Urszula Barbara Szajko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Urszula Barbara Szajko
bibliotekarka
brak zdjecia
Data urodzenia 3 października 1929
Miejsce urodzenia Józefów
Data śmierci 7 kwietnia 2011
Miejsce śmierci Płock
Narodowość polska


Urszula B. Szajko (1929-2011) - bibliotekarka, bibliografka, organizatorka i długoletni kierownik Oddziału Starych Druków w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie.

Życiorys

Urszula B. Szajko urodziła się 3 października 1929 roku w Józefowie, niewielkiej miejscowości w woj. warszawskim (obecnie mazowieckim). Wcześnie osierocona przez ojca, mieszkała z matką i dwójką rodzeństwa. W 1943 roku po ukończeniu szkoły powszechnej kontynuowała naukę na tajnych kompletach w pobliskim Pruszkowie, a szkołę średnią, Prywatne Gimnazjum i Liceum Sióstr Niepokalanek im. Marceliny Darowskiej w Jarosławiu nad Sanem, ukończyła w 1949 roku. Po zdanej maturze przyjechała do Szczecina gdzie po wojnie osiedliła się jej rodzina. Tutaj podjęła pracę w Rejonowym Urzędzie Likwidacyjnym w charakterze kontystki.[1] Urząd ten zajmował się zabezpieczaniem, oddawaniem w dzierżawę majątków opuszczonych oraz sporządzaniem ich inwentarza i sprzedażą nieruchomości opuszczonych.

Jesienią 1950 roku rozpoczęła studia historyczne na Katolickim Uniwersytecie w Lublinie. Przez dwa lata (1951-1953) godziła zajęcia na wydziale historii z pracą w Bibliotece Zakładu Historii KUL oraz nauką podjętą na międzywydziałowych studiach bibliotekoznawczych. W czerwcu 1955 roku obroniła pracę magisterką pt. Klasztory żeńskie w Polsce od XII-XIV wieku i ich społeczno-narodowa struktura, którą napisała pod kierunkiem, historyka, wówczas jeszcze doktora Jerzego Kłoczowskiego, zajmującego się historią chrześcijaństwa w Polsce i dziejami zakonów. Po uzyskaniu dyplomu wróciła do Szczecina i rozpoczęła poszukiwanie pracy w miejscowych instytucjach i bibliotekach. Zatrudnienie znalazła w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie (obecnej Książnicy Pomorskiej) w listopadzie 1955 roku.

Praca w Oddziale Starych Druków

U. Szajko została zatrudniona na stanowisku kierownika Oddziału Starych Druków. Bibliotekarka stanęła przed ogromnym zadaniem zorganizowania właściwie od podstaw całego oddziału. Najistotniejszą kwestią było oczywiście zgromadzenie księgozbioru, następnie jego uporządkowanie, oczyszczenie, wstępna ewidencja, a w kolejnej perspektywie jego opracowanie i konserwacja.

Bazę Oddziału Starych Druków, którą zastała, stanowił księgozbiór liczący około 2.500 jednostek, wyselekcjonowanych z magazynowych zasobów byłej Stadtbibliothek i zbiorów zabezpieczonych przez pracowników biblioteki po wojnie.

Owe 2.500 jednostek to niewielka część starych druków, wobec tych które znajdowały się jeszcze w bibliotece. Dlatego też U. Szajko podjęła prace nad penetrowaniem zasobów magazynowych, a także scalaniem rozproszonych księgozbiorów historycznych. Ze 180.000 księgozbioru biblioteki wyselekcjonowała ok. 12.000 starodruków, które przeniesiono do wyodrębnionego magazynu, ustawiono według formatu bibliotecznego, a w jego obrębie zastosowano układ chronologiczny.

W listopadzie 1956 roku w rocznym sprawozdaniu z działalności Oddziału Starych Druków Urszula Szajko podała, iż udało jej się zgromadzić księgozbiór już liczący 15.000 woluminów oraz wyodrębnić 20 inkunabułów, 10 kodeksów średniowiecznych oraz 45 jednostek rękopisów nowożytnych.

W kolejnych latach na półkach magazynu stanęły ponad 7.000 tysięczne zbiory z dawnego Marienstiftsgymnasium w Szczecinie i 1.300 jednostek z Gimnazjum P. Gröninga ze Stargardu. Przejęcie tych dwóch dużych księgozbiorów zakończyło akcję powiększania zasobów oddziału drogą przejmowania librarii poniemieckich (1958-1959). Kolejna większa partia książek wpłynęła do zasobów oddziału jako dar z Muzeum Pomorza Zachodniego. Było to 1.700 woluminów książek, a wśród nich 11 inkunabułów (lata 1959, 1963).

Obok prac nad budowaniem księgozbioru, od 1957 roku U. Szajko rozpoczęła proces katalogowania starych druków. Wobec niekompletności ocalałych katalogów, braku pomocy bibliograficznych jak i przepisów katalogowania zadanie to było mocno utrudnione. Atutem było jednak jej humanistyczne wykształcenie z doskonałą znajomością łaciny, języka niemieckiego i średniej francuskiego. W tym czasie była jedynym pracownikiem merytorycznym w oddziale. Praktykę w zakresie opracowania zbiorów odbyła w Zakładzie Starych Druków i Opieki nad Dawną Książką w Bibliotece Narodowej.

Z opracowaniem zbiorów bibliotekarka wraz ze współpracownikami, którzy z czasem zostali zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, uporała się do połowy lat.70. Zbiory katalogowali m. in. Jan Karpowicz, emerytowany kustosz działu numizmatyki w Muzeum Pomorza Zachodniego oraz Janina Szczerska, znana w Szczecinie postać – nauczycielka i założycielka pierwszej w powojennym Szczecinie szkoły ponadgimnazjalnej, dyrektorka I Liceum Ogólnokształcącego na ul. Piastów.

W celu zintensyfikowania prac katalogowych powołano również grupę bibliotekarzy, która wsparła zespół starodruczników. Było to istotne ze względu na fakt, że liczba zbiorów wciąż wzrastała, a to dzięki wymianie druków pomiędzy bibliotekami w kraju. Akcja ta rozpoczęła się w 1965 r. na mocy Zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki w sprawie międzybibliotecznej wymiany druków zbędnych. Szczecińska biblioteka pozyskała tą drogą około 3.000 woluminów, a przekazała do innych bibliotek ponad 2300. Wśród otrzymanych zbiorów gros stanowiły druki pomorskie (liczne zarządzenia książąt z dynastii Gryfitów) wywiezione po wojnie ze Szczecina w ramach działalności Zbiornicy Księgozbiorów Zabezpieczonych (Szczecin), z której pozyskiwały książki biblioteki i instytucje w kraju, uzupełniające bądź budujące od podstaw swe zbiory biblioteczne.

Urszula Szajko systematycznie też powiększała księgozbiór poprzez zakupy antykwaryczne i zakupy od osób prywatnych. Drogą tą powiększono dział pomeraników oraz poloników, szczególnie literatury staropolskiej i oświeceniowej co było istotnym elementem w polityce gromadzenia zbiorów ze względu na oczywisty brak takiej tradycji w Szczecinie.

W 1973 roku została powołana w skład Rady Naukowej przy Bibliotece (ówczesnej WiMBP), która utworzona została do prac badawczych w ramach naukowego profilu biblioteki. Każdy z jej członków zobowiązany został do zajmowania się pracami naukowo-badawczymi, wydawniczymi i analitycznymi, wynikającymi z planu badawczego biblioteki.

W latach 70. stanęło przed U. Szajko kolejne wyzwanie, którym było zorganizowanie w bibliotece Sali Stefana Flukowskiego, będącej rekonstrukcją pracowni poety. Sala otwarta została w 1976 roku. Zaczęła pełnić rolę czytelni rękopisów i starych druków. Zgromadzone wtedy obrazy, meble i księgozbiór dały początek Muzeum Literatury Książnicy Pomorskiej. Przez kolejne lata, U. Szajko pozyskiwała spuścizny literackie pisarzy ze środowiska szczecińskiego, a także organizowała spotkania z pisarzami i działaczami kultury. W sali odbywało się też doroczne Święto Książki z udziałem literatów.

W latach 70. i 80. U. Szajko prowadziła działalność dydaktyczną. Były to ćwiczenia z nauk pomocniczych historii medycyny dla studentów I roku Pomorskiej Akademii Medycznej (l.70) oraz z historii książki, które realizowała ze studentami bibliotekoznawstwa w Wyższej Szkole Pedagogicznej i później na Uniwersytecie Szczecińskim (1979-1984).

Słuchaczami jej wykładów byli również uczniowie Policealnego Zaocznego Studium Bibliotekarskiego (1975, 1981). Praktyki zawodowe odbywali u U. Szajko również studenci Bibliotekoznawstwa, których wprowadzała w arkana opracowania zbiorów kartograficznych. Zaś w ramach kursów przygotowujących do egzaminu na bibliotekarza dyplomowanego wygłaszała prelekcje na temat starej książki i zasad jej konserwacji.

U. Szajko była autorką szeregu artykułów poświęconych zbiorom bibliotecznym, losom pomorskiej książki, drukarstwu, czytelnictwu, a przede wszystkim katalogów zbiorów biblioteki, których na przestrzeni lat opublikowała kilka. Współuczestniczyła także w rejestracji druków z XVI-XVIII wieku do wydawnictwa Centralny katalog zbiorów kartograficznych w Polsce (1968) oraz redagowała hasła osobowe do wydanej w 1999 r. Encyklopedii Szczecina. Jest też współautorką hasła na temat kolekcji rękopisów przechowywanych w Książnicy Pomorskiej, zamieszczonego w wydawnictwie Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce (1988, 2003).

Na wcześniejszą emeryturę przeszła w 1985 roku. Nie zaprzestała jednak pracy w bibliotece i od tego czasu zatrudniona była w niepełnym wymiarze godzin do jesieni 2000 roku. W tym samym roku wyjechała na stałe do Płocka gdzie zamieszkała wśród bliskiej rodziny.

Urszula Barbara Szajko zmarła 7 kwietnia 2011 roku w wieku 81 lat.

Odznaczenia

  • Gryf Pomorski (1967)
  • Zasłużony Działacz Kultury (1973)
  • Srebrny Krzyż Zasługi (1983)
  • Medal 40-lecia Pomorza Zachodniego (1985)
  • Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985).

Publikacje

  • 1968 - Druki kartograficzne XVI-XVIII w. w WiMBP w Szczecinie. W: Centralny katalog zbiorów kartograficznych w Polsce, Warszawa, z. 4.
  • 1976 - Katalog starych druków medycznych w zbiorach bibliotek szczecińskich, Szczecin (współautorstwo)
  • 1977 - Wystawa dzieł kartograficznych z XVI-XIX wieku. Katalog wystawy. Szczecin, Wojewódzkia i Miejska Biblioteka Publiczna im. S. Staszica w Szczecinie, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Szczecinie, Szczecin (współautorstwo)
  • 1978 - Katalog dzieł nautologicznych XVI-XVIII w. w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie, Szczecin.
  • 1978 - Szczecińskie druki XVI wieku. Próba bibliografii. Oprac. S. Siadkowski. - Posłowie U. Szajko. Szczecin, s. 63-67.
  • 1984 – Skarby Książnicy Szczecińskiej. Katalog wystawy, Szczecin (współautorstwo)
  • 1987 – Związki Pomorza Zachodniego z Polską XIV-XVII W: Katalog wystawy archiwalnej, Szczecin (współautorstwo)
  • 1988 - Ze zbiorów Muzeum Literackiego Książnicy Szczecińskiej: informator wystawy, maj 1988. Szczecin
  • 1988 – Katalog starych druków Książnicy Szczecińskiej. Pomeranica XVI w., Szczecin
  • 1993 – Wybitni szczecinianie. Katalog wystawy, Szczecin (współautorstwo)
  • 1995 – Biblioteka Książąt Pomorza Zachodniego. Katalog. Szczecin
  • 1998 - Problematyka zbiorów zabytkowych na dawnych Ziemiach Odzyskanych na przykładzie Książnicy Pomorskiej w Szczecinie W: Zbiory zabytkowe w bibliotekach publicznych. Materiały z konferencji Opole, 5-6 listopada 1998, Opole, s.97-104. (współautorstwo)
  • 2000 – Katalog starych druków Książnicy Pomorskiej. Pomeranica XVI-XVII w., Szczecin

Artykuły

  • 1959 – Zbiory starych druków w WiMBP w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1, s. 92-96.
  • 1973 - Na temat kursu konserwacji – refleksje… W: Bibliotekarz, Warszawa, nr 2, s.52-53.
  • 1978 – Stan badań nad czytelnictwem w Szczecinie w okresie pierwszych stu lat działalności drukarstwa na terenie Księstwa Pomorskiego (1533-1633). W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1, s. 27-32.
  • 1979 – Z dziejów czytelnictwa w Szczecinie w pierwszym stuleciu drukarstwa. W: Przegląd Zachodniopomorski, Szczecin, R. XXIII, z. 3, s. 99-146.
  • 1979 – Sala Stefana Flukowskiego i rękopiśmienne spuścizny literackie w posiadaniu Biblioteki Głównej WiMBP w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 2-3, s. 12-17.
  • 1980 – Zbiory pomorzoznawcze z XVI-XVII wieku w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie. Rodzaje piśmiennictwa i przykłady historiografii zachodniopomorskiej do 1800 r. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3, s. 4-15.
  • 1983 – Działalność wydawnicza Pedagogium Szczecińskiego. Próba charakterystyki na przykładzie zbioru pomeraników z XVI i XVII wieku w Książnicy Szczecińskiej. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, nr 4, s. 14-18.
  • 1984 – Rękopisy starego zasobu w zbiorach Książnicy Szczecińskiej. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 4, s. 76-80.
  • 1993 – Biblioteka księcia Filipa II. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1-2, s. 19-24.
  • 1993 – Losy biblioteki książąt szczecińsko-pomorskich po śmierci księcia Bogusława XIV. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3-4, s. 16-17.
  • 1994 – Główne źródło do rekonstrukcji biblioteki książęcej w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3-4, s. 17-23.
  • 1997 – Stare druki Książnicy Pomorskiej w skomputeryzowanym systemie ESTC. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1-2, s. 33-36.
  • 2003 - Szczecin- Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica. [Hasło]. W: Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce: przewodnik. Wyd. II poprawione i poszerzone, Warszawa: Biblioteka Narodowa, s. 318-327. [współautorstwo]

Przypisy

  1. osoba zapisująca pozycje księgowań na odpowiednie konta, pomoc księgowej.


Bibliografia

  • Maruszczak, Stanisław. Urszula Barbara Szajko – znawczyni i miłośniczka dawnej książki. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, 1996, nr 3, s.37-41.
  • Cecylia Judek. Z żałobnej karty. Urszula Barbara Szajko (1929 - 2011). W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, 2011, nr 3-4, s. 70-76 .
  • Łojko, Alicja. Urszula Barbara Szajko (1929-2011) – bibliotekarz, bibliograf, opiekunka i znawczyni najcenniejszych zbiorów Książnicy Pomorskiej. Komunikat wygłoszony podczas II Sympozjum „Ludzie książki Pomorza Zachodniego”, Szczecin 14 maja 2014.





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko