Ulica Warzywna

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Warzywna
Śródmieście
Ulica Warzywna
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Warzywna
  Nazwa niemiecka Petersilienstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 55,7
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


Ulica Warzywna (niem. Petersielienstraße), nazwa historyczna „Ulica Pietruszkowa”. Położona pomiędzy ulicą Kłodną a Rybaki na terenie średniowiecznego kwartału Chyżyńskiego. W 1945 roku została nazwana ulicą Warzywną. W grudniu 1994 Zakład Historii Pomorza Zachodniego Instytutu Historii US, złożył wniosek o przywrócenie jej historycznej nazwy ulicy „Pietruszkowej”. Zgodnie z opinią Muzeum Narodowego z kwietnia 2005 nazwy nie zmieniono. [1] Pod koniec lat 90. XX wieku zadecydowano o odtworzeniu tej ulicy. Dotychczasowe prace nad odudową pierzei ulicy zatrzymały się na etapie odkrycia starych fundamentów kamienic zniszczonych w trakcie bombardowań alianckich.

Historia ulicy Warzywnej

Pierwsza wzmianka o obecnej ulicy Warzywnej pojawiła się w pierwszej połowie XV wieku (kleine bodelstrate) i miała związek z nazwą zachodniego odcinka ulicy Woźnej (vlokstrate, 1420, olde vlockstrate, 1437). Obydwa określenia w języku środkowo-dolnoniemieckim określały nam zawód posłańca sądowego i miejskiego, w tym również niezbyt lubiany zawód egzekutora sądowego, w tym także kata. Jej usytuowanie umożliwiało rzeźnikom dojście do jatek mięsnych na ówczesnym Jej usytuowanie umożliwiało rzeźnikom dojście do jatek mięsnych na ówczesnym Rynku Rybnym. Zapisy z końca XV wieku, utwierdzają nas w tym, że była jedną z dwóch ulic poprzecznych (twerstrate), stanowiących łącznik pomiędzy ulica Kłodną (knakenhowerstrate) a ówczesną ulicą Woźną (vlockstrate), tu cyt.: „położony na ulicy rzeźników obok miejsca /zwanego/ <ulicą posłańców>” (up der vlockstraten orde in der knakenhowerstrate gelegen, 1491), a także „ulica poprzeczna /usytuowana/ na końcu /pobliskiego/ Rynku Rybnego” (twerstrate tendest dem vischmarkede, 1495). Na początku XVIII wieku pojawia się w tym miejscu nazwa „Petersielienstraße” (ulica Pietruszkowa). Zmiany jej nazwy w czasie przedstawiono przy omówieniu ulicy Rybaki (Tab. 1)].

Ulica Katowska (boedelstrate)

O miejscu położenia uliczki Katowskiej upewnia nas zapis z początku XVI wieku o treści: „przy <ulicy rzeźników> obok miejsca zwanego <ulicą /zamieszkałą przez/ kata” (in der knakenhowerstrate an der bodelstraten orde, 1511). Mianem „bodel” w języku środkowo-dolnoniemieckim określano zawód woźnego sądowego, a także kata, którego przedstawiciele, nie ciesząc się uznaniem, zamieszkiwali na obrzeżach średniowiecznych miast. W jedynym budynku, jaki był położony przy tej ulicy, mieszkał samotnie kat, czyli egzekutor sądowy, natomiast pozostałe parcele należały do okolicznych ulic. Z dokumentów źródłowych wynika, iż mieszkał tu jeszcze na początku XIX wieku.[2] Poza tym na położonym obok ówczesnego Rynku Rybnego, na który wychodziła „bodelstrate”, ustawiony był pal, czyli pręgierz (kaak), przy którym siepacze (kaci) wykonywali swoje rzemiosło, a w latach 1720 – 1725 dostawiano szubienicę. [3]

Ulica Pietruszkowa (Petersielienstraße)

Jakiej okoliczności zawdzięcza późniejszą nazwę ulicy Pietruszkowej wymienioną w katastrze z 1706 r. (Petersielie Stras, a także Petersielien Stras), nie udało się dokładnie ustalić. [4] Ponieważ położona była w pobliżu późniejszego Rynku Warzywnego, można by przyjąć, że sprzedawano tu pietruszkę, uznając ją za uliczkę sprzedawców warzyw, ale przeczy temu ciasnota tej ulicy, należącej do najwęższych w całym mieście. Jednak nazwa tego rynku w tej formie pojawiła się dopiero w 1706 roku. Według C. Fredricha, w nazwie ulicy kryje się zastępcze słowo na określenie „źle prowadzących się kobiet”, co tu w Szczecinie nie było przypadkiem, o czym świadczą słowa znanej w tym czasie w naszym mieście kołysanki, w której pada pytanie o miejsce zamieszkania niejakiego Petera Kruse:

Zuziu, kochana Zuziu, /Suse, liebe Suse,/
Gdzież mieszka Peter Kruse? /Wo wohnt denn Peter Kruse?/
Przy ulicy Pietruszkowej, /In der Petersilien strass’,/
Gdzie stoją piękne laleczki, /Wo die schönen Pupen stehn,/
Gdzie wielu ludzi chodzi, /Wo die vielen Leute gehn,/
Gdzie stoją obnażone kołyski, /Wo die blanken Wiegen stehn,/
Tam moje dziecko spać musi chodzić. /Soll mein Kind drin schlafen gehen./
Zuziu, kochana Zuziu, /Suse, liebe Suse,/
Tam mieszka Peter Kruse. /Da wohnt Peter Kruse./ [5]

Według katastru szwedzkiego z 1706 roku, a także informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Pietruszkowej należała tylko jedna parcela, nr 125 [6]

Przypisy

  1. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic. 1945-2004. Cz. 3: 1945-2004 (wydruk komputerowy), s. 5, oraz przyp. 31; tamże s. 6, oraz przypis 37.
  2. Szczeciński magistrat przekazał na własność w dniu 9 grudnia 1801 katowi o nazwisku Koppen budynek przy ulicy Pietruszkowej, określony mianem „Frohnereigebäude” (dom posłańca sądowego); zob. regest nr 465 z 9 grudnia 1801, Grotefend K., O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996, s. 329-330.
  3. Sam pręgierz, stojący tu od średniowiecza, został usunięty w roku 1769; zob. C. Fredrich, Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I [w:] BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 84.
  4. Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bd 68, s. 215.
  5. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin 1926, s. 21 (w wolnym tłumaczeniu Jan Iwańczuk).
  6. Według planu z 1721 roku Nr. 567, według AB do 1856 Nr. 1025, natomiast po 1856 Nr. 1.


Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI. Stettin 1929.
  • Grotefend K.O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
  • Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 (Text- und Beschreibungsbände http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71).
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic. 1945-2004. Cz. 3: 1991-2005 /w:/ Kronika Szczecina. 2005. Nr 24, s. 99-127. Szczecin 2006.
  • Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (15) - na portalu sedina.pl.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk