Teatr Grażyna

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Teatr Grażyna (1945) – pierwszy polski teatr w powojennym Szczecinie

Historia

Pomysłodawczynią utworzenia polskiego teatru w powojennym Szczecinie była zasłużona aktorka Hanna Rajkowska, która do miasta przyjechała 13 sierpnia 1945 roku. Wspólnie z przybyłym w tym samym czasie do Szczecina śpiewakiem i nauczycielem muzyki, Zbigniewem Lubasem, oraz przy pomocy Wojewódzkiego Urzędu Informacji i Propagandy w Szczecinie rozpoczęła organizowanie zespołu aktorskiego. Skompletowany w krótkim czasie zespół składał się z amatorów. Jedynym profesjonalnym aktorem w tym gronie był Jan Czabanowski, który objął kierownictwo powołanego do życia Teatru Grażyna.

W dniu 2 września 1945 roku w sali Wojewódzkiego Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. Swarożyca 5 aktorzy amatorzy wystawili estradową składankę Nasz debiut, na która składały się skecze, pieśni i piosenki oraz recytacje i układy taneczne. To pierwsze w polskim Szczecinie przedstawienie wyreżyserowała Hanna Rajkowska. W rewii, bo i tak reklamowano przedstawienie, ówczesny scenograf teatru Bolesław Rajkowski wykorzystał fragmenty dekoracji wydobyte ze spalonego podczas wojny Teatru Miejskiego (Stadttheater). Ze względu na całkowite zniszczenie, kurtynę zrobiono z kilkudziesięciu arkuszy sklejonego papieru. Oprawę muzyczną rewii przygotował Zbigniew Lubas. Ceny biletów wynosiły od 10 do 30 ówczesnych złotych. Całkowity dochód z przedstawienia artyści przeznaczyli na założenie biblioteki miejskiej w Szczecinie.

Oprócz występów w mieście zespół występował także poza Szczecinem, m.in. w Koszalinie (18 września). Z uwagi na niski poziom przedstawień, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Pomorza Zachodniego cofnął zespołowi zezwolenie na dalsze występy.

W październiku 1945 roku opiekę nad zespołem roztoczył Komitet Miejski Polskiej Partii Robotniczej, który udostępnił aktorom swoją siedzibę w willi przy al. Wojska Polskiego 64 (późniejsza siedziba Teatru Lalek „Pleciuga”). Willę wybudowano w 1877 roku na zlecenie H. Stoltinga przez firmę E. J. Deckera. Do maja 1945 roku była budynkiem mieszkalnym. Po II wojnie światowej willę na własne potrzeby zajął Komitet Miejski PPR w Szczecinie. Późną jesienią 1945 część pomieszczeń na parterze postanowiono zaadaptować na potrzeby Teatru Grażyna. Dwa pokoje z werandą przerobiono na salę teatralną, mieszczącą 250 miejsc. Trzeci pokój o pow. 36 m2 przerobiono na scenę. W czwartym pokoju urządzono garderoby aktorów. Przy przebudowie willi pracowali zarówno członkowie zespołu, jak i aktywiści PPR. Radą i pomocą tej amatorskiej grupie budowlanej służył majster murarski, a zarazem miłośnik teatru, p. Hołubek, który przepracował bezinteresownie przy adaptacji pomieszczeń kilkanaście dni. Nowo powstały lokal otrzymał nazwę świetlicy im. Mariana Buczka. W krótkim czasie zespół, w skład którego wchodzili Maria Goriaczew i Zbigniew Lubas (śpiew), Hanna Rajkowska i Jan Czabanowski (recytacje) oraz akompaniator Stanisław Bauman, wystąpił przed szczecińską publicznością w wieczorach artystycznych.

W listopadzie 1945 roku w miejsce działającego Teatru Grażyna powołano do życia Koło Dramatyczne przy KM PPR. Wybrano Zarząd Koła, który podjął się założenia w Szczecinie teatru dramatycznego z prawdziwego zdarzenia. Rozpoczęto pierwsze próby z nowym repertuarem. Do połowy grudnia zmianom uległ niemal cały zespół artystyczny Koła. Ze starego składu aktorskiego Teatru Grażyna pozostali jedynie Hanna Rajkowska, Jan Czabanowski i Zbigniew Lubas. W tej sytuacji zadecydowano o zmianie nazwy zespołu na Teatr Mały. Jego pierwszym kierownikiem został Zbigniew Lubas. To spowodowało, że zespół często nazywany był Teatrem Małym Zbigniewa Lubasa.

Zespół artystyczny



O Teatrze pisano

  • (...) Wieczorem 2 września teatr „Grażyna” wystawił w sali koncertowej Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. Swarożyca pierwsza rewię, pt. „Nasz debiut”, reżyserii A. Rajkowskiej. Stroną organizacyjną zajął się wtedy miejscowy Urząd Informacji i Propagandy, którym opiekował siędelegat UIiP na m. Szczecin - Kołodziejczyk. Sukces był niecodzienny. (Józef Maciejewski, Wspomnienia z tamtych lat, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980)
  • (...) Mamy przynajmniej raz w Koszalinie miły wieczór bez śmiesznej reklamy, bez światowych gwiazd. Ogólnie rzecz biorąc dobre amatorskie przedstawienie. („Wiadomości Koszalińskie” 1945 nr 15, s. 3)



Źródła

Bibliografia

  • Władysław Daniszewski, Szczecińskie teatry dramatyczne [w:] Teatry dramatyczne w Szczecinie (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wyd. Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa”, Poznań 1965
  • Ryszard Markow, Teatr Mały w Szczecinie (1945-1948), „Przegląd Zachodniopomorski” 1980 nr XXIV/1



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz