Tadeusz Haberko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Haberko
artysta malarz
brak zdjecia
Data urodzenia 10 kwietnia 1889
Miejsce urodzenia Kraków
Data śmierci 28 lipca 1967
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki w Krakowie (kw. HB/płn./10)


Tadeusz Haberko (1889-1967) – artysta malarz

Życiorys

Tadeusz Aleksander Haberko urodził się 10 kwietnia 1889 roku w Pobiedniku k. Krakowa w rodzinie Jakóba (wg zasad starej pisowni) i Izabeli z Chilewskich. Uczęszczał do II Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie. Po zdaniu matury w 1907 roku rozpoczął studia na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1912 roku uzyskał stopień naukowy inżyniera rolnictwa. Równocześnie ze studiami rolniczymi podjął naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1907-1912), gdzie był najmłodszym uczniem wybitnego malarza, prof. Józefa Pankiewicza. Podczas studiów zaprzyjaźnił się z Fryderykiem Pautschem, malarzem reprezentującym nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski.

W 1914 roku rozpoczął służbę wojskową w armii austriackiej. W czasie I wojny światowej został ranny pod Dęblinem i dostał się do niewoli rosyjskiej (1914). Na terenie Rosji przebywał do zakończenia wojny w 1918 roku. Po powrocie do Polski uczestniczył w III powstaniu śląskim. W walkach z oddziałami niemieckimi dowodził pułkiem „Rybnickim”. Do stopnia porucznika został awansowany około 1960 roku. Wtedy też, w uznaniu zasług podczas powstania śląskiego, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, wspólnie z Józefem Chilewskim z Kobylan pod Krakowem, zakupił majątek w podpoznańskich Krzyżownikach, i zamieszkał w tamtejszym dworze (20 lipca 1920). W okresie międzywojennym zajmował się rolnictwem we własnym majątku. Powrócił także do malowania. Uprawiał malarstwo sztalugowe, jednak jego prace z tego okresu nie zachowały się. Uległy zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej jako oficer rezerwy został zmobilizowany. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku brał udział w obronie Modlina. Tam dostał się do niewoli niemieckiej. Początkowo przebywał w obozie jenieckim położonym przy granicy holenderskiej. Później został osadzony w Oflagu II B w Arnswalde (obecnie Choszczno), gdzie współredagował gazetę obozową „Za drutami” (styczeń 1941). Ostatnie lata wojny spędził w Oflagu II C w Woldenbergu (obecnie Dobiegniew).

Po wojnie prawdopodobnie mieszkał w Krakowie. Bezskutecznie usiłował odzyskać majątek w Krzyżownikach. Jako uznany specjalista w zakresie hodowli buraka cukrowego został zatrudniony w charakterze inspektora w Zjednoczeniu Cukrowni Dolnego Śląska. Pracował m.in. w cukrowniach „Małoszyn” w Malczycach, Otmuchowie i w Szalajewie, gdzie dyrektorem był jego siostrzeniec Witold Chromiński. Równocześnie kontynuował malowanie. W 1948 roku wstąpił do wrocławskiego Oddziału Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP).

W 1949 roku przeniósł się do Szczecina i zamieszkał u Witolda Chromińskiego, któremu w tym czasie powierzono misje uruchomienia szczecińskiej stoczni. Dzięki finansowemu wsparciu siostrzeńca, artysta całkowicie poświęcił się malarstwu. Ich mieszkanie w willi przy al. Wojska Polskiego 189 uchodziło za jeden z ważniejszych salonów artystycznych miasta. Był przede wszystkim malarzem portrecistą, m.in. autorem obrazów przedstawiających znanych ludzi teatru, np. Aliny Kulikówny (1958) i Jana Berenta (1960). Nawiązując do postmodernizmu, malował również pejzaże (miasto, port). Na terenie Szczecina wystawiał od 1949 roku. Był m.in. uczestnikiem I Festiwalu Malarstwa Współczesnego (1962). Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, m.in. studium portretowe trzech dziewcząt W świetlicy. Artysta czynnie działał w szczecińskim Oddziale ZPAP. Pracował w Komisji Rewizyjnej Związku, był członkiem zarządu sekcji malarskiej.

Pod koniec lat pięćdziesiątych wystąpił jako aktor w debiutanckich etiudach filmowych swojego siostrzeńca Witolda Chromińskiego, który zrezygnował z pracy w stoczni i całkowicie poświęcił się fotografowaniu i podróżowaniu. W pierwszej etiudzie, zatytułowanej Fiołek (1957), Tadeusz Haberko wcielił się w postać starego malarza. W drugiej, z 1958 roku, o niezidentyfikowanym tytule, w postać starszego pana zafascynowanego zdobywającymi w Polsce popularność rytmami rock and rolla. W obu filmach artyście towarzyszyła aktorka Alina Kulikówna. Fragmenty tego drugiego filmu z udziałem malarza były wykorzystane później w reklamie piekarni na Golęcinie.

Zmarł 28 lipca 1967 roku w Szczecinie. Początkowo został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kw. D/25A), jednak w roku 2011 jego szczątki zostały przeniesione do rodzinnego grobu na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kw. HB-płn.-10).



Tadeusz Haberko w obiektywie Konrada Kamińskiego



Ważniejsze prace

  • 1907
    • Martwa natura III (olej) 50 x 80


  • 1908
    • Martwa natura (olej) 70X70
    • Martwa natura II (olej) 70X70


  • 1940
    • Portret Albina (rysunek) 35 x 45


  • 1941
    • Studium portretowe - obozowe (akwarela) 40 x 60


  • 1942
    • Koncert w obozie (akwarela) 65 x 45
    • Scena rodzajowa z obozu (akwarela) 32 x 40


  • 1947
    • Jesienna ulica (akwarela) 48 x 36
    • Portret Jadwigi Prolińskiej (rysunek) 26 x 32
    • Portret rektora (olej) 60 x 80
    • Wiosna w Szalejewie (olej) 78 x 58


  • 1948
    • W pracowni (olej) 70 x 55


  • 1949
    • Wiosna (olej) 70 x 50


  • 1952
    • Portret prof. Edmunda Chromińskiego (rysunek) 32 x 27


  • 1953
    • Autoportret (olej) 66 x 51


  • 1954
    • Malarka (olej) 70 x 55


  • 1955
    • W świetlicy (olej) 82 x 72
    • Wiosna na Pogodnie (olej) 70 x 55


  • 1956
    • Martwa natura (olej) 50 x 65
    • Odbicie w oknie (olej) 80 x 100
    • Portret męski (olej) 60 x 48
    • Postacie w parku (olej) 60 x 47
    • Szkic portretowy (akwarela) 56 x 43


  • 1958
    • Akt (olej) 99 x 95
    • Alina Kulikówna w roli Violi (olej) 47 x 60
    • Portret aktorki (olej) 60 x 55


  • 1959
    • Czerwony dywan (olej) 50 x 60
    • Martwa natura (olej) 50 x 60
    • Portret aktorki (akwarela) 35 x 45
    • Portret Czesi (rysunek) 26 x 32
    • Portret damski (akwarela) 40 x 30
    • Portret Ewy (rysunek) 25 x 35
    • Portret Guido Recka (rysunek) 32 x 27
    • Portret Jana Berenta (rysunek) 25 x 37
    • Portret z psem (olej) 70 x 58
    • Wnętrze (akwarela) 55 x 10
    • Wrażenia z krypty zamkowej (akwarela) 50 x 68


  • 1960
    • Autoportret (rysunek) 28 x 40
    • Jezioro (akwarela) 56 x 45
    • Kwiaty w wazonie (akwarela) 50 x 38
    • Ławeczka w parku (akwarela) 30 x 41
    • Nauka anatomii (olej) 64 x 50
    • Odnowienie łodzi (olej) 71 x 69
    • Portret (olej) 60 x 47
    • Portret afrykański (olej) 66 x 70
    • Portret w atelier (olej) 52 x 38
    • Przy oknie (olej) 66 x 50
    • Rencista - portret Jana Berenta (olej) 66 x 51
    • Sąsiad (olej) 50 x 65
    • Studium (olej) 100 x 76
    • W pracowni (olej) 70 x 52


  • 1961
    • Kwiat (akwarela) 40 x 34
    • Maki (olej) 66 x 57
    • Peonie (akwarela) 38 x 50
    • Portret I (olej) 60 x 48
    • Portret II (olej) 62 x 38


  • 1962
    • Aleja (akwarela) 41 x 35
    • Dwa psy I (akwarela) 35X45
    • Dwa psy II (akwarela) 35X45
    • Jarzębinka (akwarela) 50 x 70
    • Portret Kai (rysunek) 50 x 30
    • Portret prof. Białousa (olej) 80 X 50
    • Portret z gongiem (olej) 60 x 47


  • 1963
    • Ewa I (rysunek) 50 x 30
    • Ewa II (rysunek) 50 x 30
    • Jabłoń (akwarela) 53 x 55
    • Kwietniki II (akwarela) 36 x 47
    • Martwa natura z kwiatem (akwarela) 52 x 56
    • Ogród ze słonecznikami (akwarela) 36 x 47
    • Pejzaż leśny (akwarela) 36 x 47
    • W pracowni (akwarela) 43 x 55


  • 1964
    • Brzozy (akwarela) 35 x 45
    • Dziewczyna z mewami (akwarela) 45 x 35
    • Łabędzie (akwarela) 36 x 47
    • Ogrodnik (akwarela) 35 x 47
    • Ogród (akwarela) 40 x 50
    • Południe (akwarela) 40 x 50
    • Portret docenta (olej) 57 x 51
    • Sprzątaczki (akwarela) 40 x 50
    • W polu (akwarela) 36 x 47


  • 1965
    • Czytająca (akwarela) 35 x 47
    • Czytająca II (akwarela) 36 x 48
    • Dziewczyna z psem (akwarela) 35 x 45
    • Kwietniki (akwarela) 35 x 45
    • Kwitnący sad (akwarela) 35 x 45
    • Piękna dzielnica (akwarela) 35 x 45


  • 1966
    • Główka (rysunek) 32 x 25
    • Sąsiad (olej) 50 x 65


  • 1967
    • Czerwony krzew (olej) 30 x 40
    • Malarz w parku (akwarela) 35 x 44
    • Pejzaż z czerwonym domkiem (akwarela) 30 x 40
    • Pszczelarz (akwarela) 45 x 47



Prace (wybór)



Portret Krystyny i Ewy Łyczywek (1958)



Wystawy indywidualne

  • 1969 – wystawa retrospektywna Tadeusza Haberki, BWA, Szczecin (sierpień-wrzesień)



Wystawy zbiorowe

  • 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu
  • 1949/50 – Zimowa Wystawa Plastyków - Szczecin
  • 1953 – wystawa malarstwa, rzeźby i grafiki - Muzeum Pomorza Zachodniego, Szczecin (maj)
  • 1954 – II wystawa środowiska plastycznego - Wały Chrobrego, Szczecin
  • 1958 – wiosenna i jesienna wystawa malarstwa, grafiki i rzeźby - ZPAP, Szczecin
  • 1962 – I Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1964 – II Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1965 – XX-lecie Ziemi Szczecińskiej - Wystawa Plastyki Szczecińskiej, Szczecin
  • 1966 – III Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1980 – Plastyka szczecińska 1945-1980 - Muzeum Narodowe, Szczecin
  • 1993 – Szczecińska sztuka współczesna 1945-1993 - Muzeum Narodowe, Szczecin



Odznaczenia

  • 1958 – Medal Zwycięstwa i Wolności
  • 1961 – Krzyż Śląski
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski



O Tadeuszu Haberce

  • (...) Szczecin ściągnął też i starsze pokolenie spod znaku palety. Przybył tu starszy, wielce sympatyczny pan, którego ogólnie nazywano „Dziadziem”, artysta malarz, uczeń Pankiewicza, mający ze sobą studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz noszący tytuł mgr. inż. rolnictwa - Tadeusz Haberko. Mimo podeszłego wieku malował z pasją pejzaże o tematyce morskiej, których wystawa ma się odbyć w Zamku Piastowskim, niestety pośmiertnie. Zmarł w 1968 r. (Zofia Ordyńska, To już prawie sto lat..., s. 252)



Ciekawostki

  • W 1969 roku ukazała się praca Łukasza Niewisiewicza Malarstwo Tadeusza Haberko. Jej wydawcą był Związek Polskich Artystów Plastyków, Okręg Szczeciński, Biuro Wystaw Artystycznych w Szczecinie



Bibliografia

Inne źródła

  • Kwerenda i współpraca - Oleksandra Vorobiova (Ukraina)
  • Tadeusz Haberko - kwestionariusz ewidencyjny członka ZASP
  • Informacje uzyskane od Konrada Kamińskiego
  • Reprodukcja obrazu z publikacji Łukasza Niewisiewicza Malarstwo Tadeusza Haberko
  • Zdjęcia ze zbiorów Krystyny i Ewy Łyczywek



IES64.png
Autor opracowania: Oleksandra Vorobiova (Ukraina) i Andrzej Androchowicz