Stanisława Engelówna

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisława Engelówna
aktorka
brak zdjecia
Stanisława Engelówna w filmie Wrzos (ze zbiorów Filmoteki Narodowej)
Data urodzenia 23 kwietnia 1908
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 7 sierpnia 1958
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 20A-4-3)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie



Stanisława Engelówna (1908-1958) – aktorka

Życiorys

Stanisława Engelówna (właśc. Stanisława Angel, także Stanisława Engelówna-Kojałłowicz) urodziła się 23 kwietnia 1908 roku w Warszawie w rodzinie kolejarskiej. Była córką Aleksandra i Antoniny Anglów. Po ukończeniu szkoły średniej i Seminarium Nauczycielskiego pracowała jako nauczycielka w Szkole Handlowej w Błoniach. W latach 1932-1934 uczęszczała na kursy dramatyczne do Heleny Hryniewieckiej. W 1935 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie. Już wtedy zwróciła na siebie uwagę Towarzystwa Kultury Teatralnej. Wybitny aktor i reżyser Ludwik Solski umożliwił jej debiut na scenie Teatru Narodowego, obsadzając ją w zastępstwie chorej koleżanki w roli Róży w Dożywociu Aleksandra Fredry. Tą kreacją odniosła sukces, zdobywając uznanie krytyków i publiczności. Poznała wówczas także swojego przyszłego męża, inspicjenta i aktora Eustachego Kojałłowicza (1897-1972), który swoimi fachowymi uwagami i sugestiami wspierał ją podczas pierwszych przedstawień. Pod okiem Solskiego zagrała również we Fryderyku Wielkim Adolfa Nowaczyńskiego, Skąpcu Molière'a, Weselu i Warszawiance Stanisława Wyspiańskiego. Z warszawską sceną związana była do 1938 roku. W latach 1938-1939 występowała gościnnie w Teatrach Miejskich w Łodzi.

W okresie międzywojennym u boku wybitnych aktorów scen polskich - Mieczysławy Ćwiklińskiej, Stanisławy Wysockiej, Aleksandra Zelwerowicza, Józefa Węgrzyna, Kazimierza Junoszy-Stępowskiego - zagrała w pięciu filmach fabularnych - Wrzosie (1938), Sercu matki (1938), Renie (1938), Florianie (1938), O czym się nie mówi... (1939), oraz w Geniuszu sceny (1939), filmie dokumentującym dokonania artystyczne Ludwika Solskiego. Najwiekszą popularność przyniosły jej role Kazi we Wrzosie w reż. Juliusza Gardana i Marii w Sercu matki w reż. Michała Waszyńskiego. Melodramatyczne role pozwoliły w pełni ukazać jej możliwości ekspresyjne. Dobrze zapowiadająca się karierę filmową przerwał wybuch wojny. Część okupacji spędziła u ojca na wsi. Po powstaniu warszawskim znalazła się w obozie w Pruszkowie. Po wojnie występowała w Miejskich Teatrach Dramatycznych w Warszawie.

W 1949 roku na zaproszenie Zbigniewa Sawana przyjechała na gościnne występy do Szczecina. W Państwowym Teatrze Polskim wystąpiła w roli Ruth w Seansie Noëla Cowarda. Prawdopodobnie atmosfera teatru, a także zespół składający się z wielu przedwojennych gwiazd teatru i kina (m.in. Maria Malicka, Lidia Wysocka, Gustaw Rasiński, Stanisław Bryliński) spowodowały, że pozostała w mieście na stałe. Wraz z mężem zamieszkała w kamienicy przy al. Jedności Narodowej (ob. Jana Pawła II) 44. W 1952 roku została aktorką Państwowych Teatrów Dramatycznych. Obdarzona znakomitymi warunkami scenicznymi, niebanalną urodą oraz dużym talentem, wkrótce stała się ulubienicą szczecińskiej publiczności. Do jej najlepszych kreacji zaliczyć można role kostiumowe w Don Carlosie, Intrydze i miłości, Wieczorze Trzech Króli. W czerwcu 1956 roku razem z zespołem Teatru Polskiego wyjechała na gościnne występy do Koszalina, gdzie wystąpiła w Profesji pani Warren, zyskując entuzjastyczne recenzje.

Zmagając się z chorobą nowotworową, zasłabła podczas próby generalnej do sztuki Geniusz i szaleństwo wg Aleksandra Dumasa, w której miała zagrać Helenę. Na scenę już nie wróciła. Kilka tygodni później, 7 sierpnia 1958 roku, zmarła. Została pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 20A-4-3). W ostatniej drodze artystce towarzyszył ponadtysięczny tłum wielbicieli.

Po śmierci w 1972 roku męża aktorki, Eustachego Kojałłowicza, grobem Stanisławy Engelówny opiekowała się jej dawna garderobiana. W 1978 roku opiekę nad grobem przejęli członkowie Komitetu Pamięci o Pionierach Szczecińskiej Kultury. W dniu 31 marca 2014 roku odbyła się uroczystość przeniesienia do grobu Stanisławy Engelówny szczątków Eustachego Kojałłowicza.

Role teatralne (Szczecin)

Tytuł Autor Reżyseria Postać Teatr Data premiery
Seans Noël Coward Karol Borowski Ruth Państwowy Teatr Polski 16 sierpnia 1949
Obcy cień Konstanty Simonow Jan Perz Olga Trubnikowa Państwowy Teatr Polski (scena filialna Teatr Współczesny) 31 maja 1950
Rubikon Flora Bieńkowska Tadeusz Żuchniewski Alicja Państwowy Teatr Polski 11 sierpnia 1951
Wieczór Trzech Króli William Shakespeare Wiktor Biegański Oliwia Państwowy Teatr Polski 5 października 1951
Król i aktor Roman Brandstaetter Emil Chaberski Henrietta margrabina Vauban Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 31 maja 1952
Ożenek Mikołaj Gogol Emil Chaberski Agafia Tichonowna, córka kupca, panna na wydaniu Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 31 grudnia 1952
Don Carlos Fryderyk Schiller Emil Chaberski Księżniczka Eboli Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 16 maja 1953
Za tych, co na morzu! Borys Ławrientiew Emil Chaberski Goriełowa Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 listopada 1953
Imieniny pana dyrektora Zdzisław Skowroński, Józef Słotwiński Emil Chaberski Maria Puchalska Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 lipca 1954
Czerwony Kapturek Jewgienij Szwarc Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 lipca 1954
Świętoszek Molière Emil Chaberski Elmira Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 10 listopada 1954
Profesja pani Warren George Bernard Shaw Emil Chaberski Pani Kitty Warren Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 7 kwietnia 1955
Wilhelm Tell Fryderyk Schiller Emil Chaberski Gertruda Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 6 lipca 1955
Dom kobiet Zofia Nałkowska Nina Burska Joanna Nielewiczowa Państwowe Teatry Dramatyczne (Scena Kameralna) 2 lutego 1956
Intryga i miłość Fryderyk Schiller Jan Maciejowski Lady Milford Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 30 sierpnia 1957



Zdjęcia ze spektakli



Nagrody



Odznaczenia

  • 1958 – Złoty Krzyż Zasługi (pośmiertnie)



O Stanisławie Engelównie

  • (...) Stanisława Engelówna z roli Marii Puchalskiej stworzyła istne arcydzieło - każde jej pojawienie się na scenie ożywiało przedstawienie, budziło natychmiastowy, zawsze trafny oddźwięk widowni. Umiała roli tej dać dużo ciepła, farsowość ujęcia nie zasłoniła ani na chwilę głęboko ludzkiej prawdy postaci. Prawdziwy, celny dowcip tryskał z każdego gestu i mimiki twarzy. Wśród wielu ról tej najwybitniejszej artystki naszych teatrów, ta ostatnia jest jednym z najpiękniejszych osiągnięć. (Feliks Jordan, „Imieniny pana dyrektora”. Premiera w Teatrze Współczesnym, „Kurier Szczeciński” 1954)
  • (...) Stanisława Engelówna, znana nam z wielu przedwojennych filmów i sztuk teatralnych wystawianych po wojnie, w „Profesji pani Warren”, jest po prostu wspaniała. Pani Warren w jej wykonaniu, to kobieta żywa, pełna temperamentu, pełna wzlotów i upadków, które dają zamierzony efekt postaci nakreślonej przez Shawa. (ew., Okiem widza - „Profesja pani Warren”, „Głos Koszaliński” 1955 nr 142 z dn. 7 kwietnia 1955)
  • (...) Rolę Pani Warren trzeba zaliczyć do najwyższych osiągnięć aktorskich Engelówny. Cóż za temperament - a zarazem doskonały umiar w gestach, jaka wzorowa umiejętność podawania każdej kwestii, szlachetna dykcja, niezawodny i czujny kontakt z partnerami. (Feliks Jordan, Wznowienie „Profesji Pani Warren”, „Kurier Szczeciński” 1956 nr 165, s. 4)
  • (...) Ileż pięknych i głębokich wzruszeń zawdzięczamy tej wybitnej aktorce, która od roku 1949 darzy nas znakomitymi kreacjami! Jakaż w nich różnolitość, bogactwo, niezwykły dar pełnego wczucia się w postaci sceniczne wyjątkowo rozległej skali. (...) Aktorka to wybitnej rangi artystycznej, miłująca teatr całą duszą, głęboko odczuwająca jego wielkie zadania społeczne. (Szczecińscy laureaci, „Głos Szczeciński” z dn. 21-22 lipca 1956)
  • (...) Gdy wspominam Stanisławę Engelównę, ogarnia mnie zawsze wielkie wzruszenie. Odeszła nieodżałowana koleżanka o nieprzeciętnych walorach charakteru i serca, którymi zjednywała sobie ogólną sympatię i szacunek. (...) Po wojnie opuściła Warszawę i wraz ze swym mężem Eustachym Kojałłowiczem zaangażowała się do Szczecina. Tu zagrała kilka znakomitych ról, świadczących o dużej rozpiętości jej talentu i wysokiej kulturze artystycznej. Między innymi Joannę w „Domu kobiet” Nałkowskiej, Panią Warren w „Profesji pani Warren”, księżniczkę Eboli w „Don Carlosie”, Lady Milford w „Intrydze i miłości”, a także komiczną Agafię w „Ożenku”. Była ulubienicą publiczności. Mimo pogarszającego się stanu zdrowia, pozostała w pracy do ostatniej chwili. (Zofia Ordyńska, To już prawie sto lat..., s. 279-280)



Ciekawostki

  • Stanisława Engelówna jest bohaterką filmu dokumentalnego Gwiazda tragiczna - Stanisława Angel-Engelówna, zrealizowanego przez Stanisława Janickiego w 2012 roku
  • W dniu 17 maja 2013 roku na budynku przy al. Jana Pawła II 44, w którym w latach 1949-1958 mieszkała Stanisława Engelówna, odsłonięto tablicę pamiątkową



Zobacz także



Bibliografia

Inne źródła

  • Strona internetowa Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
  • Strona internetowa PWSFTviT w Łodzi
  • Zdjęcia ze zbiorów ZASP w Szczecinie



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz