Szczeciński Klub Katolików

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Szczeciński Klub Katolików im. Michała Platera-Zyberka w Szczecinie – stowarzyszenie katolickie zarejestrowane 4 grudnia 1980 r. na skutek sierpniowych strajków oraz powstaniem „Solidarności”. Jego idea związana jest z działającym w Szczecinie w l. 50. XX w. Duszpasterstwa Akademickiego prowadzonego przez jezuitę o. Władysława Siwka. Kładło nacisk na prezentowanie katolickiej nauki społecznej, skierowanej głównie na zagadnienia związane z pracą. Pierwszym prezesem był Edmund Bilicki, późniejszy senator I kadencji.

Geneza

Idea powołania stowarzyszenia sięga genezą do l. 50. XX w., do wychowanków skupionych wokół Duszpasterstwa Akademickiego, prowadzonego przez jezuitę o. Władysława Siwka. Pełnił on funkcję duszpasterza akademickiego w Szczecinie od 1950 r. Organizowane przez niego wykłady o tematyce moralnej i religijnej, spływy kajakowe, obozy w górach, wieczorki taneczne oraz autorytet wśród młodzieży sprawiły, że ówczesna władza zabroniła o. Siwkowi wygłaszania kazań w kościele akademickim (w 1954 r.), a rok później jezuici zostali usunięci z miasta. Ich powrót do Szczecina – w tym także o. Siwka („Os”) – nastąpił po październikowej „odwilży” 1956 r. O. Siwek kontynuował pracę z młodzieżą akademicką aż do roku 1970.

W lutym 1957 r. powstał w Szczecinie Klub Inteligencji Katolickiej, które stworzyło środowisko absolwentów i wykładowców Politechniki Szczecińskiej, pracownicy Akademii Lekarskiej oraz Akademii Handlowej, dziennikarze, prawnicy i studenci. Istotna była tu rola wychowanków duszpasterstwa akademickiego skupionego wokół o. Siwka (tzw. siwkowcy). Spotkanie założycielskie KIK odbyło się w siedzibie szczecińskiego oddziału Naczelnej Organizacji Technicznej. Deklarację założycielską podpisały wówczas 32 osoby. Późniejszy zarząd – wybrany na spotkaniu 16 kwietnia 1957 r. – stworzyli: Roman Barcikowski (prezes), Aleksander Ejsmont i Edmund Bilicki (wiceprezesi), Józef Wątorski (sekretarz), Henryk Byczyk (skarbnik), Antonina Siennicka i Hilary Wiliński (członkowie). [1] Kapelanem KIK został o. Siwek. Ejsmont opisał w sposób następujący program klubu: „Klub nasz będzie przestrzegać zasady solidarności z tymi wszystkimi, którzy będą reprezentować autentyczne wartości katolickie oraz umiłowanie sprawy walki o pełną realizację programu ˃˃polskiego października˂˂, zachowując jednak pełną autonomię wewnętrzną oraz więź ideologiczną jedynie z OKPIK-iem [Ogólnopolski Klub Postępowej Inteligencji Katolickiej – A.P.-S.]” .[2]

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej 8 lipca 1957 r. odrzuciło wniosek o rejestrację KIK. Pomimo odwołania się od tej decyzji, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 22 października podtrzymało decyzję PWRN.

W kolejnej dekadzie (l. 60. XX w.) w Szczecinie powstaje Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego (ODA) przy parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa przy pl. Zwycięstwa prowadzony przez ks. Grzegorza Okroya („Dela”) do roku 1974. Od roku 1973 przy kościele OO. Jezuitów przy ul. Pocztowej w Szczecinie ODA zaczyna prowadzić o. Hubert Czuma. Organizował wykłady otwarte, sympozja, czy trybuny duszpasterskie na tematy religijne, historyczne, społeczne oraz polityczne. W spotkaniach tych brała udział zarówno młodzież akademicka, ale też absolwenci nieakceptujący rzeczywistości PRL. Intensywna inwigilacja przez SB oraz szykany sprawiły, że w 1979 r. o. Czuma musiał opuścić Szczecin.

Powstanie i działalność w l. 80. XX w.

Strajki, które wybuchły w sierpniu 1980 r. sprawiły, że wychowankowie powyższych duszpasterstw, absolwenci innych uniwersytetów, włączyli się w tworzenie struktur NSZZ Solidarność. Oprócz tego powróciła idea utworzenia w mieście KIK. Spotkanie robocze, na którym omówiono kwestię powołania stowarzyszenia odbyło się w domu Przemysława Fenrycha, 30 sierpnia 1980 r.

Z kolei 9 października 1980 r. w tzw. „dolnym kościele” OO. Jezuitów zostało zwołane zebranie założycielskie Szczecińskiego Klubu Katolików – w deklaracji ideowej wyjaśniono dlaczego przyjęto nazwę SKK, a nie KIK. Prezydium spotkania składało się z następujących osób: Antoniego Zielińskiego, Czesława Piskorskiego, Przemysława Fenrycha, Małgorzatę Gołąb (protokolantka) i Edmunda Bilickiego (prowadzenie spotkania). Po mszy św. Bilicki odczytał projekt statutu SKK, a Fenrych omówił program jego działania, które miało oscylować wokół trzech obszarów – rozwój życia duchowego (spotkania biblijne, rekolekcje i wspólne msze św.), popularyzacja wiedzy chrześcijańskiej (organizacja wykładów, dyskusji i sympozjów) oraz sprawy organizacyjne. Poruszono również kwestię działań związanych z działalnością charytatywną, objęciem opieką samotnych matek, rozwoju poradnictwa rodzinnego i stworzenia biblioteki klubowej. W przygotowaniu statutu brał udział prof. Wiesław Chrzanowski – członek warszawskiego KIK. Brak w nazwie słowa „inteligencja” umożliwiało stowarzyszeniu wyjście do różnych grup społecznych, w tym do ludzi bez wyższego wykształcenia - „(…) odnoszące się do warstwy społecznej, było jednoznaczne jeszcze kilkanaście lat temu, teraz natomiast utraciło swoją precyzyjność i wymowę. Klub nasz pragnie realizować w obecnych warunkach te cele, które stawiały przed sobą Kluby Inteligencji Katolickiej – jednocześnie nie chce nazwą ograniczać możliwości udziału w działalności Klubu tych wszystkich, którzy przyjmując założenia ideowe i program działania, nie posiadają np. wyższego wykształcenia” (Deklaracja ideowa SKK z 1981 r.). Przymiotnik „szczeciński” miał natomiast podkreślać związek z regionem i jego problemami, z żyjącymi tu grupami takimi jak marynarze, pracownicy PRG, czy stoczniowcy - „Musimy tworzyć i pogłębiać katolicyzm właśnie w tych warunkach, jakie tu są, nie zamykając oczu na nasze regionalne odrębności, wręcz przeciwnie – to, co w nich dobre, podtrzymując” (Deklaracja ideowa SKK z 1981 r.). Deklaracji ideowej SKK zapisano również sprawy jakimi miało zająć się stowarzyszenie: „nieposzanowanie życia ludzkiego, wyrażające się przede wszystkim w setkach tysięcy zabójstw nienarodzonych dzieci, (…) nieposzanowanie godności człowieka: od zapominania o własnej godności, przez brak szacunku dla drugiego człowieka, do deptania praw i godności społeczeństw i narodów”. Deklaracja założycielska została podpisana przez 54 osoby. Na październikowym spotkaniu odbyły się wybory tymczasowego zarządu klubu, które nadzorowała komisja skrutacyjna, którą tworzyli Aleksandra Fenrych, Danuta Ustasiak i Jerzy Żurawski. Kandydatami do tegoż zarządu byli: Edmund Bilicki, Przemysław Fenrych, Michał Plater-Zyberk, Antoni Zieliński, Wojciech Gołąb, Bogusław Piskorski, Barbara Mutko, Andrzej Bering, Jan Królikowski i Krzysztof Bożykowski. Ostatecznie do zarządu weszli: Bilicki (38 głosów), Fenrych (37 głosów), Plater-Zyberk (35 głosów), Zieliński (31 głosów) i Gołąb (12 głosów). Pozostali kandydaci zdobyli między 8 a 11 głosów. Kolejne głosowanie wyłoniło prezesa tymczasowego zarządu klubu, którym został Bilicki. Do grona członków założycieli SKK należy jeszcze dopisać m.in. Mieczysława Ustasiaka, Ewarysta Waligórskiego, Leszka i Wojciecha Duklanowskich, Mirosława i Ryszarda Litwinionków, Grzegorza i Halinę Prątnickich, oraz Marię, Wacława i Jana Tarnowskich. Teologicznym opiekunem SKK miał zostać biskup pomocniczy diecezji szczecińsko-kamieńskiej Stanisław Stefanek. Kolejnym przejawem działalności SKK były spotkania stałe o charakterze otwartym, w każdy drugi i czwarty piątek miesiąca. Ich układ był niezmienny, bowiem rozpoczynała je wspólna modlitwa, następnie wykład połączony z dyskusją.

23 października 1980 r. do Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie wpłynął wniosek razem z załącznikami o rejestrację SKK. Został on podpisany przez Bilickiego, który jako adres do korespondencji podał swój prywatny. Natomiast 17 listopada w Urzędzie Wojewódzkim odbyło się spotkanie w sprawie rejestracji SKK. Ostatecznie wyrażono zgodę na rejestrację wówczas, gdy stowarzyszenie poprawi swój statut według sugestii władz wojewódzkich. Faktycznie, SKK nie zastosowało się od wszystkich wytycznych. Klub zarejestrowano 4 grudnia 1980 r. W statucie, w trzech punktach zawarto jego cele. W I punkcie podkreślono „pracę intelektualną i moralną w oparciu o naukę Kościoła Katolickiego dla kształtowania osobowości ludzkiej i wychowania człowieka świadomego swych obowiązków indywidualnych i społecznych” .[3] Punkt II związany był z pracą „w zakresie tworzenia, pogłębiania i szerzenia kultury narodowej, intelektualnej, artystycznej i obyczajowej” .[4] W punkcie III wskazano na walkę z patologią w życiu codziennym, w tym m.in. „nieposzanowanie życia ludzkiego i godności człowieka, alkoholizm, rozwydrzenie obyczajowe, nieuczciwość, kradzieże mienia publicznego itp.” .[5] Działania SKK miały oscylować wokół organizacji dyskusji, imprez artystycznych, odczytów, czy zebrań, ale też działalności charytatywnej i współpracy z innymi organizacjami społecznymi i wyznaniowymi.

Siedzibą SKK stał się kościół pw. Św. Andrzeja Boboli w Szczecinie.

Pierwsze walne zebranie miało miejsce 4 stycznia 1981 r. Wówczas wybrano stały zarząd, który stworzyli kolejno: Edmund Bilicki (prezes), Przemysław Fenrych, Michał Plater-Zyberk (zmarł 14 lutego 1981 r., od 1986 r. patron SKK), Wojciech Gołąb, Mirosław Litwinionek, Andrzej Bering oraz Jadwiga Jackowska. Przewodniczącym Komisji Rewizyjnej został Antoni Zieliński. Śmierć Platera-Zyberka sprawiła, że poszerzono skład zarządu na spotkaniu 22 marca o członków: Wandę Karczewską, Stanisława Górskiego, Krzysztofa Bożykowskiego, Janusza Nagela i Grzegorza Prątnickiego.

Inauguracja działalności SKK nastąpiła podczas spotkania 15 stycznia, kiedy to odbyło się nabożeństwo, następnie o. Marek Pieńkowski OP z Krakowa wygłosił wykład „Biblia jako archetyp kultury”.

Działania SKK oscylowały wokół tematyki religijnej, historycznej, kulturalnej oraz społeczno-politycznej. Prezentowano zwłaszcza katolicką naukę społeczną, szczególnie związaną z pracą. Takim przykładem była trybuna duszpasterska „Etyka Pracy”, zorganizowana wspólnie z Zarządem Regionu NSZZ „Solidarność” dnia 26 lutego 1981 r. w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa.

W SKK działały 4 sekcje tematyczne – biblijna, informacyjna, misyjno-charytatywna oraz rodzin. Pierwszą z nich nadzorował Janusz Nagel. Podejmowano tam kwestię wyjaśniania Pisma Świętego. W kolejnej sekcji, prowadzonej przez Andrzeja Beringa i Grzegorza Prątnickiego, zajmowano się informowanie o działalności klubu. Sekcja misyjno-charytatywna prowadzona była przez Krzysztofa Bożykowskiego. Sekcja rodzin – prowadzona przez Wandę Karczewską – zajmowała się kształtowaniem chrześcijańskich postaw poprzez zagadnienia psychologiczno-pedagogiczne (m.in. miłość małżeńska, więzi rodzinne, wychowywanie dzieci), religijne (teologiczny aspekt rodziny, wspólna modlitwa), czy biologiczne (m.in. kwestia płodności).


Ważne jest również to, że część członków SKK włączyło się w tworzenie „Solidarności. Stanisław Wądołowski wszedł w skład Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, Mieczysław Ustasiak został wiceprzewodniczącym Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Pomorza Zachodniego. Dodatkowo w skład prezydium weszli jeszcze Jan Tarnowski, Ewaryst Waligórski i Przemysław Fenrych.

Zagadnienie etyki pracy było istotnym elementem pracy klubu. Ważnym wydarzeniem było – organizowane razem z Międzyzakładową Komisją Robotniczą w Szczecinie - trzydniowe sympozjum (tzw. trybuna duszpasterska) w kościele NSPJ przy pl. Zwycięstwa pod hasłem „Etyka pracy”. Wykłady wygłosili: Adam Biela, Jerzy Gałkowski, o. Jacek Salij OP i Stefan Wilkanowicz.

Negatywna ocena działań SKK przez władze spowodowała, że 13 marca 1984 r. rozwiązano Zarząd Klubu, powołując w jego miejsce Zarząd Komisaryczny. Uzasadnieniem tej decyzji była „antysocjalistyczna orientacja członków Zarządu”. W kwietniu 1984 r. wybrano nowy zarząd niemal identyczny jak poprzedni – ze stanowiska ds. programowych ustąpił Przemysław Fenrych, nadal jednak współtworzył SKK. W połowie l. 80. liczba członków stałych i sympatyków liczyła 500 osób.

Działalność członków SKK oscylowała również w tematach związanych z ochroną życia - w październiku 1981 r. z inicjatywy dr. Zbigniewa Szymańskiego powstało Towarzystwo Odpowiedzialnego Rodzicielstwa. Brali udział w budowie Domu Samotnej Matki w Karwowie, a następnie pomagali jego podopiecznym.

Podczas stanu wojennego internowano część członków klubu - Przemysława Fenrycha, Ewarysta Waligórskiego, Jana Tarnowskiego, Kazimierza Nowotarskiego, Jana Denisewicza, Marię Matjanowską, Leszka i Wojciecha Duklanowskich. SKK nie zawiesiło swojej działalności podczas wprowadzenia stanu wojennego, stając się jedynym miejscem w mieście, gdzie podejmowano względnie swobodne dyskusje na tematy niewygodne dla ówczesnych władz, ale też zapraszać prelegentów o poglądach opozycyjnych. Dla przykładu – na spotkaniu z Tadeuszem Mazowieckim (14-18 listopada 1983 r.) w ramach Tygodnia Nadziei Chrześcijańskiej było obecnych ok. 2 tysięcy słuchaczy. W l. 80. SKK zapraszał również na spotkania z Władysławem Bartoszewskim, Aleksandrem Hallem, Władysławem Siła-Nowickim, Andrzejem Stelmachowskim, Stanisławem Stommą, czy Andrzejem Wielowieyskim. Pod koniec l. 80. sporym zainteresowaniem cieszył się cykl spotkań pt. „Polska jakiej pragniemy”.

Działalność SKK w l. 80. to również ważna dla jego członków Pielgrzymka do Rzymu, która miała miejsce w dniach 23 sierpnia13 września 1984 r. Trasa pielgrzymki objęła takie punkty jak: Szczecin-Niemcy (NRD i NRF) –Szwajcaria – Austria - przełęcz Św.Gotarda – Como – Mediolan – Brescia – Verona – Padwa –Wenecja – Bolonia – Florencja – Piza – Siena – Asyż – Rzym - Castel Gandolfo -Monte Cassino – Neapol – Pompea – Foggia – Pescara – Rimini – Rawenna –Mestre – Triest – Lubliana – Celia – Gyor – Bratyslawa – Brno – Kłodzko - Szczecin. Podczas tej pielgrzymki, 1 września zostali przyjęci przez papieża Jana Pawła II na audiencji specjalnej w Castel Gandolfo

Członkowie SKK należeli również do inicjatorów powołania Obywatelskiego Komitetu Porozumiewawczego (marzec 1989 r.), a także czynnie uczestniczyli w przygotowaniach do wyborów parlamentarnych. Do senatu z listy OKP wybrano dwóch członków stowarzyszenia - Edmunda Bilickiego i Mieczysława Ustasiaka.

Działalność po 1989 r.

Praca SKK po roku 1989 nadal skupia się wokół tematyki intelektualnej, historycznej, religijnej i społecznej - Całun Turyński- oryginał czy falsyfikat?”, „Konkordat- dlaczego nadal budzi sprzeciw?”, „Eutanazja” trójgłos; lekarza ,prawnika i teologa”, „Białoruś i Ukraina w Zjednoczonej Europie”, i „Genetyka w walce z rakiem”. Spotkania otwarte maja najczęściej charakter wykładów, czy dyskusji. Zapraszani są lokalni politycy i przedstawiciele samorządu, z którymi porusza się głównie tematy związane z gospodarką morską.

W 1989 r. nowym prezesem został Wojciech Gołąb, natomiast od 1991 r. funkcję tę objął Przemysław Fenrych. W październiku 1993 r. Fenrych wraz z poznańskim KIK, zorganizował w Szczecinie regionalny zjazd KIK-ów Polski północno – zachodniej. Na spotkaniu tym dyskutowano nad dwoma pytaniami: „Czy kluby są jeszcze potrzebne” i ”Czy kluby mają być miejscem dialogu?”. I ile na pierwsze pytanie odpowiedzi były twierdzące, a tyle drugie odpowiedzi prezentowały niejednorodne postawy. Kolejnym prezesem SKK została wybrana Krystyna Bodnar - pełni tę funkcję nieprzerwanie do dzisiaj.

Stowarzyszenie jest członkiem Rady Porozumienia KIK, należy do Porozumienia Stowarzyszeń i Ruchów Katolickich Archidiecezji Szczecińsko - Kamieńskiej.

Przypisy

  1. E.J. Bilicki, Początki w Szczecinie duszpasterstwa i działalność katolicko-społeczna w latach 1945–1970 i późniejszych we wspomnieniach Edmunda Jana Bilickiego, Szczecin 2005, s. 160.
  2. K. Kowalczyk, Stosunki państwo – Kościół w województwie szczecińskim (1956–1957) [w:] Lata 1956–1957 na Pomorzu Zachodnim. Oczekiwania i rzeczywistość. Materiały z konferencji naukowej. Szczecin, 20–21 maja 1998 r., red. H. Komarnicki, K. Kozłowski, Szczecin 1999, s. 95.
  3. Statut…, k. 2-3.
  4. Ibidem.
  5. Ibidem.


Bibliografia



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Aneta Popławska-Suś