Urszula Barbara Szajko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Urszula Barbara Szajko
bibliotekarka
brak zdjecia
Data urodzenia 3 października 1929
Miejsce urodzenia Józefów
Data śmierci 7 kwietnia 2011
Miejsce śmierci Płock
Narodowość polska


Urszula B. Szajko (1929-2011) - bibliotekarka, bibliografka, organizatorka i długoletni kierownik Oddziału Rękopisów i Starych Druków w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie.

Życiorys

Urszula B. Szajko urodziła się 3 października 1929 roku w Józefowie, niewielkiej miejscowości w woj. warszawskim (obecnie mazowieckim). Wcześnie osierocona przez ojca, mieszkała z matką i dwójką rodzeństwa. W 1943 roku po ukończeniu szkoły powszechnej kontynuowała naukę na tajnych kompletach w pobliskim Pruszkowie, a szkołę średnią, Prywatne Gimnazjum i Liceum Sióstr Niepokalanek im. Marceliny Darowskiej w Jarosławiu nad Sanem, ukończyła w 1949 roku. Po zdanej maturze przyjechała do Szczecina gdzie po wojnie osiedliła się jej rodzina. Tutaj podjęła pracę w Rejonowym Urzędzie Likwidacyjnym w charakterze kontystki.[1] Urząd ten zajmował się zabezpieczaniem, oddawaniem w dzierżawę majątków opuszczonych oraz sporządzaniem ich inwentarza i sprzedażą nieruchomości opuszczonych.

Jesienią 1950 roku rozpoczęła studia historyczne na Katolickim Uniwersytecie w Lublinie. Przez dwa lata (1951-1953) godziła zajęcia na wydziale historii z pracą w Bibliotece Zakładu Historii KUL oraz nauką podjętą na międzywydziałowych studiach bibliotekoznawczych. W czerwcu 1955 roku obroniła pracę magisterką pt. Klasztory żeńskie w Polsce od XII-XIV wieku i ich społeczno-narodowa struktura, którą napisała pod kierunkiem, historyka, wówczas jeszcze doktora Jerzego Kłoczowskiego, zajmującego się historią chrześcijaństwa w Polsce i dziejami zakonów. Po uzyskaniu dyplomu wróciła do Szczecina i rozpoczęła poszukiwanie pracy w miejscowych instytucjach i bibliotekach. Zatrudnienie znalazła w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie (obecnej Książnicy Pomorskiej) w listopadzie 1955 roku.

Praca w Oddziale Starych Druków i Rękopisów

U. Szajko została zatrudniona na stanowisku kierownika Oddziału Starych Druków i Rękopisów. Bibliotekarka stanęła przed ogromnym zadaniem zorganizowania właściwie od podstaw całego oddziału. Najistotniejszą kwestią było oczywiście zgromadzenie księgozbioru, następnie jego uporządkowanie, oczyszczenie, wstępna ewidencja, a w kolejnej perspektywie jego opracowanie i konserwacja.

Bazę Oddziału Starych Druków i Rękopisów, którą zastała, stanowił księgozbiór liczący około 2.500 jednostek, wyselekcjonowanych z magazynowych zasobów byłej Stadtbibliothek i zbiorów zabezpieczonych przez pracowników biblioteki po wojnie.

Owe 2.500 jednostek to niewielka część starych druków, wobec tych które znajdowały się jeszcze w bibliotece. Dlatego też U. Szajko podjęła prace nad penetrowaniem zasobów magazynowych, a także scalaniem rozproszonych księgozbiorów historycznych. Ze 180.000 księgozbioru biblioteki wyselekcjonowała ok. 12.000 starodruków, które przeniesiono do wyodrębnionego magazynu, ustawiono według formatu bibliotecznego, a w jego obrębie zastosowano układ chronologiczny.

W listopadzie 1956 roku w rocznym sprawozdaniu z działalności Oddziału Starych Druków Urszula Szajko podała, iż udało jej się zgromadzić księgozbiór już liczący 15.000 woluminów oraz wyodrębnić 20 inkunabułów, 10 kodeksów średniowiecznych oraz 45 jednostek rękopisów nowożytnych.

W kolejnych latach na półkach magazynu stanęły ponad 7.000 tysięczne zbiory z dawnego Marienstiftsgymnasium w Szczecinie i 1.300 jednostek z Gimnazjum P. Gröninga ze Stargardu. Przejęcie tych dwóch dużych księgozbiorów zakończyło akcję powiększania zasobów oddziału drogą przejmowania librarii poniemieckich (1958-1959). Kolejna większa partia książek wpłynęła do zasobów oddziału jako dar z Muzeum Pomorza Zachodniego. Było to 1.700 woluminów książek, a wśród nich 11 inkunabułów (lata 1959, 1963).

Obok prac nad budowaniem księgozbioru, od 1957 roku U. Szajko rozpoczęła proces katalogowania starych druków. Wobec niekompletności ocalałych katalogów, braku pomocy bibliograficznych jak i przepisów katalogowania zadanie to było mocno utrudnione. Atutem było jednak jej humanistyczne wykształcenie z doskonałą znajomością łaciny, języka niemieckiego i średniej francuskiego. W tym czasie była jedynym pracownikiem merytorycznym w oddziale. Praktykę w zakresie opracowania zbiorów odbyła w Zakładzie Starych Druków i Opieki nad Dawną Książką w Bibliotece Narodowej.

Z opracowaniem zbiorów bibliotekarka wraz ze współpracownikami, którzy z czasem zostali zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, uporała się do połowy lat.70. Zbiory katalogowali m. in. Jan Karpowicz, emerytowany kustosz działu numizmatyki w Muzeum Pomorza Zachodniego oraz Janina Szczerska, znana w Szczecinie postać – nauczycielka i założycielka pierwszej w powojennym Szczecinie szkoły ponadgimnazjalnej, dyrektorka I Liceum Ogólnokształcącego na ul. Piastów.

W celu zintensyfikowania prac katalogowych powołano również grupę bibliotekarzy, która wsparła zespół starodruczników. Było to istotne ze względu na fakt, że liczba zbiorów wciąż wzrastała, a to dzięki wymianie druków pomiędzy bibliotekami w kraju. Akcja ta rozpoczęła się w 1965 r. na mocy Zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki w sprawie międzybibliotecznej wymiany druków zbędnych. Szczecińska biblioteka pozyskała tą drogą około 3.000 woluminów, a przekazała do innych bibliotek ponad 2300. Wśród otrzymanych zbiorów gros stanowiły druki pomorskie (liczne zarządzenia książąt z dynastii Gryfitów) wywiezione po wojnie ze Szczecina w ramach działalności Zbiornicy Księgozbiorów Zabezpieczonych (Szczecin), z której pozyskiwały książki biblioteki i instytucje w kraju, uzupełniające bądź budujące od podstaw swe zbiory biblioteczne.

Urszula Szajko systematycznie też powiększała księgozbiór poprzez zakupy antykwaryczne i zakupy od osób prywatnych. Drogą tą powiększono dział pomeraników oraz poloników, szczególnie literatury staropolskiej i oświeceniowej co było istotnym elementem w polityce gromadzenia zbiorów ze względu na oczywisty brak takiej tradycji w Szczecinie.

W 1973 roku została powołana w skład Rady Naukowej przy Bibliotece (ówczesnej WiMBP), która utworzona została do prac badawczych w ramach naukowego profilu biblioteki. Każdy z jej członków zobowiązany został do zajmowania się pracami naukowo-badawczymi, wydawniczymi i analitycznymi, wynikającymi z planu badawczego biblioteki.

W latach 70. stanęło przed U. Szajko kolejne wyzwanie, którym było zorganizowanie w bibliotece Sali Stefana Flukowskiego, będącej rekonstrukcją pracowni poety. Sala otwarta została w 1976 roku. Zaczęła pełnić rolę czytelni rękopisów i starych druków. Zgromadzone wtedy obrazy, meble i księgozbiór dały początek Muzeum Literatury Książnicy Pomorskiej. Przez kolejne lata, U. Szajko pozyskiwała spuścizny literackie pisarzy ze środowiska szczecińskiego, a także organizowała spotkania z pisarzami i działaczami kultury. W sali odbywało się też doroczne Święto Książki z udziałem literatów.

W latach 70. i 80. U. Szajko prowadziła działalność dydaktyczną. Były to ćwiczenia z nauk pomocniczych historii medycyny dla studentów I roku Pomorskiej Akademii Medycznej (l.70) oraz z historii książki, które realizowała ze studentami bibliotekoznawstwa w Wyższej Szkole Pedagogicznej i później na Uniwersytecie Szczecińskim (1979-1984).

Słuchaczami jej wykładów byli również uczniowie Policealnego Zaocznego Studium Bibliotekarskiego (1975, 1981). Praktyki zawodowe odbywali u U. Szajko również studenci Bibliotekoznawstwa, których wprowadzała w arkana opracowania zbiorów kartograficznych. Zaś w ramach kursów przygotowujących do egzaminu na bibliotekarza dyplomowanego wygłaszała prelekcje na temat starej książki i zasad jej konserwacji.

U. Szajko była autorką szeregu artykułów poświęconych zbiorom bibliotecznym, losom pomorskiej książki, drukarstwu, czytelnictwu, a przede wszystkim katalogów zbiorów biblioteki, których na przestrzeni lat opublikowała kilka. Współuczestniczyła także w rejestracji druków z XVI-XVIII wieku do wydawnictwa Centralny katalog zbiorów kartograficznych w Polsce (1968) oraz redagowała hasła osobowe do wydanej w 1999 r. Encyklopedii Szczecina. Jest też współautorką hasła na temat kolekcji rękopisów przechowywanych w Książnicy Pomorskiej, zamieszczonego w wydawnictwie Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce (1988, 2003).

Na wcześniejszą emeryturę przeszła w 1985 roku. Nie zaprzestała jednak pracy w bibliotece i od tego czasu zatrudniona była w niepełnym wymiarze godzin do jesieni 2000 roku. W tym samym roku wyjechała na stałe do Płocka gdzie zamieszkała wśród bliskiej rodziny.

Urszula Barbara Szajko zmarła 7 kwietnia 2011 roku w wieku 81 lat.

Odznaczenia

  • Gryf Pomorski (1967)
  • Zasłużony Działacz Kultury (1973)
  • Srebrny Krzyż Zasługi (1983)
  • Medal 40-lecia Pomorza Zachodniego (1985)
  • Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985).

Publikacje

  • 1968 - Druki kartograficzne XVI-XVIII w. w WiMBP w Szczecinie. W: Centralny katalog zbiorów kartograficznych w Polsce, Warszawa, z. 4.
  • 1976 - Katalog starych druków medycznych w zbiorach bibliotek szczecińskich, Szczecin (współautorstwo)
  • 1977 - Wystawa dzieł kartograficznych z XVI-XIX wieku. Katalog wystawy. Szczecin, Wojewódzkia i Miejska Biblioteka Publiczna im. S. Staszica w Szczecinie, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Szczecinie, Szczecin (współautorstwo)
  • 1978 - Katalog dzieł nautologicznych XVI-XVIII w. w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie, Szczecin.
  • 1978 - Szczecińskie druki XVI wieku. Próba bibliografii. Oprac. S. Siadkowski. - Posłowie U. Szajko. Szczecin, s. 63-67.
  • 1984 – Skarby Książnicy Szczecińskiej. Katalog wystawy, Szczecin (współautorstwo)
  • 1987 – Związki Pomorza Zachodniego z Polską XIV-XVII W: Katalog wystawy archiwalnej, Szczecin (współautorstwo)
  • 1988 - Ze zbiorów Muzeum Literackiego Książnicy Szczecińskiej: informator wystawy, maj 1988. Szczecin
  • 1988 – Katalog starych druków Książnicy Szczecińskiej. Pomeranica XVI w., Szczecin
  • 1993 – Wybitni szczecinianie. Katalog wystawy, Szczecin (współautorstwo)
  • 1995 – Biblioteka Książąt Pomorza Zachodniego. Katalog. Szczecin
  • 1998 - Problematyka zbiorów zabytkowych na dawnych Ziemiach Odzyskanych na przykładzie Książnicy Pomorskiej w Szczecinie W: Zbiory zabytkowe w bibliotekach publicznych. Materiały z konferencji Opole, 5-6 listopada 1998, Opole, s.97-104. (współautorstwo)
  • 2000 – Katalog starych druków Książnicy Pomorskiej. Pomeranica XVI-XVII w., Szczecin

Artykuły

  • 1959 – Zbiory starych druków w WiMBP w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1, s. 92-96.
  • 1973 - Na temat kursu konserwacji – refleksje… W: Bibliotekarz, Warszawa, nr 2, s.52-53.
  • 1978 – Stan badań nad czytelnictwem w Szczecinie w okresie pierwszych stu lat działalności drukarstwa na terenie Księstwa Pomorskiego (1533-1633). W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1, s. 27-32.
  • 1979 – Z dziejów czytelnictwa w Szczecinie w pierwszym stuleciu drukarstwa. W: Przegląd Zachodniopomorski, Szczecin, R. XXIII, z. 3, s. 99-146.
  • 1979 – Sala Stefana Flukowskiego i rękopiśmienne spuścizny literackie w posiadaniu Biblioteki Głównej WiMBP w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 2-3, s. 12-17.
  • 1980 – Zbiory pomorzoznawcze z XVI-XVII wieku w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie. Rodzaje piśmiennictwa i przykłady historiografii zachodniopomorskiej do 1800 r. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3, s. 4-15.
  • 1983 – Działalność wydawnicza Pedagogium Szczecińskiego. Próba charakterystyki na przykładzie zbioru pomeraników z XVI i XVII wieku w Książnicy Szczecińskiej. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, nr 4, s. 14-18.
  • 1984 – Rękopisy starego zasobu w zbiorach Książnicy Szczecińskiej. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 4, s. 76-80.
  • 1993 – Biblioteka księcia Filipa II. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1-2, s. 19-24.
  • 1993 – Losy biblioteki książąt szczecińsko-pomorskich po śmierci księcia Bogusława XIV. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3-4, s. 16-17.
  • 1994 – Główne źródło do rekonstrukcji biblioteki książęcej w Szczecinie. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 3-4, s. 17-23.
  • 1997 – Stare druki Książnicy Pomorskiej w skomputeryzowanym systemie ESTC. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, nr 1-2, s. 33-36.
  • 2003 - Szczecin- Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica. [Hasło]. W: Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce: przewodnik. Wyd. II poprawione i poszerzone, Warszawa: Biblioteka Narodowa, s. 318-327. [współautorstwo]

Przypisy

  1. osoba zapisująca pozycje księgowań na odpowiednie konta, pomoc księgowej.


Bibliografia

  • Maruszczak, Stanisław. Urszula Barbara Szajko – znawczyni i miłośniczka dawnej książki. W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, 1996, nr 3, s.37-41.
  • Judek, Cecylia. Z żałobnej karty. Urszula Barbara Szajko (1929 - 2011). W: Bibliotekarz Zachodniopomorski, Szczecin, 2011, nr 3-4, s. 70-76 .
  • Łojko, Alicja. Urszula Barbara Szajko (1929-2011) – bibliotekarz, bibliograf, opiekunka i znawczyni najcenniejszych zbiorów Książnicy Pomorskiej. Komunikat wygłoszony podczas II Sympozjum „Ludzie książki Pomorza Zachodniego”, Szczecin 14 maja 2014.





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko