Ulica Kurkowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Kurkowa
Śródmieście
Ulica Kurkowa
Ulica Kurkowa
  Nazwa pełna Kurkowa
  Nazwa niemiecka Loytzenhof
(do 1934: Schweizerhof)
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 102,1
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Kurkowa (niem. Loitzenhof), nazwa historyczna „Dziedziniec Loitzów”. Początkowo mianem ulicy Kurkowej nazwano podwórze położone pomiędzy ulicą Panieńską a pobliską ulicą Balladyny. Po rozebraniu otaczającej jej zabudowy, w latach sześćdziesiątych XX wieku powstała okrężna uliczka wewnątrzosiedlowa przyległa do budynków wybudowanych wzdłuż obecnej górnej części ulicy Grodzkiej, Sołtysiej, Kard. Wyszyńskiego i Księcia Mściwoja, a także umożliwiająca dojście do odbudowanej po zniszczeniach drugiej wojny światowej siedziby rodu Loitzów, położonej obok Skweru Guido Recka nazwanego imieniem Guido Recka, artysty malarza, historyka sztuki, pedagoga, założyciela i dyrektora Liceum Sztuk Plastycznych w Szczecinie usytuowanego w kamienicy Loitzów.

Historia ulicy

Schweizerhof

Obecna ulica Kurkowa w średniowieczu stanowiła rozgraniczenie Dziedzińca Miejskiego (stadt haue, 1535), położonego na terenie kwartału miejskiego Chyżyn (Kessin). W 2. poł. XVII wieku określana była nazwą Rosenhandshof, następnie auf dem Loyzenhofe (1709), potem Schweizerhof (przełom XVIII/XIX wieku), a na koniec Loitzenhof (1934). [1] Poprzez przejście pomiędzy nieistniejącymi obecnie kamienicami nr 33 i 34 przy ulicy Panieńskiej, stanowiła dojście do parceli wspomnianej na początku XV wieku jako własność kupca Albrechta Hohenholza. Parcela, sprzedana w 2. połowie XV wieku radnemu miejskiemu Hansowi Loitzowi (1474), przybyłego do Szczecina w 1433 roku, stała się siedzibą sławnego w średniowiecznej Europie rodu kupieckiego Loitzów [2], twórców wielkiego domu handlowego i bankierskiego, znanego obecnie pod nazwą Kamienicy Loitzów (palazzo, Loitzenhaus, 1547). Trzech przedstawicieli tej rodziny było burmistrzami Szczecina - Michael Loitz (1484-1494), Moritz Loitz (1519-1529) i Hans Loitz II (1525-1539). Po bankructwie Loitzów w 1572 roku parcela wraz z kamienicą przeszła na własność książąt pomorskich, a następnie po śmierci Bogusława XIV (1637 r.), stała się własnością dworu szwedzkiego. W 2. poł. XVII wieku została nabyta przez Simona Rosenhanda [3], tajnego radcę księcia Karola Gustawa, późniejszego króla Szwecji Karola X Gustawa. Simon Rosenhand reprezentował Szwecję na kongresie pokojowym w Westfalii kończącym wojnę trzydziestoletnią 1618-1648). Od jego nazwiska podwórze przed kamienicą zostało nazwane Dziedzińcem Rosenhanda (Rosenhandshof). [4], ale już pod koniec pierwszej dekady XVIII w. dziedziniec określan mianem „Na Dziedzińcu Loitzów” (auf dem Loyzenhofe, 1709). Natomiast od 1. poł. XVIII wieku zwane było Dziedzińcem Szwajcarskim (Schweizer Hoff, 1799) [5], od nazwiska pochodzących ze Szwajcarii trzech braci Dubendorfów, z których jeden, Abraham Dubendorf w 1729 wybudował na obecnym placu Orła Białego fontannę, a drugi w kamienicy po Loitzach założył lokal zwany „Tabagie”. [6] Sto pięćdziesiąt lat później, w latach 30. XX wieku powróciła stara nazwa Dziedzińca Loitzów - Loitzenhof.

Stan obecny

Latem 2012 roku prywatny inwestor odsłonił pod nadzorem archeologa i konserwatora zabytków mury piwnic budynków położonych dawniej od południowej strony ulicy Kurkowej. Niestety do tej pory nie przystąpiono do odbudowy (stan na koniec sierpnia 2014). Przy okazji okazało się, że dawny obrys murów narożnej kamienicy nie zgadza się z obecnym przebiegiem ulicy Kurkowej i Mściwoja II (Frauenstraße Nr. 29). Jak donoszą media z tego okresu Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie nie wyraził zgody na poszerzenie działki i odtworzenie stanu dawnej zabudowy. Do budowy przystąpiono w 2016 roku i obecnie kamieniczki są już gotowe (2018).

Przypisy

  1. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 34.
  2. Hans I Loitz był protoplastą szczecińskiego rodu kupiecko-bankierskiego. Do Szczecina przybył z Greifswaldu w 1433 roku i handlował śledziami i inną rybą na położonym na terenie Górnego Miasta Targu Śledziowym (herincks markede, 1495), o czym świadczy zapis o budzie kramarskiej z początku XV wieku, cyt.: „położonej przy <ulicy miselników> nieopodal miejsca [usytuowanego] naprzeciw „uliczki zwierciadlanej” obok budy Hansa Loitza” (an der schottelerstrate up dem orde tegen der spegelgatzen nehist Hans Loitzen boden belegen, 1509); zob. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 28.
  3. Rodowe nazwisko Simon Mathei (ur. 31 maja 1613 w Stralsundzie, zm. 1 czerwca 1668 w Szczecinie, pochowany w kościele św. Jakuba), syn Nicholasa Mathei. Tytuł szlachecki i nazwisko Rosenhand przyjął 21 lutego 1648; ożenił się z Katarzyną Reginą Schlegel, (ur. 9 sierpnia 1626 w Szczecinie, zm. 16 czerwca 1663 w Szczecinie). Zob. więcej informacji: Rosenhand nr 419 [dostęp 2014-08-28]
  4. Taką nazwę wymienia kataster szwedzki z 1706 roku (także w formie „Rosenhams Hoff”); zob. D. Schleinert D., Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692–1709. Karten und Texte. Städte. Band 3, Teil 3: Stettin. Kessiner Viertel. Verlag Ludwig, Kiel 2013, s. 189.
  5. Nazwa wymieniona w legendzie do sztychu Kirchhoffa: „Prospect der Stadt und Vestung Alten STETTIN, wie solche in den Jahren Ao 1798/99 gestalten gewesen. Gezeichnet und Gestochen von Friedr. Ludw. Kirchoff und Sohn 1799” w: E. Gwiazdowska, Friedrich Ludwig Kirchhof – szczeciński rytownik z przełomu XVIII i XIX wieku. W: Szczecin na przestrzeni wieków. Historia. Kultura. Sztuka. Szczecin 1995, s. 232.
  6. Rodzaj restauracji, w której wolno było palić tytoń w glinianych fajkach, ich właścicieli w języku niemieckim określano nazwą „Tabagist”; por. artykuł J. Acker, Die Tabagie: http://www.pfeife-tabak.de/Artikel/Verschiedenes/Tabagie/Tabagie.html [dostęp 2012-05-16].


Galeria - Fundamenty zabudowy ulicy Kurkowej

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Szczecin na przestrzeni wieków. Historia. Kultura. Sztuka. Pod red. E. Włodarczyka. Szczecin 1995.
  • Schleinert D., Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692–1709. Karten und Texte. Städte. Band 3, Teil 3: Stettin. Kessiner Viertel. Verlag Ludwig, Kiel 2013.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk