Tymoteusz Karpowicz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tymoteusz Karpowicz
eseista, poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz
Data urodzenia 15 grudnia 1921
Miejsce urodzenia Zielona
Data śmierci 29 czerwca 2005
Miejsce śmierci Oak Park
Miejsce spoczynku Cmentarz Osobowicki we Wrocławiu
Narodowość polska
Pseudonim Tadeusz Lirmian


Tymoteusz Karpowicz (1921-2005) – poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz

Tymoteusz Karpowicz urodził się 15 grudnia 1921 roku w podwileńskiej wsi Zielona. Jego rodzice, Mateusz i Agrypina (z domu Fiedorowicz), wywodzili się z warstwy chłopskiej. W dzieciństwie w skutek wypadku stracił lewą dłoń. W czasie wojny zaangażowany był w polskim ruchu oporu. Debiutował jeszcze w trakcie wojny. W 1941 roku pod pseudonimem Tadeusz Lirmian opublikował wiersze w „Prawdzie Wieńskiej”.

Po wojnie, jako repatriant, przyjechał do Szczecina. Mieszkał w nim do 1949 roku, ale zaznaczył tu swoją obecność. Pracował w dziale propagandy w szczecińskim oddziale Polskiego Radia. W tym okresie publikował wiersze i recenzje m.in. na łamach „Odry”, tworzył cykl felietonów U nas w Szczecinie. W 1948 r. opublikował zbiór tekstów o regionie pt. Legendy Pomorskie, a w tomie Żywe wymiary widoczne było jego związanie z tymi ziemiami[1]. Po ogłoszeniu w roku 1949 socrealizmu w literaturze zaprzestał publikowania aż do odwilży w 1956 roku.

W 1949 roku wyjechał do Wrocławia, gdzie ukończył w 1954 r. filologię polską. W 1973 roku obronił tam doktorat pt. Poezja niemożliwa, którego promotorem był prof. Bogdan Zakrzewski. Karpowicz pełnił funkcję prezesa wrocławskiego oddziału ZLP w latach 1957-1961, był również członkiem redakcji „Odry” (1958-1976). Po odwilży był redaktorem „Nowych sygnałów”, które jednak zostały szybko zamknięte za zbyt dużą niezależność.

W 1973 roku otrzymał stypendium naukowe do Ameryki Północnej. Korzystając z tego stypendium postanowił do kraju nie wracać. Wykładał historię literatury polskiej m.in. w Monachium i Ratyzbonie, a później w Stanach Zjednoczonych. Od roku 1978 był profesorem na University of Illinois w Chicago (do 1993). Jego twórczość literacka i zainteresowania naukowe były związane głównie z lingwistycznym nurtem w poezji. Nawiązywał m.in. do Leśmiana, Awangardy Krakowskiej czy twórczości Pipera.

Od 1991 roku był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Ostatni jego tom wierszy „Słoje zadrzewne” był nominowany do Nagrody Literackiej Nike 2000.

Zmarł 29 czerwca 2005 roku w Oak Park. Pochowano go 3 sierpnia 2005 roku na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

Twórczość

Proza poetycka

  • 1948Legendy pomorskie, Pismo i Książka, Szczecin

Tomy poetyckie

  • 1948Żywe wymiary, Pismo i Książka, Szczecin
  • 1957Gorzkie źródła, ZLP, Wrócław
  • 1958Kamienna muzyka, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa
  • 1960Znaki równania, PIW, Warszawa
  • 1962W imię znaczenia, Osolineum, Wrocław
  • 1964Trudny las, PIW, Warszawa
  • 1969Wiersze wybrane, Ossolineum, Wrocław
  • 1972Odwrócone światło, Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa
  • 1989Rozwiązywanie przestrzeni: poemat polimorficzny (fragmenty), Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa
  • 1999Słoje zadrzewne Wrocław, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław

Inne

  • 1975Poezja niemożliwa. Modele Leśmianowskiej wyobraźni, Ossolinum, Wrocław
  • 2007Małe cienie wielkich czarnoksiężników (Zarejestrowane w paśmie cyfr od 797 do 7777) - pośmiertnie, Biuro Literackie, Wrocław

Sztuki teatralne

  • 1960Zielone rękawice (wyst. 1961)
  • 1964Człowiek z absolutnym węchem (wyst. 1964)
  • 1964Dziwny pasażer (wyst. 1964)
  • 1967Kiedy ktoś zapuka (wyst. 1967)
  • 1972Charon od świtu do świtu (wyst. 1972)

Przypisy

  1. Literatura na Pomorzu Zachodnim do końca XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. E. Kużmy i I. Iwasiów, Wydawnictwo „Kurier Press”, Szczecin 2003, s. 205.


Bibliografia

  • Joanna Roszak, Synteza mowy Tymoteusza Karpowicza, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2011.
  • Bartosz Małczyński, Rozwiązywanie tekstów. Poetyckie polimorfie Tymoteusza Karpowicza, Universitas, Kraków 2010.
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 4, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan, WSiP, Warszawa 1996, s. 66.
  • Edward Balcerzan, Kręgi wtajemniczenia: czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1982.
  • Lesław M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939-1991. PWN, Warszawa 1995.
  • Henryk Pustkowski, Gramatyka poezji?, Warszawa 1982.
  • Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Krzysztof Lichtblau