Ulica Bogdanki

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Bogdanki
Śródmieście
Ulica Bogdanki
Ulica Bogdanki od strony ulicy Grodzkiej
  Nazwa pełna ulica nieistniejąca
  Nazwa niemiecka Aschgeberstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
Zobacz ulicę na:
[ Mapa Google.]
[ Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Geolokalizacja: 53.425914,14.554907

Ulica Bogdanki (niem. Aschgeberstraße), nazwa historyczna „Uliczka Przy Sukiennicach”. Ulica mieściła się w górnej części Starego Miasta. Po 1945 roku została wchłonięta przez oczyszczony z ruin Plac Orła Białego, gdyż z powodu zmiany koncepcji zabudowy tego terenu nie przywrócono jej pierwotnego przebiegu. Została przesunięta bardziej na zachód i otrzymała nazwę ulicy „Bogdanki”, obecnie już nieużywanej, ponieważ wszystkie stojące przy niej budynki przypisano do placu Orła Białego.

Historia ulicy

Położenie ulicy „Przy Sukiennicach”, 1706

Ulica Bogdanki w przeszłości stanowiła fragment starej drogi handlowej wiodącej od Bramy Młyńskiej przez dawny Nowy Rynek (forum novum, 1306, 1312), czyli późniejszy Targ Koński, dalej przez Targ Węglowy w kierunku dawnego grodu-świątyni. Jej najstarsza nazwa wiąże się z usytuowanym na wschodnim skraju rynku Domem Kupieckim szczecińskich sukienników (domus pannorum, 1396, wanthaus, 1409), czyli sukiennicami. Handel suknem (wantsnede) pierwotnie nie był traktowany przez kupców jako główne zajęcie, lecz niejako przy okazji. Stąd też wśród sukienników zazwyczaj nie było mistrzów. Jednym z głównych zajęć staje się dopiero w ciągu XIV wieku, a od 1350 roku zawód majstra sukienniczego zwanego wantmesterman w Szczecinie podkreśla jego stare pochodzenie. Stopniowo jednak krojczy sukna usunęli się z targowisk i swój zawód uprawiali w domach. W Szczecinie proces ten doprowadzono do końca wcześniej, niż w innych miastach północnych Niemiec, gdyż w pierwszej połowie XV wieku (ok. 1466 roku), sukiennicy powołali osobne bractwo krojczych sukna zrzeszając się z bractwem kupców i żeglarzy z Domu Żeglarza oraz kramarzami. Powstała nowa siedziba przy ulicy Szewskiej, którą nazywano Domem Żeglarza (Schuhstraße Nr. 18). Sukiennice stały się z czasem domem zebrań rady miejskiej (rades hus, 1520. Ponieważ budynek groził zawaleniem, został rozebrany w 1563 roku, natomiast członkowie gildii krojczych sukna zbierali się odtąd na górnym piętrze nowego Domu Sukienników (Wandhaus), w budynku usytuowanym na nie istniejącej obecnie parceli przy narożniku ulicy Grodzkiej i Bogdanki (Mönchenstraße Nr. 23). Parter tego domu zajmowało uzbrojenie miejskie, stąd też jego późniejsza nazwa „Zbrojownia” („Gewehr”, także „Zeughaus”). Podczas jarmarków rocznych sukiennicy wystawiali swe sukna w kramach na Targu Węglowym. Na miejscu starego Domu Sukienników, miasto, będące jego właścicielem, wybudowało osiem bud, z których pierwsza przeszła w prywatne ręce w roku 1610. Jeszcze w 1706 na szkicu do katastru szwedzkiego określana była nazwą „Der Orts Beym Wand-Hause” (miejsce przy Sukiennicach), ale już kilka lat później, w wykazie ulic z lat 1722/23 wymieniana była jako ulica „Beim Zeughause” (Przy Zbrojowni). Należały do niej budynki opisane w katastrze szwedzkim z 1706 roku pod nr 167 do nr 175, natomiast według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, zawierającej spis właścicieli poszczególnych działek, posiadały numerację od 197 do 195, w tym dwa budynki b. n. oraz kolejne od nr 194 do nr 191. [1] Co było powodem nadania jej na początku XIX wieku nazwy ulicy „Aschgeberstraße” (1806) nie zostało ustalone. Hugo Lemcke sugeruje pochodzenie tej nazwy od osoby fizycznej, mającej związek z handlem popiołem, wiążąc to z określeniem osoby będącą nabywcą popiołu (aschkeper [2]), jednocześnie nawiązuje do położonej w dolnej części Starego Miasta, a nieistniejącej obecnie ulicy Aschweberstraße. [3] Podobnie widzi to Tadeusz Białecki, podając nazwę „ulicy Popielarzy” na planie miasta załączonym do hasła o ulicach Starego Miasta. [4] Wydaje się jednak, że rację ma raczej Carl Fredrich, który podając za Felixem Liebrechtem proces przekształcenia dolnoniemieckiego określenia „Arschkerbe” na „Aschgeber”, wspomina nazwę nieistniejącego obecnie zaułka we Wrocławiu (Arschkerbegässel, tj. Zaułek Karbowego, dzisiejsza ulica „Garbary”, niem. Gerbergasse) [5], wiążąc ją z z utrwaloną w tradycji ludowej paką (aresztem), usytuowaną w zbrojowni, położonej na rogu obecnej ulicy Grodzkiej i Bogdanki (Mönchenstraße Nr. 23). To wspomnienie zawarte jest m.in. w wzmiance o Kaplicy Mariackiej przy kościele św. Jakuba: „kaplica położona pomiędzy drzwiami /prowadzącymi w kierunku/ uliczki Zwierciadlanej oraz Ścieżki /św. Jakuba/, można tam wyjść w kierunku paki /aresztu w budynku zbrojowni/” (Eine Kappele belegen zwischen den Türen nach der Spiegelgasse und der Stiege, da man nach der Kastenkammer steiget, 1622). [6]

Przypisy

  1. Według ksiąg adresowych AB do 1856 - Aschgeberstraße Nr. 710 do Nr. 702, natomiast wg AB po 1856 - Aschgeberstraße Nr. 1-9.
  2. Określenie to ma związek z środkowo-dolnoniemieckim wyrażeniem „koper” (keper) – kupujący, nabywca, odbiorca, tu jest to odbiorca popiołu (aschkeper); zob. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. II. Bremen 1876, s. 528)
  3. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen. Stettin 1881, s. 6.
  4. Zob. Encyklopedia Szczecina. T. 2. Red. Tadeusz Białecki. Uniwersytet Szczeciński. Szczecin 2000, s. 553, ryc. 520.
  5. Podaję za C. Fredrichem: F. Liebrecht w: Germania, Vierteljahresschrift für deutsche Alterthumskunde, Wien 1873, Bd. XVIII, s. 456; zob. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 52.
  6. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 52.


Galeria

Bibliografia

  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Verlag von Leon Saunier’s Buchhandlung (Paul Saunier). Stettin 1881.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Encyklopedia Szczecina. T. 2. Red. Tadeusz Białecki. Uniwersytet Szczeciński. Szczecin 2000.
  • Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. I-VI. Bremen 1875-1881. W: DRW Quellenverzeichnis Schiller-Lübben.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk