Teatr Lalek „Pleciuga”

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Teatr Lalek „Pleciuga”
Teatr Lalek „Pleciuga”
(fot. Marek Bączkowski)
Lokalizacja Plac Teatralny 1
Data budowy 2008-2009
[ Zobacz Teatr Lalek „Pleciuga” na mapie.]


STRONA W BUDOWIE

Teatr Lalek „Pleciuga” – teatr lalek w Szczecinie, miejska instytucja kultury, działająca pod tą nazwą od listopada 1957 roku



Historia

Historia teatrów lalkowych Szczecina sięga 15 października 1946 roku. Wtedy to, przy Wydziale Oświaty i Kultury Dorosłych Inspektoratu Szkolnego w Szczecinie powołany został do życia Szczeciński Teatr Kukiełkowy „Czarodziej”. Zespół stanowili amatorzy, miłośnicy teatru, rekrutujący się m.in. spośród nauczycieli, studentów, robotników i rzemieślników. Na czele teatru stanęła nauczycielka Publicznej Szkoły Powszechnej nr 2 w Szczecinie, Irena Lipień-Kotlińska. Mimo braku własnej siedziby w pierwszym okresie działalności, „Czarodziej” dość szybko zaistniał w świadomości szczecinian, szczególnie tych najmłodszych. Brak stałego finansowania placówki przez Kuratorium Oświaty spowodował, że początkowo zawieszono działalność zespołu, a w styczniu 1950 roku teatr rozwiązano.

Sukces amatorskiego teatru lalek zainspirował miejscowego działacza kultury Stanisława Laguna do założenia w Szczecinie podobnej placówki, ale z profesjonalnym zespołem aktorskim. Korzystając z doświadczenia byłych aktorów „Czarodzieja”, w listopadzie 1953 roku powołał do życia Teatr Lalek „Rusałka”. Teatr został zarejestrowany jako stowarzyszenie i był subwencjonowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Pierwszym dyrektorem „Rusałki” został Stanisław Lagun. W marcu 1954 roku teatr uzyskał własną siedzibę przy pl. Orła Białego. Nawiązano współpracę ze szczecińskimi aktorami, reżyserami, plastykami i kompozytorami. Gościnnie zapraszano do współpracy twórców z innych ośrodków. Dzięki staraniom aktora, scenografa, a także kierownika Artystycznego, Aleksandra Fogla, w kwietniu 1957 roku teatr otrzymał nową siedzibę w willi przy al. Alei Wojska Polskiego. W listopadzie tego samego roku, w wyniku konkursu ogłoszonego wśród najmłodszych widzów, dotychczasową nazwę Teatr Lalek „Rusałka” zmieniono na Teatr Lalek „Pleciuga”.

Logo teatru autorstwa Grażyny Szymkowiak

Kierująca teatrem Melania Karwatowa, a potem jej następczyni Maryla Kędra, rozpoczęły proces integracji „Pleciugi” ze środowiskiem lalkarskim w Polsce. Podjęto próby zmiany wizerunku teatru, wprowadzając do repertuaru nowe sztuki, a także zapraszając do współpracy reżyserów (m.in. Jan Dorman), scenografów, kompozytorów z innych ośrodków teatralnych. W 1959 roku jako scenograf zadebiutował architekt Zbigniew Burkacki, absolwent Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie. W ciągu następnych kilku lat stworzył on ponad 50 bardzo udanych, często nagradzanych, scenografii do spektakli „Pleciugi”. Był także wspólnie z Ireną Jarzyńską autorem pierwszego logo teatru. We wrześniu 1960 roku Słoniątkiem Jana Grabowskiego z dużym powodzeniem zadebiutował jako reżyser Włodzimierz Dobromilski, dotychczasowy aktor i kierownik literacki, wychowanek obu teatrów, „Rusałki” i „Pleciugi”.

W styczniu 1961 roku stanowisko dyrektora i jednocześnie kierownika artystycznego teatru powierzono scenografowi Irenie Pikiel. Absolwentka Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, z teatrami lalkowymi związana była już od lat dwudziestych. Irena Pikiel starała się narzucić zespołowi własny styl pracy. Przy realizacji przedstawień dał się zauważyć rozmach, postawiono na wystawianie ambitnego repertuaru o charakterze wychowawczym, w celu poszerzenia umiejętności artystycznych zespołu teatr zapoczątkował wymianę reżyserów i scenografów z innymi ośrodkami lalkarskimi w Polsce. „Pleciuga” nawiązała również współpracę z zagranicznymi teatrami lalkowymi, m.in. z teatrem w Rostocku. Kontakty te zaowocowały wymianą repertuarową. Irena Pikiel wprowadziła działalność objazdową „Pleciugi” po miejscowościach woj. szczecińskiego i województwach ościennych oraz zapoczątkowała wystawianie spektakli poza siedzibą teatru, m.in. w fabrykach Szczecina. Wspólnie z pracownikami teatru prowadziła zajęcia edukacyjne dla instruktorów amatorskich zespołów lalkarskich, m.in. na wsiach. Za jej dyrekcji „Pleciuga” coraz częściej i z sukcesami uczestniczyła w ogólnopolskich przeglądach i festiwalach teatrów lalkowych. Teatr w krótkim czasie zdobył uznanie młodej widowni i autorytet dorosłych.

Zespół teatru w objeździe. Od lewej: Stanisława Gdowska-Jankowska, Stanisława Sadowska, Waldemar Basiewicz, Dagny Koczorowska, Agata Podlaszewska, Juliusz Kornacki, Adam Tokarski (około 1959)

Niewątpliwą zasługą Ireny Pikiel było zaproszenie do współpracy utalentowanego absolwenta AMU w Pradze, Krzysztofa Niesiołowskiego, który w 1961 roku zadebiutował w „Pleciudze”, reżyserując Koziołka Matołka K. Makuszyńskiego. W 1964 roku, po rezygnacji Ireny Pikiel ze stanowiska ze względów zdrowotnych, jej następcą został Krzysztof Niesiołowski. Kontynuując dzieło swojej wielkiej poprzedniczki, wprowadził do przedstawień wiele nowatorskich rozwiązań oraz poszerzył repertuar. Przede wszystkim realizował sztuki lub adaptował wybitne dzieła autorów polskich, a także autorów rosyjskich i czeskich. Do współpracy zapraszał wybitnych twórców teatralnych z całej Polski, m.in. scenografów Alego Bunscha i Adama Kiliana. Nawiązał bliskie kontakty z lokalnym ośrodkiem telewizyjnym (patrz: Teatr Lalek „Pleciuga” na antenie Telewizji Polskiej). Dzięki transmisjom telewizyjnym szczeciński teatr lalek zaistniał w świadomości młodego widza także poza Szczecinem. „Pleciuga” dość szybko zdobyła opinię placówki o wysokich ambicjach artystycznych, czego dowodem były liczne nagrody i wyróżnienia indywidualne i zespołowe. W historii szczecińskiego teatru lalek Krzysztof Niesiołowski zapisał się przede wszystkim jako orędownik przeniesienia „Pleciugi” z ciasnej willi przy al. Wojska Polskiego, gdzie teatr funkcjonował 15 lat, do nowej siedziby przy ul. Kaszubskiej. Po licznych perturbacjach i zmianie wykonawcy (projekt zatwierdzono już w 1965), nową siedzibę teatru oddano do użytku w październiku 1972 roku. W odbudowanej ze zniszczeń wojennych dawnej kamienicy przy ul. Kaszubskiej 9 stworzono dwie sceny – Dużą (240 miejsc) oraz Salę Prób, a także ulokowano biura i pracownie plastyczne. Tuż po uruchomieniu teatru, zainaugurowano Ogólnopolski Festiwal Sztuk Historycznych w Teatrach Lalek, którego pomysłodawcą i organizatorem był Krzysztof Niesiołowski. W sierpniu 1973 roku teatr został objęty programem wymiany kulturalnej z zagranicą. Działalność na tej niwie prowadził już następca Krzysztofa Niesiołowskiego, który w październiku tego samego roku opuścił Szczecin i objął stanowisko dyrektora Teatru Lalek „Baj” w Warszawie.

Ogłoszenie prasowe (lata 60.)

W styczniu 1974 roku na czele „Pleciugi” stanął jej dotychczasowy aktor i reżyser, Włodzimierz Dobromilski. Związany z teatrem lalek od połowy lat pięćdziesiątych godnie kontynuował dzieło swoich poprzedników. Pod jego kierownictwem teatr rozwinął się, znacznie podniósł swą rangę artystyczną oraz zyskał uznanie w Polsce i poza jej granicami, m.in. w Belgii, Bułgarii, Czechosłowacji, Francji, NRD i ZSRR, dokąd w ramach międzynarodowej współpracy zespół „Pleciugi” coraz częściej wyjeżdżał. Włodzimierz Dobromilski zrealizował w „Pleciudze”, ale także i poza Szczecinem, kilkadziesiąt sztuk dla młodych widzów, z których wiele zaadaptowano później na potrzeby telewizji. Oprócz tradycyjnych widowisk dla dzieci, reżyserował i wystawiał także współczesne dramaty. W październiku 1975 roku obchodził potrójny jubileusz – dwudziestopięciolecia pracy twórczej, piętnastolecia pracy reżyserskiej oraz pięćdziesiątego wyreżyserowanego spektaklu (Żołnierz i Bieda). W roku 1983, w uznaniu swych zasług został uhonorowany najwyższym dziecięcym odznaczeniem, Orderem Uśmiechu. Niewątpliwą zasługą Włodzimierza Dobromilskiego było przeprowadzenie teatru bez większych perturbacji przez kryzys gospodarczy lat osiemdziesiątych i wprowadzenie go w pierwsze lata transformacji ustrojowej. Mimo trudnej sytuacji finansowej „Pleciuga” podjęła się w latach osiemdziesiątych organizacji kolejnej edycji Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Małych Form „Kontrapunkt”, a także międzynarodowych Spotkań Teatrów Lalkowych Miast Zaprzyjaźnionych. Równocześnie zespół „Pleciugi” uczestniczył w przeglądach teatralnych w kraju i za granicą. O sukcesach teatru w dużej mierze zadecydował trzon kadry, który stanowili aktorzy w większości wywodzący się jeszcze z czasów „Rusałki”.

Po śmierci Włodzimierza Dobromilskiego w 1993 roku stanowisko dyrektora teatru objął jego dotychczasowy zastępca, Zbigniew Niecikowski, związany z „Pleciugą” od roku 1980 roku. W pierwszych latach kierowania placówką, w ramach tzw. programu pilotażowego, doprowadził do przejęcia teatru przez samorząd miejski. Wspólnie ze swoją zastępczynią, Anna Garlicką, wzmocnił pozycję „Pleciugi” przy organizacji festiwalu „Kontrapunkt”. Wprowadził do repertuaru ciekawe i ambitne propozycje lite-rackie, uwzględniające autorów szczecińskich (np. Śnieżynek A.D. Liskowackiego), a także poszerzył ofertę dla widzów dorosłych. Te działania spowodowały, że w jednym tylko 1999 roku przedstawienia obejrzało prawie 50 tys. widzów. Teatr zwiększył także liczbę premier w sezonie z trzech do czterech. Mimo wahań personalnych, pod koniec lat dziewięćdziesiątych teatr zatrudniał 56 osób, w tym 15 aktorów. Kontynuowano podjętą przez poprzedników misję prezentowania spektakli poza siedzibą teatru. Do współpracy zapraszano twórców spoza Szczecina, tym samym zacieśniając więzi pomiędzy lalkarskimi ośrodkami w kraju. Prowadzony przez Zbigniewa Niecikowskiego teatr zajął się także sferą edukacyjną. Wybranym przedstawieniom towarzyszyły zeszyty metodyczne dla nauczycieli. W 1998 roku rozpoczęto wydawanie gazetki teatralnej „Gambit”. Przełomem w kontaktach międzynarodowych był udział „Pleciugi” w projekcie „Teatr ponad granicami”, w ramach którego mieszkańcy polsko-niemieckiego pogranicza mogli uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych organizowanych przez ośrodki lalkarskie obu krajów. Działalność ta jest nadal kontynuoowana.

Mimo coraz częściej pojawiających się pod koniec lat osiemdziesiątych pogłosek o budowie dużego centrum handlowego, a tym samym wyburzeniu budynku teatralnego przy ul. Kaszubskiej, dyrekcja „Pleciugi” podjęła decyzję o modernizacji obiektu. W latach dziewięćdziesiątych rozpoczęto przystosowywanie budynku do potrzeb widzów niepełnosprawnych i niesłyszących (m.in. winda oraz akustyczne urządzenia wzmacniające głos dla osób korzystających z aparatów słuchowych). W 2000 roku zainaugurowano działalność nowo utworzonej Sali Prób, kameralnej sceny przeznaczonej dla widzów dorosłych. Kilkuletni remont „Pleciugi” ukończono w 2001 roku. W tym samym roku władze miejskie niespodziewanie podjęły decyzję o budowie „Galerii Kaskada”. Problem wyburzenia gmachu teatralnego powrócił. Choć wykonawca centrum handlowego zadeklarował postawienie nowej siedziby dla teatru, to jednak z budową tego obiektu zwlekano. Środowiska kulturalne Szczecina, które nie chciały dopuścić do rozbiórki budynku „Pleciugi” przy ul. Kaszubskiej i przeniesienia teatru do lokalu zastępczego, powołały do życia Obywatelski Komitet na rzecz Wspierania Budowy Nowej Siedziby Teatru Lalek „Pleciuga”. Jego inicjatorem był wieloletni aktor „Pleciugi” i działacz ZASP, Andrzej Ulrich. Dzięki działaniom Komitetu i naciskom opinii publicznej w 2008 roku wraz z wyburzaniem starej „Pleciugi” rozpoczęto budowę nowego teatru lalek. Mimo chwilowego braku stałej siedziby teatr nie zaprzestał swojej działalności. Zespołowi w tym czasie gościny udzielały inne teatry i instytucje posiadające sale widowiskowe. W maju 2009 roku „Pleciugę” przeniesiono do nowego budynku przy pl. Żukowa, wkrótce przemianowanego na pl. Teatralny. W kompleksie nowo powstałej „Galerii Kaskada”, upamiętniono wyburzony budynek teatralny, umieszczając na podłodze mosiężne logo „Pleciugi” oraz wymieniając tytuły wszystkich granych sztuk (patrz foto).

Okolicznościowy medal (1973)

Obecny budynek „Pleciugi” jest pierwszym obiektem teatralnym w powojennym Szczecinie wybudowanym od podstaw. Należy do najnowocześniejszych obiektów tego typu w Europie. Nowa „Pleciuga” dysponuje trzema scenami – Dużą na 298 miejsc, Salą Kameralną oraz Salą Prób, a także pomieszczeniami edukacyjnymi, salą konferencyjną i małą kawiarenkę z domowymi wypiekami. Obok budynku usytuowano podświetlaną i grającą fontannę, która szybko stała się jedną z atrakcji miasta. W budynku swoją siedzibę ma także Szczeciński Oddział ZASP.

Oprócz własnej działalności artystycznej, teatr jest współorganizatorem jednego z najważniejszych festiwali teatralnych w Polsce, Przeglądu Teatrów Małych Form „Kontrapunkt” (dawny Szczeciński Przegląd Teatralny). Ponadto w „Pleciudze” organi-zowany jest festiwal dla dzieci „Mały Kontrapunkt”, a także warsztaty teatralne dla młodych widzów. Ważną kartą w działalności teatru są przedstawienia tworzone z myślą o dzieciach niepełnosprawnych.

Na przestrzeni kilkudziesięciu lat z zespołem Teatru Lalek „Pleciuga” współpracowało grono uznanych polskich twórców, m.in. reżyserzy – Anna Augustynowicz, Bogusław Kierc, Ewa Kołogórska, Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz, Bohdan Radkowski, Jan Wilkowski, scenografowie i plastycy – Ali Bunsch, Jan Dorman, Adam Kilian, Edward Lutczyn, Kazimierz Mikulski, Lidia Minticz, Józef Napiórkowski, Guido Reck, Jerzy Skarżyński, kompozytorzy – Jerzy Derfel, Jan Kanty-Pawluśkiewicz, Jerzy Katlewicz, Janusz Kruk, Jerzy Milian, Jacek Ostaszewski, Bogumił Pasternak, Walerian Pawłowski, Janusz Stalmierski, Jan Szyrocki, Grzegorz Turnau, Jerzy Wasowski, literaci – Joanna Kulmowa, Artur Daniel Liskowacki, Ryszard Liskowacki.



Siedziby teatru

(fot. Marek Bączkowski)



Dyrektorzy teatru



Nagrody (wybór)

  • 1964 – I nagroda dla spektaklu Misie Ptysie Z. Poprawskiego w reż. Włodzimierza Dobromilskiego na Przeglądzie Polskich Współczesnych Sztuk Lalkowych w Poznaniu
  • 1972 – nagroda dla najlepszego spektaklu Szu-Hin A. Świrszczyńskiej w reż. Krzysztofa Niesiołowskiego na I Telewizyjnym Festiwalu Widowisk Lalkowych
  • 1975 – nagroda specjalna dla spektaklu Kot w walizce w reż. Włodzimierza Dobromilskiego na II Biennale Sztuki dla Dzieci w Poznaniu
  • 1977 – nagroda dla spektaklu O Kasi co gąski zgubiła w reż. Włodzimierza Dobromilskiego na VII Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu
  • 1979 – I nagroda dla spektaklu Szopka krakowska S. i T. Estreicherów w reż. Bohdana Radkowskiego na IX Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu
  • 1983 – Grand Prix dla spektaklu Spowiedź w drzewie w reż. Jana Wilkowskiego na XI Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu
  • 1983 – nagroda dla spektaklu Żywot Świętych w reż. Bohdana Głuszczaka na XI Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu
  • 2006 – Grand Prix dla spektaklu Co się dzieje z modlitwami niegrzecznych dzieci? w reż. Anny Augustynowicz na X Międzynarodowych Toruńskich Spotkaniach Teatrów Lalek



Odznaczenia



Zobacz także



Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz