Teatr Polski (Szczecin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Teatr Polski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teatr Polski w Szczecinie
Teatr Polski w Szczecinie
Lokalizacja Swarożyca 5

71-601 Szczecin

Zobacz Teatr Polski w Szczecinie na mapie.

Teatr Polski – placówka kultury w Szczecinie

Historia budynku

Teatr Polski mieści się w gmachu wybudowanym około 1920 roku przez szczecińskich wolnomularzy dla loży masońskiej Pod Trzema Cyrklami. Autorem pierwszej przebudowy gmachu (1926) i jego obecnego wyglądu był wybitny architekt szczeciński Adolf Thesmacher. W latach 1935-1937 wnętrze obiektu przebudowano ponownie. Tym razem wg projektu architekta Gustava Gaussa. Do 1945 roku w budynku mieściła się siedziba żeńskiego oddziału narodowo-socjalistycznej organizacji partyjnej (Graufrauenschaftahaus).

Po wojnie w gmachu ulokowano kino „Bałtyk”, które działało do połowy 1946 roku. Było to drugie kino w polskim Szczecinie (wcześniej uruchomiono Polonię). Ponadto w sali tej odbywały się koncerty i mecze bokserskie. W czerwcu 1946 roku z inicjatywy aktora i reżysera Stanisława Czapelskiego gmach z siedmiusetosobową widownią zaadaptowano na potrzeby teatralne. Tę funkcję budynek pełni do dziś. W latach 1948, 1952, 1977 i 2008 budynek poddano przebudowie, podwyższając standard widowni i zaplecza. W lipcu 1952 roku zlikwidowano 10 ostatnich rzędów, skąd widoczność była słaba. Kosztem zmniejszenia liczby miejsc na widowni do czterystu, poprawiono również akustykę sali i stan bezpieczeństwa widzów. Obecnie w budynku działają trzy sceny: Duża Scena (319 miejsc), Mała Scena (120) i scena kabaretowa Czarny Kot Rudy (80).

W 2011 roku marszałek województwa zachodniopomorskiego podjął decyzję o rozbudowie gmachu od ul. Jana z Kolna (od strony Odry). W trakcie przebudowy zlikwidowane zostaną wszystkie przybudówki, które szpecą bryłę gmachu. Oprócz dotychczasowych scen mają powstać dwie nowe, w tym duża z balkonami i z widownią na 600-700 osób, tzw. scena szekspirowska, o okrągłym kształcie oraz ażurowym i rozsuwanym dachu. Widownie i zaplecza mają być usytuowane w nadodrzańskiej skarpie. Kubatura obiektu po przebudowie zwiększy się do 20 tys. m².

Budynek Teatru Polskiego

(fot. Ewa Bączkowska)


Historia Teatru Polskiego

Historia obecnego Teatru Polskiego sięga 1946 roku. Inicjatorem utworzenia teatru w powojennym Szczecinie był pochodzący ze Lwowa aktor i reżyser Stanisław Czapelski. Pierwszym dyrektorem teatru został przedwojenny aktor i reżyser Bronisław Skąpski. Z tego względu placówkę powszechnie nazywano Teatrem Polskim Bronisława Skąpskiego. Teatr był przedsiębiorstwem prywatnym, częściowo subwencjonowanym. Swoją działalność zainaugurował 15 kwietnia 1946 roku premierą komedii Aleksandra Fredry Damy i huzary w reż. Bronisława Skąpskiego. Za jego dyrekcji na scenie przy ul. Swarożyca wystawiono pięć sztuk (łącznie 84 przedstawienia), w tym Moralność pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej, także w reż. Bronisława Skapskiego. Kompletując zespół artystyczny, dyrektor zatrudnił m.in. choreografkę Jadwigę Drac oraz aktorów Marię Kalinowską i Jana Daszewskiego, którzy w przyszłości mieli stać się filarami kolejnych szczecińskich scen. Teatr Polski Bronisława Skąpskiego zakończył swą działalność 31 sierpnia 1946 roku premierą Myszy kościelnej László Fodora.

W dniu 1 września budynek przy ul. Swarożyca 5 przejął repatriowany ze Lwowa zespół Teatru Małych Form „Miniatury”, na czele którego stał Sylwester Czosnowski. Po przemianowaniu na Teatr Komedia Muzyczna, zespół zainaugurował działalność sceny programem składanym Na falach Odry w reż. Henryka Lotara. Pod koniec września wystawiono Przeprowadzkę Karola Huberta Rostworowskiego w reżyserii Jerzego Śliwińskiego. Otoczka skandalu towarzysząca spektaklowi wywołała żywą reakcję publiczności i długotrwałą polemikę prasową. Samemu przedstawieniu przysporzyła jednak wielu widzów. Teatr Komedia Muzyczna jako placówka prywatna, utrzymywał się przede wszystkim ze sprzedaży biletów. Niewielkie subwencje, które przyznawano, nie uchroniły teatru od długów, w które stopniowo zaczął popadać. Zespół zmuszony był do grania repertuaru lekkiego, często budzącego wśród widzów kontrowersje, ale który jednak chętnie oglądano. Walcząc o dobre imię zespołu, Sylwester Czosnowski sprowadził do Szczecina grono znakomitych aktorów, m.in. Marię Malicką, Zdzisława Karczewskiego, Artura Młodnickiego, Władysława Stomę. W październiku 1947 roku zmieniono nazwę na Teatr Polski, którego Sylwester Czosnowski nadal pozostał dyrektorem, kierownikiem artystycznym i dyrygentem tej sceny. Teatrem kierował do 20 września 1948 roku. Później teatr pozostawał pod zarządem komisarycznym F. Smosarskiego. W grudniu 1949 roku Teatr Polski uległ rozwiązaniu. W czasie dwuletniej działalności zespół Teatru Komedia Muzyczna, a później Teatru Polskiego, dał 39 premier dla niemal ćwierćmilionowej widowni. Były to m.in. Zemsta Aleksandra Fredry, Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego, Moralność pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej, Cień Dario Niccodemiego, Przy drzwiach zamkniętych i Ladacznica z zasadami Jeana Paula Sartre'a. Zagrano 800 przedstawień, z których większość stanowiły farsy i komedie muzyczne. W ramach działalności objazdowej część przedstawień odbyła się także poza Szczecinem. Na krótko uruchomiono Małą Scenę (1949), na której wystawiono Męża i żonę Aleksandra Fredry.

Teatr Polski w Szczecinie (1947)

W październiku 1948 roku w wyniku upaństwowienia dotychczas działających w Szczecinie placówek teatralnych powołano do życia Państwowy Teatr Polski. Jego pierwszym dyrektorem i kierownikiem artystycznym został Zbigniew Sawan. Działalność teatru przy ul. Swarożyca 5 zainaugurowano 22 stycznia 1949 roku wystawieniem sztuki Wiele hałasu o nic Williama Shakespeare'a w reż. Zbigniewa Sawana. W uroczystym spektaklu udział wzięli uczestnicy historycznego Zajazdu Literatów Polskich. Do końca 1949 roku teatr dał 6 premier (291 przedstawień), które obejrzało ponad 110 tys. widzów. Od lipca 1949 stanowisko dyrektora artystycznego piastował Edmund Kron.

W 1950 roku z inicjatywy Zbigniewa Sawana w budynku Muzeum Morskiego przy Wałach Chrobrego 3 otwarto drugą scenę filialną PTPTeatr Współczesny. W tym samym roku dyrekcję po Zbigniewie Sawanie, który zajął się reżyserowaniem, objął Hugon Moryciński. Stanowisko dyrektora artystycznego nadal piastował Edmund Kron. Teatr rozwinął także działalność objazdową po woj. szczecińskim i koszalińskim, dając przedstawienia m.in. w Myśliborzu, Słupsku i w Koszalinie. W 1951 roku zagrano 542 przedstawienia dla ponad 240 tys. widzów, z czego 120 stanowiły spektakle objazdowe. Obejrzało je około 47 tys. widzów. W repertuarze tego okresu dominowały sztuki radzieckie i socrealistyczne produkcje polskie, urozma-icane twórczością komediową Moliera, Fredry i Gogola. Z Państwowym Teatrem Polskim wiążą się głośne nazwiska przedwojennych gwiazd sceny i ekranu, takie jak Nina Burska, Stanisława Engelówna, Helena Larys-Pawińska, Zofia Ordyńska, Lidia Wysocka, Stanisław Bryliński, Marian Godlewski, Gustaw Rasiński. W 1952 roku Państwowy Teatr Polski wszedł w skład nowo utworzonych Państwowych Teatrów Dramatycznych i stał się główną sceną teatralną Szczecina.

Okładka programu teatralnego z lat sześćdziesiątych - Państwowe Teatry Dramatyczne w Szczecinie (Teatr Polski)

Państwowe Teatry Dramatyczne działały do końca 1975 roku. W ciągu niemal ćwierćwiecza swojego istnienia dały ponad 300 premier. Zagrano 14 tys. przedstawień na scenach stałych i ponad 2 tys. w terenie. Szacuje się, że obejrzało je łącznie ok. 5 mln widzów.

Państwową instytucję artystyczną o nazwie Teatr Polski powołano do życia 1 stycznia 1977 roku. Pierwszym dyrektorem naczelnym i artystycznym teatru został Janusz Bukowski, który obie funkcje pełnił do 1981 roku. Za czasów jego dyrekcji Teatr Polski przeżywał okres swojej świetności. Działalność teatru zainaugurował wystawieniem Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W 1978 roku po raz pierwszy w historii szczecińskich scen wystawił poemat Adama Mickiewicza Pan Tadeusz. Spektakl w adaptacji Jerzego Adamskiego i z muzyką Andrzeja Kurylewicza stał się wielkim sukcesem artystycznym reżysera i zespołu. Grany ponad 200 razy (ok. 75 tys. widzów), zdobył wiele nagród. Zespół Teatru Polskiego odbył z nim tournée nie tylko po większych miastach Polski, ale i Stanów Zjednoczonych oraz Kanady (1980). W 1979 roku Janusz Bukowski powołał do życia scenę kameralną z widownią na 100 osób – Salę Prób – która w niedługim czasie zmieniła nazwę na Scenę Małą. Zrezygnowano także z działalności objazdowej na korzyść przedstawień realizowanych poza siedzibą, m.in. w Sali Księcia Bogusława X w Zamku Książąt Pomorskich. Tę scenę „odkrył” dla teatru Józef Gruda jeszcze w okresie działalności Państwowych Teatrów Dramatycznych. Wystawiono na niej m.in. Marynarzy z Cattaro Friedricha Wolfa (1976), Księcia Niezłomnego Juliusza Słowackiego (1977) i Odprawę posłów greckich Jana Kochanowskiego (1981). Sporadycznie grywano także na scenie Domu Kultury „Korab”, m.in. Czerwonego kapturka Eugeniusza Szwarca (1979).

Po odejściu Janusza Bukowskiego do Warszawy dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Polskiego został Andrzej Rozhin. Do repertuaru wprowadził m.in. Łyżki i księżyc Emila Zegadłowicza (reż. Ryszard Major), Alicję w krainie czarów Lewisa Carrolla (reż. Andrzej Strzelecki), Ulisessa Jamesa Joyce'a (reż. Wanda Laskowska). W stanie wojennym wystawił patriotyczne Betleem polskie Lucjana Rydla w reżyserii Henryka Giżyckiego. Zemsta Aleksandra Fredry w reżyserii Andrzeja Rozhina doczekała się ponad 150 przedstawień. Sporym sukcesem cieszyła się także Matka Courage Bertolta Brechta, spektakl który w formie widowiska telewizyjnego został zaprezentowany później przez Telewizję Szczecin na antenie ogólnopolskiej. W czerwcu 1983 roku, podczas prób do spektaklu Sławomira Mrożka Pieszo, Andrzej Rozhin został odwołany ze stanowiska przez lokalne władze partyjne. W uzasadnieniu podano prowadzenie „niesłusznej” polityki repertuarowej (m.in. Terlecki, Mrożek, Iredyński, Joyce, Rydel).

W 1983 roku na czele teatru stanął Andrzej May. Preferując repertuar polski, wystawił m.in. Szachy Stanisława Grochowiaka, Sługę Don Kiszota Wojciecha Bąka (obie sztuki we własnej reżyserii), Dom otwarty Michała Bałuckiego (reż. Ewa Kołogórska), Żeglarza Jerzego Szaniawskiego (reż. Zdzisław Wardejn). Blisko współpracował z lokalnym ośrodkiem TVP, reżyserując spektakle teatralne, m.in. Scenarzystów Macieja Zenona Bordowicza. Nawiązał również współpracę z teatrami w Czechosłowacji i w ZSRR. W okresie dyrekcji Andrzeja Maya, Teatr Polski przygotowywał ok. 7 premier rocznie. W jednym tylko, 1986 roku, 288 przedstawień obejrzało 85 tys. widzów.

Następcą Andrzeja Maya został Zbigniew Wilkoński. Korzystając z odwilży politycznej 1989 roku wprowadził na scenę Teatru Polskiego Doktora Żywago Borysa Pasternaka, a także Audiencję, Wernisaż i Protest Václava Havla. Wystawił także sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza, Aleksandra Fredry, Edwarda Albee, Christopera Marlowe’a.

W 1994 roku, w wyniku konkursu, dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Polskiego w Szczecinie został Adam Opatowicz, który placówką kieruje do dziś. Związany z Teatrem Polskim od połowy lat 80., dziś sporadycznie występuje na scenie. Niemal całkowicie zajął się reżyserowaniem i komponowaniem warstwy muzycznej do spektakli. Z jego inicjatywy w 1997 roku w Teatrze Polskim uruchomiono scenę kabaretową Czarny Kot Rudy, która jest unikatowym zjawiskiem na teatralnej mapie Polski. Oprócz repertuaru klasycznego, wystawianego własnymi siłami, Teatr Polski realizuje także wieczory autorskie, na które zaprasza aktorów i satyryków z całego kraju.

Zespół teatru nie ogranicza się jedynie do występów w Szczecinie. Ze swoimi spektaklami gościł m.in. w Warszawie, Poznaniu, Kielcach i w Zielonej Górze. Bierze udział w rozmaitych konkursach i festiwalach. Jego aktorzy są laureatami m.in. Bursztynowego Pierścienia i Srebrnej Ostrogi.

Dyrektorzy


Twórcy związani i współpracujący z Teatrem Polskim od 1 stycznia 1977 roku (wybór)

Reżyserzy

  • Bogdan Baer, Jacek Bunsch, Bogdan Cybulski, Bogusława Czosnowska, Adam Dzieciniak, Marcin Ehrlich, Marek Gierszał, Henryk Giżycki, Wiesław Górski, Bernard Ford Hanaoka, Artur Hofman, Ireneusz Janiszewski, Janusz Józefowicz, Anna Kękuś-Poks, Tadeusz Kijański, Jarosław Kilian, Marcel Kochańczyk, Ewa Kołogórska, Wanda Laskowska, Jan Maciejowski, Ryszard Major, Tadeusz Malak, Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz, Adam Markowicz, Włodzimierz Matuszak, Andrzej May, Waldemar Modestowicz, Włodzimierz Nurkowski, Adam Opatowicz, Andrzej Poniedzielski, Krzysztof Prus, Andrzej Rozhin, Marek Sawicki, Wojciech Solarz, Andrzej Strzelecki, Stefan Szaciłowski, Stefan Szlachtycz, Jan Szurmiej, Lena Szurmiej, Stanisław Tym, Krystyna Tyszarska, Zdzisław Wardejn, Jerzy Wąsowicz, Waldemar Wilhelm, Aleksandr Wilkin, Zbigniew Wilkoński, Tadeusz Wiśniewski, Irena Wollen, Bartłomiej Wyszomirski, Andrzej Zaorski, Andrzej Ziębiński


Scenografowie


Choreografowie

  • Tomasz Gołębiowski, Janusz Józefowicz, Przemysław Śliwa


Kompozytorzy

  • Mieczysław Drobner, Brunon Gościniak, Wojciech Głuch, Tomasz Gwinciński, Idzi Izydorek, Zygmunt Konieczny, Andrzej Kurylewicz, Piotr Moss, Adam Opatowicz, Stanisław Radwan, Aleksander Rostan, Zbigniew Rymarz, Janusz Stalmierski, Janusz Stokłosa, Stanisław Syrewicz, Jolanta Szczerba-Kanik, Krzysztof Szwajgier, Andrzej Trzaskowski, Andrzej Zarycki


Kierownicy literaccy

  • Daria Friedrich, Jacek Gałkowski


Inspicjenci

  • Beata Buchner, Helena Ponczek, Magdalena Skrzypczak, Krzysztof Stankiewicz


Aktorzy


Ciekawostki

  • Budynek teatralny został wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1300 (decyzja DZ-4200/35/O/95/96 z dnia 15 lutego 1996)


Zobacz także


Bibliografia




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz