Ulryk I

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulryk I
Książę pomorski
Data urodzenia 12 sierpnia 1589
Miejsce urodzenia Barth
Data śmierci 31 października 1622
Miejsce śmierci Przybiernów
Miejsce spoczynku Kościół zamkowy św. Ottona
Narodowość pomorska


Ulryk I (1589-1622) - książę pomorski.

Życiorys

Syn Bogusława XIII (1544-1606) i Klary (Clara von Braunschweig-Lüneburg, 1550–1598). Urodził się 12 sierpnia 1589 roku w Barth. Imię otrzymał na cześć wuja, Ulryka III meklemburskiego, męża Anny, siostry Bogusława XIII.

Edukacja

Rodzice dbali o wykształcenie dzieci, pierwszym nauczycielem Ulryka był zatrudniony przez nich Johann Gundermann. Po śmierci matki w wychowaniu zwłaszcza młodszych dzieci pomagała Bogusławowi wdowa po księciu Erneście Ludwiku, Zofia Jadwiga. Kilkuletni Ulryk trafił na jej dwór w Loitz i tu wraz z kuzynem, Filipem Juliuszem uczył się pod kierunkiem pochodzącego z Francji Claudiusa Magirusa łaciny i języka francuskiego [1].

Kolejny etap nauki to studia w Rostocku, dokąd wysłany został przez ojca, Bogusława XIII. Możliwe, że na wybór tej uczelni wpływ miał fakt, iż w tym samym czasie wysłał tam swego syna Filipa, jego teść, książę szlezwicko-holsztyński Jan Młodszy (z jego córką Anną ożenił się Bogusław 31 maja 1601). Młodzi książęta wyruszyli do Rostocku pod opieką ochmistrza, Johanna Plessena, preceptora oraz zaufanego doradcy ojca, doktora Martina Chemnitusa (1561-1627), późniejszego kanclerza i tajnego radcy Bogusława XIII.

Ulryk immatrykulował się w kwietniu 1602 r. i zgodnie z obyczajem epoki, już 15 kwietnia tego roku wybrany został na rektora uczelni. Bogusław XIII osobiście czuwał nad kolejnymi etapami kształceniem syna, o czym świadczy przesłana Chemnitzowi instrukcja z 28 czerwca 1602 r. Latem 1603 r. Ulrich z powodu epidemii dżumy opuścił Rostock, nie kończąc studiów. Po powrocie na dwór ojca nad dalszą nauką księcia czuwali Lorenz Putkamer i Franz Böhn.

Po dwóch latach Bogusław postanowił wysłać syna do Tybingi by kontynuował naukę. Wyprawa poprzedzona była wymianą listów z książętami Wirtembergii, Fryderykiem i Janem Fryderykiem (listy Bogusława z 14 października 1605 r. o zamiarze wysłania syna do Collegium illustre w Tybindze i odpowiedź Fryderyka z 14 listopada 1605 r. oraz Jana Fryderyka, podziękowanie Bogusława z 28 grudnia 1605 r. skierowane do Jana Fryderyka z informacją, że syn wyruszy w drogę w lutym 1606 r.). Jednocześnie książę Bogusław poinformował Adriana Borcke, pełniącego urząd asesora w Sądzie Kameralnym Rzeszy w Spirze, o przyjeździe Ulryka w towarzystwie 7 lub 8 osób i prosił, aby pełnił rolę przewodnika młodego Gryfity. Niespodziewana choroba Bogusława i jego śmierć 7 marca 1606 spowodowały przesunięcie planów.

Jesienią 1606 r., książę Filip II w liście z 22 listopada 1606 r. informował księcia Jana Fryderyka Wirtemberskiego, iż brat wyruszy do Tybingi w lutym 1607 r. I tym razem jednak termin odroczono, bowiem na marzec zaplanowano wesele Filipa II i Zofii Szlezwicko-Holsztyńskiej. Ostatecznie więc dopiero późną wiosną 1607 r. Ulryk wyruszył ze Szczecina wraz z niewielkim dworem i ochmistrzem Wilhelmem Wachholzem na czele, Franzem Böhnem jako dworzaninem „cammerierer” wynagrodzonym roczną pensją 100 talarów oraz preceptorem Wilhelmem Marstallerem, który pełnił tę funkcję także w Rostocku. Mastaller miał nie tylko czuwać nad nauką księcia, ale też nad tym, by książę przestrzegał „chwalebnych obyczajów i wszystkich cnót książęcych”. Jego pracę wyceniono na 100 talarów rocznie i 25 na zakup „godnych” ubiorów. Do Tybingi wraz z ochmistrzem, kammerjunkrem, preceptorem, 3 młodzieńcami szlacheckiego pochodzenia oraz 2 sługami dotarł Ulryk 27 maja.

W czasie studiów dzielił mieszkanie z dwoma młodymi książętami saskimi. Formalne przyjęcie do Collegium illustre nastąpiło 29 maja. Według biogramu zamieszczonego przez kaznodzieję dworu biskupiego Andreasa Scholastke (1597-1657) w „Des (...) Herren Ulrichs Hertzogen zu Stettin (...) Ehrengedechtiss”, w czasie pobytu w Tybindze zawarł Ulryk znajomość z rządzącym Wirtembergią księciem Fryderykiem i jego synami oraz księciem Fryderykiem Ulrykiem brunszwickim (von Braunschweig und Lüneburg), z którego siostrą Jadwigą (1595–1650), w 1619 r. ożeni się. Wielokrotnie był zapraszany na dwór księcia Fryderyka do Stuttgartu.

Po zakończeniu nauki Ulryk nie wrócił od razu na Pomorze, ale za zgodą brata Filipa II, w towarzystwie Wilhelma Wachholza, Franza Böhna, Alexandra von Ramina i Wilhelma Marstallera w styczniu 1609 r. rozpoczął „podróż kawalerską” po Europie. Środki finansowe na nią zapewnił Filip, przesyłając pieniądze lipskiemu bankierowi, Wolfowi Lebzelterowi. Podróż wiodła przez kraje niemieckie (Szwabia, Bawaria, Tyrol), do Włoch (był m.in. w Wenecji, w Padwie, Weronie, Vincenza, Bolonia, Ankona, Loretto, Rzymie, w Neapolu, gdzie spotkał brata Jerzego II/III, 1582-1617), do Hiszpanii (był w Barcelonie, zwiedził Opactwo Matki Bożej w Montserrat, był w Toledo i w Madrycie), do Francji (w Poiters znowu spotkał Jerzego i razem udali się do Paryża a potem do Anglii. Był w Paryżu w czasie zamachu François Ravaillac’a na Henryka IV.). W Londynie był przyjmowany przez młodego księcia Walii, Henryka (1594-1612). Z Anglii książęta udali się do Niderlandów Hiszpańskich (Belgia). Latem 1611 r. wrócili do Szczecina (według Scholastke byli w Szczecinie 29 sierpnia).

Obowiązki w Księstwie

W Szczecinie Ulryk przez kilka lat nie miał żadnych obowiązków dynastycznych, a obowiązki dworskie ograniczały się do reprezentacji. W 1615 uczestniczył w weselu brata, Bogusława XIV (1580-1637) z Elżbietą (Elisabeth von Schleswig-Holstein-Sonderburg, 1580–1653). We wrześniu tegoż roku wraz z Jerzym III udał się na dwór księcia Fryderyka Ulryka von Braunschweig-Lüneburg. W 1617 r. uczestniczył w pogrzebie Jerzego, który zmarł 27 marca. W tymże roku po raz trzeci został królem kurkowym, biorąc udział w zawodach strzeleckich w Szczecinie [2].

Po śmierci Filipa II i przejęciu władzy w księstwie szczecińskim przez Franciszka I, książę Ulryk objął urząd biskupa kamieńskiego (26 czerwca 1618, a uroczystość wprowadzenia na urząd odbyła się 27 października), otrzymał także domeny książęce w Szczecinku i Darłowie.

26 października 1618 r. przyjął hołd stanów Księstwa Biskupiego, 28 października – Koszalina, 31 października – Kołobrzegu. W lipcu 1619 r. w swej rezydencji w Koszalinie gościł Jana Zygmunta margrabiego brandenburskiego. W sierpniu odwiedził brata Franciszka w Szczecinie i był obecny na ślubie siostry, Anny z księciem Ernestem de Croy. W czerwcu 1620 r. zorganizował w Kołobrzegu, jako biskup kamieński, przegląd wojskowy (musterung) i był na nim obecny.

17 stycznia 1621 wziął udział w pogrzebie Franciszka. Po objęciu władzy przez Bogusława XIV raz jeszcze otrzymał potwierdzenie władania Księstwem Biskupim, Szczecinkiem, Darłowem i Bukowem, 24 października 1621 r. przyjął hołd rycerstwa i miasta Darłowa.

Małżeństwo

7 lutego 1619 r. w Wolfenbüttel ożenił się z Jadwigą córką księcia brunszwickiego na Wolfenbüttel Henryka Juliusza i Elżbiety duńskiej. Małżeństwo było bezdzietne.

Śmierć i pogrzeb

Latem 1622 r. Bogusław XIV zaprosił Ulryka i księcia Filipa Juliusza na wielkie polowania na jelenie, możliwe, iż w tym czasie książęta mieli odbyć także naradę polityczną. W czasie pobytu na dworze brata, poczuł się źle, trapiły go bóle brzucha, puchły nogi. Nie zważając na chorobę postanowił wrócić do Darłowa. W podróży towarzyszyła mu żona, siostra Anna Croy, książę Kurlandii, dworzanie, a przez część drogi także brat Bogusław.

Podróż ze względu na pogarszający się stan zdrowia Ulryka przerwano 11 października w Przybiernowie, tu książę zmarł 31 października 1622 r. Został pochowany 8 stycznia 1623 roku w kościele zamkowym w Szczecinie. Jego władztwo i tytuł biskupa kamieńskiego odziedziczył Bogusław XIV.

Po śmierci męża, księżna Jadwiga, jako oprawę wdowią otrzymała domenę w Szczecinku, gdzie założyła Gimnazjum. Księżna zmarła 26 czerwca 1650 roku w Szczecinku i tam też została pochowana. Cztery lata później, 22 września 1654 roku, przeniesiono jej zwłoki i pochowano w książęcej krypcie w Darłowie.

Charakterystyka księcia

Filip Hainhofer zostawił następującą charakterystykę Ulricha: „Jest miłościwy książę Ulryk nie tyko mężem pięknym i silnym, dzielnym i uprzejmym, lecz także panem w grach rycerskich, w jeździe konnej i w innych ćwiczeniach rycerskich biegłym, dobrym jest też myśliwym i strzelcem wybornym, wykształcenie ma świetne i obce języki zna oraz daleko, aż do Hiszpanii, podróżował (…)[3].

Ulryk najchętniej rezydował w Koszalinie, a w ostatnich latach życia w Darłowie (niem. Rügenwalde). Miał zainteresowania muzyczne, o czym świadczy utrzymywanie lutnistów i skrzypków i kapeli dworskiej. Na swym liczącym około 200 osób dworze utrzymywał trębaczy Jochima Waldowa ze znanej pomorskiej rodziny muzyków, Jürgena Löbe, Caspara Kantzego i Hansa Polacke (der Pole Hansen).

Dewizą (symbolum) księcia były słowa „Deus protector meus” (Bóg moim opiekunem).

Ulryk był średniego wzrostu, miał włosy ciemnokasztanowe, nos średni, oczy jasne, błyszczące, sylwetkę kształtną i zgrabną [4].

Przypisy

  1. Wehrmann, Herzog Ulrich in Tübingen (1607/8), 8/1913, s. 114
  2. F. Hainhofer, Filipa Hainhofera dziennik podróży, zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład Krzysztof Gołda, Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, t. 9 , Szczecin 2000, s.122-124.
  3. F. Hainhofer, Filipa Hainhofera dziennik podróży (…), s. 122-123.
  4. Andreas Buelgrin, Vita Huldrici ducis Stetini Pomeranorum Episcopi, Stetini, 1623.


Bibliografia

  • Andreas Buelgrin, Vita Huldrici ducis Stetini Pomeranorum Episcopi, Stetini, 1623.
  • Filip Hainhofer, Filipa Hainhofera dziennik podróży, zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład Krzysztof Gołda, Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, tom IX, Szczecin 2000.
  • Andreas Scholastke, Ulrich I, w: Die Personalien und Leichen-Processionen der Herzoge von Pommern und ihrer Angehörigen aus den Jahren 1560 bis 1663, hrsg. U. Behr Negendank-Semlow, J. von Bohlen-Bohlendorf, Halle 1869, s. 361-401.
  • Günther Kittler, Die Musikpflege am Hofe Herzog Ulrichs in Köslin, w: Monatsblätter der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde, 5/1933.
  • Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005.
  • Martin Wehrmann, Unterrichtsplan für den Herzog Ulrich von Pommern, w: Monatsblätter der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde, 8/1904.
  • Martin Wehrmann, Herzog Ulrich in Tübingen (1607/8), w: Monatsblätter der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde,8/1913.
  • Martin Wehrmann, Geschichte von Pommern. Bd 2, Gotha 1921.

Zobacz też





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna