Ulica Wielka Odrzańska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Wielka Odrzańska
Śródmieście
Ulica Wielka Odrzańska
Ulica Wielka Odrzańska widziana od strony północno-wschodniej
  Nazwa pełna Wielka Odrzańska
  Nazwa niemiecka Große Oderstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 161,9
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Wielka Odrzańska (niem. Große Oderstraße), nazwa historyczna „ulica Wielka Odrzańska”. Obecnie jest to fragment ciągu nieistniejącej dawnej ulicy Odrzańskiej (Wielkiej Odrzańskiej i Małej Odrzańskiej), położony wzdłuż Arterii Nadodrzańskiej pomiędzy ulicami Kardynała Wyszyńskiego a stykiem ulicy Opłotki i Nowy Rynek. Zrujnowana podczas nalotów w 1944, po 1945 roku ulica Wielka Odrzańska otrzymała nazwę Mewiej. Ruiny zabudowań ulicy, z których resztki kamienicy nr 3 stały tu jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku [1], zostały rozebrane. We wrześniu 1955 r. podkomisja historyczna Komisji do Zmian Nazw Ulic na posiedzeniu plenarnym MRN w Szczecinie złożyła wniosek o zmianę nazw ulic na Starym Mieście, m. in. Mewiej i Koralowej na Odrzańską [2] Po wznowieniu po 1995 roku odbudowy tej części Starego Miasta ulica co prawda wróciła do swojej historycznej nazwy „Wielka Odrzańska”, ale w bardzo okrojonej postaci, gdyż odbudowano tylko zachodnią pierzeję ulicy bez dwóch kamienic od strony nieistniejącej ulicy Niklota. [3]

Historia

W najstarszej księdze miejskiej ulica Wielka Odrzańska, położona w kwartale św. Ducha, określana jest łacińską nazwą platea Oderae (1306), obowiązującą w tym czasie dla obu ulic Odrzańskich, tj. przyszłej Wielkiej i Małej. [4] To do niej prawdopodobnie odnoszą się zapisy z lat 1308-1345 o sześciu kamiennych domach (hereditas lapidea), stojących przy ulicy Odrzańskiej. [5] Podobnie wzmiankowano ją na przełomie XIV/XV wieku (aderstrate). Potwierdza to m. in. zapis o łaźni, położonej „przy /obu/ ulicach Odrzańskich nieopodal miejsca [...] i ulicy zwanej <łaźnia>” (in der aderstraten up deme orde tuschen [...] und der straten genometh de stauele, 1498), a także wzmianka o miejscu „na końcu ulicy Odrzańskiej nieopodal łaźni” (in der aderstrate am ende negest der stavele, 1534). [6] Kataster szwedzki z 1706 roku określa ją nazwą „ulicy Wielkiej Odrzańskiej” (Große Oder Strass), podobnie jak wykaz ulic umieszczony w legendzie do planu miasta z 1721 roku. Parcele wschodniej pierzei ulicy przylegały do muru miejskiego położonego wzdłuż nabrzeża, stały na nich spichlerze ustawione szczytami do nabrzeża. Dwa z nich, Große Oderstraße Nr. 27 i Große Oderstraße Nr. 26, stały tu do stycznia 1940. W wyniku pożaru zostały zniszczone 12 stycznia tego roku.

Przypisy

  1. Zachował się tylko jej renesansowy kamienny portal z ok. 1580 roku, który wmontowano w odbudowaną w latach 1979-1983 kamienicę przy ulicy Grodzkiej 50, przy narożniku z ulicą Kuśnierską.
  2. Zob. protokół nr VII z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego 23 listopada 1955 roku, AP w Szczecinie, PMRN, teczka 5, s. 227 – 284 i 287. W: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 w: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004, s. 27, tamże s. 28, przyp. 49.
  3. Badania archeologiczne w tym miejscu, wykonane w związku z odbudową kwartału XVII na początku lat 90. XX w., wykazały w południowej części ulicy Wielkiej Odrzańskiej ślady wczesnego osadnictwa sprzed lokacji miasta, jednoznacznie świadczące o ich słowiańskim pochodzeniu i zaprzeczające tezie o założeniu osiedla kupców niemieckich na niezamieszkałym terenie. Jednocześnie odkryto tu drogę biegnącą od strony obecnej ulicy Kard. Wyszyńskiego, od ulicy Odrzańskiej w kierunku wschodnim do przystani portowej zwanej Haveling.
  4. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern. Bd. I, H. 3. Stettin 1921, s. 21, nr zapisu 42, 1306 r.
  5. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch..., op. cit., s. 41, nr zapisu 296, 1308 r., s. 107, nr 1082, 1083, 1325 r., s. 114, nr 1165, 1326 r., s. 121, nr 1246, 1326 r., s. 144, nr 1510, 1345 r., s. 149, nr 1575, 1345 r., s.156, nr 1654, 1345 r.
  6. Jest to łaźnia należąca do kościoła św. Mikołaja i usytuowana na tyłach parceli przy ulicy Hinter Nikolaikirche (Neuer Markt Nr. 3); zob. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 42.


Galeria

Bibliografia

  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956. W: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk