Ulica Wyszaka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Wyszaka
'
Ulica Wyszaka
Nieistniejąca ulica Wyszaka w czerwcu 2013
  Nazwa pełna ulica nieistniejąca
  Inne nazwy Słoneczna
  Nazwa niemiecka Klosterhof
  Osiedle
  Dzielnica
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Geolokalizacja: 53.427218,14.561572

Ulica Wyszaka (niem. Klosterhof), nazwa historyczna "Osada Klasztorna". Nieistniejąca obecnie ulica położona w miejscu wybudowanej na przełomie lat 70. i 80. XX wieku Trasy Zamkowej. Po 1945 roku nadano jej nazwę ulicy Słonecznej [1], którą nosiła do 1955 roku. Położony z północnej strony Trasy Zamkowej dawny odcinek ulicy Wyszaka, umożliwiający wjazd na Plac Żołnierza Polskiego z ulicy Jana z Kolna, nosi obecnie nazwę ulicy Duczyńskiego.

Historia

Do końca XVII wieku teren, na którym położona była ulica Wyszaka należał do klasztoru żeńskiego panien cysterek, stąd pojawiająca się w średniowieczu łacińska nazwa "in claustro" (1308) i "ortus dominarum" (1310). [2] Skądinąd wiemy, że Barnim I fundując klasztor nadał mu patronat nad kościołem św. św. Piotra i Pawła, a ustanawiając potem przy tym kościele kapitułę kolegiacką, spowodował, że jego proboszcz został jednocześnie plebanem klasztoru. Fakty te pośrednio potwierdzają nam, że pomiędzy tymi dwoma obiektami musiała być wytyczona droga, po której poruszały się osoby związane zarówno z kościołem, jak i z klasztorem, a także okoliczni mieszkańcy. I to była przyszła ulica Wyszaka. Z kolei w czasach reformacji był to obszar jurydyki książęcej, wolny od prawa miejskiego zwany "freistadigen" (1555). [3] Najstarsze widoki miasta z tego okresu, m. in. G. Brauna - F. Hogenberga, także H. Kotego - P. Rollosa z przełomu XVI/XVII wieku istnienie takiej drogi potwierdzają. W jednym z dokumentów z czasów ostatniego Gryfity, datowanym na 26 czerwca 1620 roku pojawia się nazwa "Closterhove", i kolejna "Kloster Hoff", odnotowana w czasach szwedzkich w dniu 18 kwietnia 1687. [4] Natomiast na początku XVIII wieku w załączonej do planu z 1721 roku legendzie pojawia się nazwa "Closterhoff" [5], wraz z numeracją położonych tam zabudowań i nazwiskami ich właścicieli. Wykazana tam droga stanowiła połączenie zabudowań należących do kościoła św. Piotra, omijając od północno-wschodniej strony cmentarz przykościelny, i przebiegając na wysokości ufundowanego w 1563 roku szpitala św. Piotra biegła w kierunku drogi wylotowej z miasta przy Bramie Panieńskiej. Na początku XIX wieku, do 1856 roku w księgach adresowych i na planach miasta z tego okresu określano ją nazwą „Klosterhof”.

Ulica Klosterhof z lotu ptaka, 1937

W celu połączenia górnego miasta z dolnym, a głównie ze względów przeciwpożarowych, zdecydowano w 1793 r. wytyczyć ulicę od strony południowej cmentarza przykościelnego, zwanego Petrikirchhof, także Wallkirchhof) [6], którą dotychczas nie nazwaną wg zapisu z 5 czerwca 1806 roku wymieniono w księdze hipotetycznej jako „am Petrikirchhof" (Przy Cmentarzu Świętego Piotra), przy czym w dokumencie tym zapisano, że w przyszłości istnieje możliwość zmiany tej nazwy na „Petrikirchenstraße”. [7] Na planie miasta z 1811 roku ulica nosi nazwę „Kirchhofs Straße”. [8] W latach 1837-1856 księgi adresowe z tego okresu wymieniają dla niej w części zachodniej (od strony Białego Placu Parad), nazwę „Petrikirchenplatz“, a w części wschodniej nazwę „Klosterhof” odpowiadającej nazwie ulicy położonej przy kościele św. Piotra i Pawła. [9]

Ulica Klosterhof w połowie XIX wieku


Po uporządkowaniu nazw ulic, od stycznia 1857 roku do 1889 roku dla tego odcinka ulicy na całej długości obowiązywała nazwa Klosterhof, natomiast odcinek przy kościele określano nazwą Petrikirchenstraße lub Petri-Kirch Straße. [10]

Po wyburzeniu w 1889 roku zabudowań usytuowanych od wschodniej strony placu po dawnym cmentarzu przykościelnym, a także po likwidacji jej części przebiegającej na tyłach kościoła św. Piotra, powstał nowy górny północny odcinek ulicy przebiegający przez dawny teren cmentarza. Następnie po połączeniu tego odcinka z górnym południowym odcinkiem, dalszy ciąg ulicy wytyczono na fundamentach zburzonych domów w kierunku ulicy Frauenstraße i wylotu nie istniejącej obecnie ulicy Junkerstraße. Powstałemu w ten sposób ciągowi ulic nadano obowiązującą do 1945 roku jedną nazwę Klosterhof.



Przypisy

  1. Zob. protokół nr VII z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego 23 listopada 1955 roku, AP w Szczecinie, PMRN, teczka 5, s. 227 – 284 i 287 w: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 w: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004, s. 27, tamże s. 28, przyp. 49. Ulica została zlikwidowana w 1979 roku w związku z rozpoczęciem budowy Trasy Zamkowej; protokół nr 10 z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego w dniu 28 kwietnia 1979, s. 11 – 12 i 149 – 150. Brak uzasadnienia, AP w Szczecinie, UMwS, sygn. 690 w: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991 W: Kronika Szczecina 2004. Nr 23, s. 81-112. Szczecin 2005.
  2. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern. Bd. I, H. 3. Stettin 1921, s. 37, nr zapisu 251, 1308 r., oraz s. 57, nr 491, 1310 r.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 77.
  4. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern: topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. T. 2. Bd. 9. Berlin- Writzen/O 1876, s. 1099, także 1102.
  5. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 45.
  6. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin /.../ op. cit., T. 2, Bd. 9., s. 1096, tamże przypis *. Po likwidacji w 1802 roku cmentarzy przykościelnych, dawny cmentarz i przylegający do niego i kościoła teren określano do roku 1806 nazwą „Przy Cmentarzu Wałowym” (am Wallkirchhof), także „Przy Cmentarzu Świętego Piotra” (am Petrikirchhof), potem, pomiędzy 1806 a 1856 r. był nazywany "Placem Kościelnym Świętego Piotra" (Petrikircheplatz, 1806). W międzyczasie po zniszczeniach z okresu francuskiego teren cmentarza uporządkowano, urządzono trawniki i posadzono drzewa.
  7. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875, s. 243, tamże wykaz nowych nazw ulic z roku 1806, uzupełniający wykaz nazw z 1777 roku (tamże s. 242, i s. 246-247).
  8. Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant wg: fotokopii wykonanej w Pracowni Foto-Mikrofilmowej AP w Szczecinie.
  9. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin /.../ op. cit., T. 2, Bd 8., s. 256, tamże wykaz zmian nazw ulic od 1 stycznia 1857 roku, poz. 10; zob. także księgi adresowe z lat 1833-1856.
  10. Zob. księgi adresowe z lat 1833-1856.


Bibliografia

  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2. Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875,
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. T. 2. Bd. 9. Berlin- Writzen/O 1876.
  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956. W: Kronika Szczecina 2003. Szczecin 2004.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991. W: Kronika Szczecina 2004. Szczecin 2005.

Linki zewnętrzne

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk