Uroczysko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uroczysko - staw młyński
Uroczysko - staw młyński
Widok dawnego stawu młyńskiego przy Młynie Topolowym od strony południowo-wschodniej
Dawna nazwa Topolowy Młyn, Motyli Młyn
Nazwa niemiecka Schmetterlingsmühle, Pavillonsmühle

Geolokalizacja: 53.481234,14.497811

Uroczysko (z franc.: Poppillionmühle, niem. Schmetterlingsmühle) - sztuczny zbiornik wodny na Osówce, pozostałość po istniejącym tutaj od średniowiecza do XIX wieku młynie wodnym w Dolinie Siedmiu Młynów. W okresie międzywojennym w starym młynie istniała niewielka restauracja.

Historia młyna wodnego

W zachowanych dokumentach źródłowych pojawia się w pierwszej połowie XV wieku jako Młyn Topolowy (de poplionenmole, 1431), w późniejszym okresie zwany „/młynem/ Topolowym nad strumieniem” (poppelyone an der Beke, 1550), także krótko „/młyn/ Topolowy” (die Poplione, 1550, a także die Papelgönsche, 1659 i Papölige Mühle, 1693). Młyn Topolowy (die muele die Poplione), zgodnie z dokumentem sprzedaży, zakupiony został przez Radę 6 października 1550 roku za kwotę 486 guldenów od szczecińskiego mieszczanina, Lorenza Borcharta [Borchert] i jego małżonki Engel, wdowy Cruesen, a także kuratorów w osobie Jakoba Schulte, kanonika z kościoła Mariackiego, radnego miejskiego Pagela Frybercha oraz mieszczanina Petera Schulte, reprezentujących dzieci Gorgesa Tiele [Tyele], tj. Engel i jej rodzeństwo Annę, Jaspara i Drewsa, którzy odziedziczyli młyn po zmarłym ojcu. [1] Wspomniane tu określenie „die Poplione” wiąże się prawdopodobnie z rosnącymi obok zabudowań młyna topolami. [2] Z czasem nazwa młyna tak dalece stała się nieprzetłumaczalna, że w drugiej połowie XVIII wieku pojawia się nazwa „Poppillionmühle”, którą z francuska tłumaczono na niemiecki jako „Motyli Młyn” (Schmetterlingsmühle, 1779). [3] Zabudowania przetrwały działania wojenne, ale po 1945 roku jako niezagospodarowane zostały rozebrane. Zapewne z tego powodu nazwę Uroczysko nadano mylnie rozlewisku wodnemu powstałemu na zachód od dawnego stawu młyńskiego, co jest widoczne na większości planów tego terenu. [4]

Młyn Schmetterlingsmühle

Błędna lokalizacja stawów w Doliny Siedmiu Młynów w latach 1945 - 2013

Należy pamiętać, że lokalizacja stawów w Dolinie Siedmiu Młynów na współczesnych planach miasta, a także na mapie satelitarnej Google nie odpowiada ich rzeczywistemu położeniu. [5]Pierwszy polski plan, na którym oznaczono ich położenie pochodzi z 1948 roku. Niestety już wtedy nieprawidłowo usytuowano na nim położenie stawu Zazulin, uznając, ze jest to drugi ze stawów Ustronie, a także pominięto staw Łomot. Błąd naprawiono dopiero na planie miasta z 1976 roku, gdzie prawidłowo zlokalizowano i opatrzono polskimi nazwami wszystkie dawne stawy młyńskie. Z kolei na planie z 2001 r. ponownie powrócono do błędnej lokalizacji. Staw Zazulin dołączono do stawu Ustronie, nazwę Uroczyska przesunięto na staw powstały współcześnie na zachód od dawnego stawu młyńskiego, któremu z kolei przypisano nazwę kolejnego stawu, Zacisze. Natomiast staw Zacisze otrzymał nazwę Nagórnik, a na niektórych planach został nawet przeniesiony w okolicę dawnego stawu Łomot. Jedynie staw Łomot oraz staw Wyszyna są usytuowane prawidłowo. Żeby to bardziej pogmatwać, na mapach Google, oprócz opisanej już błędnej lokalizacji, zamiast nazwy „Nagórnik” używana jest nazwa „Nadgórnik”.

Przypisy

  1. Heinrich Karl Wilhelm Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin- Writzen/O 1876. Th. 2, Bd. 9, s. 223.
  2. W języku dolnoniemieckim słowo „Pöppel” odpowiadało określeniu „Pappel” – topola, zob. R. Herrmann – Winter, Kleines Plattdeutsches Wörterbuch, Hinstorff. Rostock 1985, s. 234.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926, s. 83; także Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. Szczecin 1996, regest nr 252 z 6 października 1550, s. 191; a także L. W. Brüggemann, Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779, s. 167.
  4. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin 1991, s. 327.
  5. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926, s. 83; por. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin 1991, s. 327.


Położenie zabudowań młyna Schmetterlingsmühle, 1940
1. – Zabudowania młyna Topolowego
2. - Droga dojazdowa do zabudowań młyna
3. – Dawny staw młyński
4. – Miejsce położenia stawu mylnie uważanego za staw Uroczysko
5. - Droga Siedmiu Młynów (ulica)
6. - Strumień Osówka

Rozlewisko wodne mylnie zwane Uroczyskiem

Galeria

Bibliografia

  • Brüggemann L. W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779.
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin- Writzen/O 1876. Th. 2, Bd. 9.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926.
  • R. Herrmann – Winter, Kleines Plattdeutsches Wörterbuch, Hinstorff. Rostock 1985.
  • Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin 1991.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk