczne. Mimo początkowej akceptacji władz dla jego działalności w placówce, w 1952 roku zarzucono mu propagowanie hitlerowskich Niemiec m.in. poprzez udział członków Domu Kultury w pochodach pierwszomajowych. Aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa został postawiony przed sądem za działalność kryminalną (rzekome okradzenie Niemca) i osadzono w więzieniu. Po kilku miesiącach został zwolniony, jednocześnie pozbawiono go stanowiska kierownika Niemieckiego Domu Kultury.

Był jednym z inicjatorów powołania do życia Teatru Lalek „Rusałka” (obecnie „Pleciuga”), a także pierwszym dyrektorem tej placówki (od 1 listopada 1953 do 1955). Później kierował licznymi placówkami kulturalnymi Szczecina i Pomorza Zachodniego, m.in. prowadził amatorski zespół lalkowy w Domu Kultury w Świnoujściu, kierował Domem Kultury Kolejarza. W 1977 roku przeszedł na emeryturę.

Był zasłużonym dla miasta działaczem społecznym i jednym z pomysłodawców budowy Pomnika Pionierów Szczecina 1945-1946, który w 1995 roku stanął na kwaterze 88 przy alei Zachodniej Cmentarza Centralnego. Pracował na rzecz Komitetu Pamięci Pionierów Szczecińskiej Kultury, dla których zorganizował m.in. pielgrzymkę do Watykanu i do Katynia. Zainicjował kontakty z Polakami na Wileńszczyźnie. Czynnie działał w Związku Piłsudczyków RP w Szczecinie.

Pionier Miasta Szczecina.

Zmarł 11 maja 2014 roku w Szczecinie. Został pochowany 16 maja na Cmentarzu Centralnym (kw. 61-1-3).

Nagrody i wyróżnienia

  • 1998 – Nagroda im. ks. dr. Bolesława Domańskiego za tworzenie podstaw życia kulturalnego i społecznego w Szczecinie i na Pomorzu Zachodnim



Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • odznaka TPD „Przyjaciel Dziecka”
  • odznaka PTTK
  • Zasłużony Działacz Kultury
  • odznaka Polskiego Związku Bokserskiego
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 2005 – Złoty Medal za Zasługi dla Pojednania i Porozumienia Między Narodami (Niemcy)
  • 2005 – Złota Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Szczecina
  • 2007Medal za Zasługi dla Miasta Szczecina



Ciekawostki

  • W kwietniu 2001 roku w Książnicy Pomorskiej zorganizowano wystawę 55 lat w Szczecinie i na Pomorzu Zachodnim – z archiwum pioniera, na którą złożyły się dokumenty i zdjęcia ze zbiorów Stanisława Laguna
  • W plebiscycie Pomorzanin naszych czasów, zorganizowanym przez redakcję „Głosu Szczecińskiego”, Stanisław Lagun zajął 3 miejsce
  • W 2016 roku na łamach „Kroniki Szczecina 2015-2016” (s. 279-287) ukazał się tekst Cecylii Judek Stanisław Lagun (1917-2014) garść wspomnień



Bibliografia

Inne źródła





IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz