Władysław Filipowiak

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władysław Filipowiak
historyk, archeolog
brak zdjecia
Data urodzenia 29 kwietnia 1926
Miejsce urodzenia Kaczyce
Data śmierci 31 marca 2014
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 54-8-14)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Władysław Filipowiak (1926-2014) – archeolog, mediewista, afrykanista, muzeolog, konserwator zabytków archeologicznych, dyrektor Muzeum Pomorza Zachodniego (od 1970 Muzeum Narodowe w Szczecinie), kierownik wolińskiej placówki Instytutu Historii Kultury Materialnej (aktualnie Instytut Archeologii i Etnologii) Polskiej Akademii Nauk, nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Szczecińskim (do 1984 roku Wyższej Szkole Pedagogicznej).

Życiorys

Władysław Filipowiak urodził się 29 kwietnia 1926 roku na Śląsku Cieszyńskim, w miejscowości Kaczyce (aktualnie gm. Zebrzydowice, pow. cieszyński, woj. śląskie), gdzie zamieszkali jego rodzice, wywodzący się z Wielkopolski, i gdzie ojciec rozpoczął służbę w placówce Straży Celnej (później Straży Granicznej)[1]. Szkołę powszechną ukończył w Cieszynie. We wrześniu 1939 roku jego ojciec, przemieszczając się na zgrupowanie w Centralnej Szkole Straży Granicznej w Rawie Ruskiej, dostał się do niewoli sowieckiej. Przewieziony do Związku Radzieckiego, w 1941 roku zgłosił się do organizowanych Polskich Sił Zbrojnych. Choroba nie pozwoliła mu wyruszyć w 1942 roku wraz z armią do Iraku. Wywieziony do Kazachstanu, w 1943 roku ponownie wstąpił do formowanych oddziałów polskich. Wraz z 6 Pułkiem Piechoty II Dywizji 1 Armii Wojska Polskiego przebył cały szlak bojowy, aż nad Łabę, biorąc udział w forsowaniu Odry na wysokości Siekierek.

W tym czasie nastoletni Władysław podjął pracę, najpierw próbując kształcić się u piekarza, a w 1942 roku jako robotnik w kopalni węgla w Zagłębiu Karwińskim, jednocześnie kontynuował naukę. W sierpniu 1945 roku, po powrocie ojca, wraz z rodziną mieszkał w Cieszynie. W 1947 roku, w tutejszym Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika, zdał maturę. Zaangażowany w kampanię o przynależność Zaolzia do Polski, w obawie przed represjami zdecydował się opuścić Śląsk Cieszyński. Powziął postanowienie o dalszym kształceniu się w Szczecinie, gdzie podjął studia ekonomiczne na działającej od roku Akademii Handlowej w Szczecinie (od 1950 roku Wyższa Szkoła Ekonomiczna), oddziale Akademii Handlowej w Poznaniu, na kierunku handel zagraniczny.

Władysław Filipowiak w klasycznym skafandrze nurka, badania podwodne w latach 50. XX wieku w Wolinie, zdjęcie z archiwum rodzinnego W. Filipowiaka.

Jego dalsze życie było związane z Pomorzem, ale nie zaniedbywał też cieszyńskich korzeni. Wracał na Śląsk Cieszyński nie tylko z uwagi na bliskich, lecz także zainteresowanie historią i teraźniejszością swoich stron rodzinnych. W książce „Świt słowiańskiego jutra” Paweł Jasienica wspomina o jego udziale w badaniach prowadzonych na Górze Zamkowej w Cieszynie, w których trakcie wyjechał na własny ślub (1951 rok). O jego rodowodzie pamiętano z kolei na Zaolziu, choćby tytułując anons prasowy z 1966 roku „Cieszyniak badaczem kultur afrykańskich”, gdy prowadził poszukiwania archeologiczne w Gwinei[2]. Jednak to na Pomorzu, krótko po przyjeździe do Szczecina, rozwinęło się – jak wspominał po wielu latach, na bazie młodzieńczej fascynacji opracowaniami i powieściami historycznymi – zamiłowanie do studiowania dziejów Słowiańszczyzny.

W trakcie studiów ekonomicznych, szukając zajęcia zarobkowego, zetknął się z badaniami archeologicznymi, które prowadzono od 1947 roku na Wzgórzu Zamkowym w Szczecinie. Wykopaliskami kierował Tadeusz Wieczorowski, delegat Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie i kustosz zbiorów archeologicznych Muzeum Miejskiego w Szczecinie (później Muzeum Pomorza Zachodniego), uczeń profesora Józefa Kostrzewskiego i absolwent uczelni poznańskiej.

W 1949 roku Władysław Filipowiak udał się do Poznania z postanowieniem rozpoczęcia studiów prehistorycznych. Pomimo zakończonego naboru, profesor Józef Kostrzewski przyjął go na rozmowę i doradził, żeby ukończył podjęty kierunek nauki i wtedy przyjechał ponownie. Powrócił w 1950 roku już jako absolwent Akademii Handlowej w Szczecinie. Został przyjęty na studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Poznańskiego (obecnie Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), które ukończył w 1953 roku w zakresie prehistorii, etnologii z etnografią i antropologii, na podstawie rozprawy „Wolin-Przedmieście. Wyniki badań ratunkowych w 1952 roku” przygotowanej pod opieką profesora Józefa Kostrzewskiego.

W trakcie studiów, za namową Profesora, opublikował w „Z otchłani wieków” tłumaczenia z języka czeskiego kilku drobnych artykułów, które ukazały się w czasopiśmie „Archeologické rozhledy”, a następnie pierwsze własne odkrycia z terenu Pomorza Zachodniego i analizę naczynia grafitowego z ostatniego wieku przed Chrystusem odkrytego na Kujawach. Podczas studiów rozpoczął także pracę w muzealnictwie i ochronie zabytków.

Władysław Filipowiak w towarzystwie prof. Lecha Leciejewicza na wykopaliskach w Wolinie, zdjęcie z archiwum rodzinnego W. Filipowiaka.

Od 1951 roku był związany z muzealnictwem. Pierwotnie, przez krótki okres był zatrudniony w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu, a następnie w Muzeum Pomorza Zachodniego. W 1955 roku objął stanowisko dyrektora tej placówki, która pod jego zarządem, w uznaniu rozwoju działalności i zbiorów, uzyskała w 1970 roku status Muzeum Narodowego. Funkcję dyrektora piastował do momentu przejścia na emeryturę w 2000 roku.

W chwili objęcia stanowiska dyrektora przez Władysława Filipowiaka, Muzeum Pomorza Zachodniego zajmowało gmachy dwóch przedwojennych muzeów szczecińskich: Muzeum Miejskiego (niem. Stadtmuseum Stettin w budynku na Wałach Chrobrego) i Pomorskiego Muzeum Krajowego (niem. Pommersches Landesmuseum w przystosowanym gmachu dawnej siedziby Ziemstwa Pomorskiego). W ciągu kolejnych lat oba wyremontowano, a instytucja uzyskała kolejne budynki, w których utworzono Muzeum Historii Szczecina (Ratusz Staromiejski) i Galerię Sztuki Współczesnej (dawne zabudowania komendantury; po odbudowie w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku gmach uzyskał nazwę Pałac pod Głowami). Została także stworzona infrastruktura pracowni konserwatorskich oraz Skansen Morski na tyłach gmachu przy Wałach Chrobrego. Jednocześnie poszerzył się zakres działalności merytorycznej o nowe działy i kolekcje oraz rozwinęła muzealna działalność edukacyjna.

Władysław Filipowiak inicjował badania archeologiczne i etnograficzne na Pomorzu, w których uczestniczyli jego współpracownicy. Część z nich, jak choćby wykopaliska w Kamieniu Pomorskim i w Cedyni, była ściśle związana z jego zainteresowaniami naukowymi, szczególnie w zakresie badania wczesnośredniowiecznych ośrodków u ujścia Odry, podjętych w Wolinie już u progu pracy zawodowej.

Władysław Filipowiak (z prawej), podczas realizacji filmu Tajemnica skarbca kamieńskiego (1972)

Duże znaczenie dla rozwoju zasobów i rangi naukowej Muzeum, miały badania w Afryce Zachodniej rozpoczęte w 1962 roku z inicjatywy Witolda Małeckiego, ówczesnego dyrektora Polskiej Żeglugi Morskiej, po uruchomieniu stałych połączeń żeglugowych z tą częścią kontynentu afrykańskiego. Misje archeologiczne w Gwinei, podjęte po wyprawie rozpoznawczej, którymi Władysław Filipowiak kierował osobiście (1964–65, 1967–68, 1973–74) lub uczestniczył w ich przygotowaniach do 1978 roku, doprowadziły do odkrycia ośrodka stołecznego średniowiecznego państwa Mali, a opracowanie wyników poszukiwań i badań stało się podstawą jego dysertacji doktorskiej (1967 rok) oraz rozprawy habilitacyjnej (1977 rok). Zaowocowały one także badaniami etnologicznych w Afryce oraz utworzeniem Działu Kultur Pozaeuropejskich, dysponującego m.in. bogatymi zbiorami sztuki afrykańskiej, a także gromadzeniem muzealiów z innych rejonów świata. Władysław Filipowiak w 2001 roku jeszcze raz pojechał do Afryki, gdzie przebywał na kongresie w Bamako na zaproszenie prezydenta Mali profesora Alpha Oumar Konaré, który w trakcie studiów doktoranckich w Polsce uczestniczył w badaniach w Wolinie, a w 1999 roku, w trakcie roboczej wizyty w Polsce odwiedził także Muzeum Narodowe w Szczecinie.

W latach sześćdziesiątych XX wieku Muzeum szczecińskie, jako jedna z pierwszych instytucji kultury w powojennej Polsce, nawiązało współpracę międzynarodową, szczególnie z krajami położonymi w rejonie Bałtyku, a Władysław Filipowiak został uczestnikiem kongresów Międzynarodowej Rady Muzeów (International Council of Museums – ICOM), sympozjów i międzynarodowych konferencji.

Przez wiele lat zabiegał o zwrot do Szczecina dóbr kultury ewakuowanych w czasie wojny i wywiezionych po jej zakończeniu. Dzięki jego staraniom, już na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku wróciły z ZSRR m.in. rzeźby średniowieczne i kolekcja rysunków braci Tiepolo. W 1969 roku sukcesem zakończył starania o przekazanie do zbiorów szczecińskich klejnotów i strojów książąt pomorskich odkrytych w 1946 roku w krypcie zamkowej, które w 1950 roku zostały przewiezione do Muzeum Narodowego w Warszawie. W latach dziewięćdziesiątych wróciła, także z Muzeum Narodowego w Warszawie, słynna kolekcja replik rzeźby antycznej, zwana kolekcją Dohrnów.

Był inicjatorem polsko-niemieckiej wymiany szczecińskich zabytków archeologicznych z terenu przedwojennego Pomorza, o którą starania podjął już w 1962 roku. W latach dziewięćdziesiątych, wraz z partnerami ze strony niemieckiej, doprowadził do skierowania projektu na drogę negocjacji dyplomatycznych i wspierał jego realizację aż do zakończenia w 2009 roku. Zabiegał również o odzyskanie portretu księcia Filipa I autorstwa Lucasa Cranacha Młodszego, który nabył wiedeński antykwariat Dorotheum w 1994 roku „ze źródeł rosyjskich”, a który następnie pojawił się na aukcji w Zurychu w 1999 roku, skąd udało się go wykupić.

Z jego inicjatywy w 1990 roku postawiono u wylotu Trasy Zamkowej w Szczecinie pomnik – tzw. Maszt Maciejewicza, który upamiętniał postać kapitana żeglugi wielkiej Konstantego Maciejewicza i historię statku s/s „Kapitan K. Maciejewicz”.

Jako muzealnik był kreatorem wielu wystaw stałych i czasowych o różnorodnej tematyce, które prezentowała szczecińska placówka muzealna. Część z nich miała bezpośredni związek z jego badaniami naukowych, jak choćby ekspozycja objazdowa „Wolin-Jomsborg Emporium handlowe epoki wikingów w Polsce” (Wolin-Jomsborg En Vikingetilds-Handelsby i Polen), która na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku odwiedziła kilka muzeów europejskich, czy „Niani – stolica dawnego Mali w świetle źródeł archeologicznych” zorganizowanej w 1999 roku w Muzeum Narodowym Gwinei (Musée national de Sandervalia) w Konakry.

Założył muzealny Rocznik Naukowy „Materiały Zachodniopomorskie” (pierwotnie „Materiały Zachodnio-pomorskie”, aktualnie wydawany w Nowej Serii[3]), którego redaktorem był w latach 1955–2000. Pod jego redakcją ukazało się czterdzieści sześć tomów czasopisma.

Był także animatorem rozwoju muzealnictwa i rozbudowy sieci muzeów na Pomorzu. Wspierał odbudowę regionalnych placówek (np. muzea w Koszalinie i Stargardzie) i powoływanie nowych. Na kanwie inicjowanych przez niego badań archeologicznych powstały muzea w Wolinie, Kamieniu Pomorskim czy Cedyni. Był pomysłodawcą skansenu archeologicznego w Wolinie.

W 1981 roku z ramienia UNESCO przebywał w Mongolii w charakterze eksperta wspomagającego powstanie i organizację archeologiczno-etnograficznej placówki muzealnej w Ułan Bator[4].

Władysław Filipowiak w trakcie wykonywania dokumentacji filmowej z badań wykopaliskowych, zdjęcie z archiwum rodzinnego W. Filipowiaka.

Od 1952 roku związany był z ochroną zabytków sprawując z ramienia Ministerstwa Kultury i Sztuki obowiązki konserwatora zabytków archeologicznych w województwach północno-zachodniej Polski – poznańskim, szczecińskim i koszalińskim. W latach 1955–1964 jako dyrektor Muzeum Pomorza Zachodniego honorowo pełnił funkcję konserwatora w województwie szczecińskim. W latach 1968–1999 konserwatorstwo archeologiczne w tym województwie powierzone zostało zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki kierowanej przez niego placówce muzealnej.

W 1952 roku podjął, w powiązaniu z działalnością w zakresie ochrony konserwatorskiej, badania archeologiczne w Wolinie, które w 1953 roku prowadził już w ramach programu Kierownictwa Badań nad Początkami Państwa Polskiego. Przez kolejne dziesięciolecia kontynuował wykopaliska planowe i ratunkowe jako kierownik wolińskiej Stacji Archeologicznej Instytutu Historii i Kultury Materialnej (później Pracowni Archeologicznej Instytutu Archeologii i Etnologii) Polskiej Akademii Nauk, aż do lat 1999–2002, gdy sprawował pieczę nad badaniami związanymi z budową obwodnicy Wolina i przeprawy przez Dziwne. Po zakończeniu tych wykopalisk podjął się kierowania projektem badawczym, w którym miały zostać podsumowane wyniki dotychczasowych badań archeologicznych i analiz specjalistycznych przeprowadzonych od połowy XX wieku w Wolinie. Efekty tego projektu, w zmienionej nieco postaci, zostały opublikowane w dwóch tomach serii „Origines Polonorum” (VI i VII) pilotowanej przez prof. Przemysława Urbańczyka w latach 2013 i 2014 [5].

Władysław Filipowiak w badaniach naukowych kierował się zawsze wszechstronnym wykorzystaniem źródeł, co procentowało zastosowaniem szeregu nowatorskich analiz specjalistycznych (fizyko-chemicznych, przyrodniczych). W prospekcji archeologicznej wykorzystywał także dane etnograficzne, jak choćby zasób tradycyjnych nazw miejscowych i terenowych. Należał do prekursorów morskich badań podwodnych w archeologii polskiej, które zapoczątkował w Wolinie w 1953 roku z użyciem ekwipunku płetwonurka, a rok wcześniej prowadząc badania reliktów portu pod kesonem. W 1993 roku został ustanowiony Rzeczoznawcą Ministerstwa Kultury i Sztuki w zakresie badań archeologicznych wczesnego średniowiecza w Polsce północnej i badań podwodnych. Jeszcze w 2009 roku sprawował nadzór merytoryczny nad prospekcją podwodną w rejonie Wolina, którą przeprowadzono po przypadkowym odkryciu wczesnośredniowiecznej broni w Dziwnie. Zajął się także badaniami reliktów infrastruktury portowej, szkutnictwa i żeglugi na Bałtyku ukierunkowując je w stronę studiów obejmujących różne aspekty gospodarki i handlu morskiego we wczesnym średniowieczu. Zaprocentowało to polsko-duńskim projektem badawczym dotyczącym dziejów żeglugi słowiańskiej.

Jego wsparcie merytoryczne wykorzystywano w rekonstrukcjach muzealnych i historycznych, jak choćby przy budowie zwodowanej w 1994 roku repliki statku słowiańskiego „Starigard” (projekt Stiftung Oldenburger Wall).

Od 1973 roku był wykładowcą akademickim w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Szczecinie, w 1984 roku włączonej w skład powstającego Uniwersytetu Szczecińskiego, którego utworzenie wspierał, i gdzie przez kolejne lata prowadził zajęcia ze studentami. Gościnnie wykładał także w wielu europejskich ośrodkach (Reykjavik, Bratysława, Oslo, Lund, Sztokholm, Kopenhaga, Amsterdam, Berlin, Kiel).

W trakcie długoletniej pracy udzielał się w licznych organizacjach oraz towarzystwach naukowych polskich i zagranicznych, w tym m. in.: Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego (członek-założyciel oraz członek honorowy), Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego (prezes Oddziału), Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich (członek honorowy), Stowarzyszenia Konserwatorów Polskich, Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego (członek honorowy), PKN ICOM, Union International des Sciences Prehistoriques et Protohistoriques w Gandawie (członek-przedstawiciel), Internationale Institute of Conservation Historic and Artistic Works w Londynie oraz Deutsches Archäologisches Institut w Berlinie (członek-korespondent).

Alpha Oumar Konaré z małżonką podczas wizyty na wykopaliskach w Wolinie, w towarzystwie Władysława Filipowiaka i Jerzego Wojtasika, zdjęcie z archiwum rodzinnego W. Filipowiaka.

Był także Przewodniczącym Komisji Kultury Urzędu Miejskiego w Szczecinie, członkiem Społecznego Komitetu Odbudowy Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie oraz członkiem Komitetu Organizacji Uniwersytetu w Szczecinie. Zasiadał również w licznych komisjach, komitetach i radach naukowych: Radzie Naukowej Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Sekcji Nauk Społecznych Komitetu Badań Morza PAN, Komisji Archeologicznej PAN, Komitecie Polskim Międzynarodowej Rady Zabytków i Zespołów Zabytkowych (ICOMOS), Komitecie Nauk Orientalistycznych PAN, Radzie Archeologicznej przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, Radzie Naukowej Zakładu Krajów Pozaeuropejskich PAN, Komitecie Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN.

Długoletnia i efektywna działalność naukowa, muzealnicza, konserwatorska i dydaktyczna Władysława Filipowiaka była kilkakrotnie honorowana jubileuszowymi wydawnictwami i uroczystościami. Z inicjatywy Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich Oddziału w Szczecinie, powstała publikacja „Instantia est mater doctrinae. Księga Jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka”, która ukazała się w 2001 roku, w siedemdziesiątą piątą rocznicę jego urodzin. Obok podsumowania dorobku Profesora i wykazu jego prac opublikowanych do 2000 roku (250 pozycji), zawiera ona zbiór czterdziestu dwóch artykułów przygotowanych przez przyjaciół, kolegów, współpracowników i uczniów.

Profesor Władysław Filipowiak w towarzystwie Lecha Karwowskiego, dyrektora Muzeum Narodowego w Szczecinie, podczas otwarcia wystawy „Zaginione – Ocalone” w 2012 roku, fot. P. Jankowski (MNS).

W 2006 roku, w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, został poproszony o prowadzenie konferencji „Przejawy kultu na Pomorzu w średniowieczu. Wybrane zagadnienia w świetle wykopalisk” zorganizowanej przez Muzeum Narodowe w Szczecinie i Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a w jej trakcie uczczony życzeniami od uczestników i licznie przybyłych gości. Jubileusz osiemdziesiątej piątej rocznicy urodzin uroczyście obchodzono w Muzeum Narodowym w Szczecinie wręczając Profesorowi nowy tom „Materiałów Zachodniopomorskich” zawierający listy gratulacyjne dyrektorów Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk oraz Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Dorobek Władysława Filipowiaka w dziedzinie badania historii i rozwoju kultury na Pomorzu Zachodnim został także doceniony przez samorządy lokalne, które nadały mu tytuły Honorowego Obywatela Gminy Cedynia [6] i Honorowego Obywatela Gminy Wolin [7].

Profesor Władysław Filipowiak zmarł 31 marca 2014 roku. Został pochowany 4 kwietnia 2014 roku na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie.

Rodzina

Rodzice: Adam Filipowiak (1896–1981), Marianna z domu Morawska; rodzeństwo: siostra – Wanda; w 1951 roku zawarł związek małżeński: żona – Wanda Filipowiak (1928–1994) z domu Starzyk; dzieci: synowie – Przemysław i Miłosz.

Odznaczenia i wyróżnienia

Za wybitne zasługi w nauce, kulturze i ochronie dziedzictwa narodowego był wielokrotnie nagradzany oraz honorowany odznaczeniami państwowymi, regionalnymi i branżowymi:

  • 1957 – Srebrny Krzyż Zasługi
  • 1959 – Złoty Medal „Gryf Pomorski”
  • 1963 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 1967 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia
  • 1967 – Medal i Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
  • 1968 – Złota Odznaka „Za ochronę nad zabytkami”
  • 1968 – Medal „Zasłużony dla archeologii polskiej”
  • 1970 – Brązowy Medal „Wkład w obronność kraju”
  • 1973 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1975 – Medal XXX-lecia PRL
  • 1977 – Medal z okazji XXX-lecia Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego
  • 1979 – Srebrna Odznaka „Zasłużony Pracownik Morza”
  • 1981 – Medal z okazji XXX-lecia IHKM PAN
  • 1981 – Medal „Aspera ad astra” Instytutu Anthropos (Úvod Anthropos) w Brnie
  • 1983 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
  • 1983 – Nagroda Wojewódzka za redakcję I tomu „Dziejów Szczecina”
  • 1985 – Medal XL-lecia PRL
  • 1987 – Odznaka Honorowa „Za zasługi dla Oświaty”
  • 1987 – Dyplom Ministerstwa Spraw Zagranicznych „Za wybitne zasługi w propagowaniu kultury polskiej za granicą”
  • 1995 – Nagroda Specjalna „Grand Prix” Ministra Kultury i Sztuki
  • 2000 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (wręczony 2001) – za wybitne zasługi dla rozwoju muzealnictwa
  • 2002 – Nagroda im. Józefa Kostrzewskiego Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich
  • 2009 – Nagroda „Pomerania Nostra” – przyznawaną wspólnie przez uniwersytety w Szczecinie i Greifswaldzie, redakcje gazet „Nordkurier” i „Kurier Szczeciński” oraz miasta Szczecin i Greifswald za szczególne zasługi dla Pomorza Zachodniego i Pomorza Przedniego
  • 2011 – Medal za Zasługi dla Miasta Szczecina
  • 2011 – Medal z okazji 90-lecia państwowej służby konserwatorstwa archeologicznego w Polsce wybity przez Państwowe Muzeum Archeologiczne
  • 2013 – Medal „Lux et Laus” – przyznawany przez Stały Komitet Mediewistów Polskich – za znaczenie i skalę odkryć, nowatorstwo w metodach prac wykopaliskowych w trakcie badań Wolina, Pomorza Zachodniego i Afryki Zachodniej, a także za zaangażowanie w ochronę i promocję dziedzictwa kulturowego oraz kształtowanie szczecińskich instytucji naukowych i muzealnych.

Publikacje (wybór)

Profesor Władysław Filipowiak jest autorem niemal 300 publikacji z zakresu archeologii oraz muzealnictwa dotyczących obszaru Pomorza Zachodniego, strefy nadbałtyckiej oraz Afryki Zachodniej, a także redaktorem publikacji zwartych wydawanych przez Muzeum Narodowe w Szczecinie w latach 1955–2000 i czterdziestu sześciu tomów Rocznika Naukowego „Materiały Zachodniopomorskie” (pierwotnie „Materiały Zachodnio-pomorskie”). Poniżej zamieszczona lista zawiera ważniejsze publikacje charakteryzujące główne zagadnienia z zakresu archeologii podejmowane w jego pracach.

  • Wolin w świetle wykopalisk, W: Szczecin i Wolin we wczesnym średniowieczu, Wrocław 1954, s. 45–64.
  • Słowiańskie miejsca kultowe z Trzebiatowa, pow. Gryfice, „Materiały Zachodnio-pomorskie” 1958, 3 (1957), s. 75–98.
  • Wolin – największe miasto Słowiańszczyzny Zachodniej, W: red. G. Labuda, Szkice z dziejów Pomorza, 1, Pomorze średniowieczne, Warszawa 1958, s. 36–72.
  • Kamień wczesnodziejowy, Poznań 1959.
  • Cedynia w czasach Mieszka I, Szczecin 1959 ( wyd. II uzupełnione Poznań 1966).
  • Wolinianie. Studium osadnicze I, Szczecin 1962.
  • Słowiańskie miejsca kultowe Pomorza Zachodniego w świetle badań archeologiczno-toponomastycznych, „Przegląd Zachodniopomorski” 1967, 5, s. 5–17.
  • Osadnictwo wiejskie Pomorza wczesnośredniowiecznego w świetle badań archeologiczno-toponomastycznych, W: I Międzynarodowy Kongres Archeologii Słowiańskiej 1965, 5, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 315–335.
  • Études archéologiques sur la capitale médiévale du Mali. Szczecin 1979.
  • Średniowieczna stolica królestwa Mali − Niani w VI–XVII w., Wrocław 1981.
  • Handel und Handelsplätze an der Ostseeküste Westpommerns, W: Oldenburg–Staraja Ladoga–Novgorod–Kiev. International Fachkonferenz, "Bericht der Römisch-Germanischen Kommission" 1988, 69, 5–7, s. 690–719.
  • Początki żeglugi słowiańskiej u ujściu Odry, W: Studia nad etnogenezą Słowian i kulturą Europy wczesnośredniowiecznej, 2, Wrocław 1988, s. 28–46.
  • Die Häfen und der Schiffbau an der Odermündung im 9.–12. Jahrhundert, W: Untersuchungen zu Handel und Verkehr in der vor- und frühgeschichtlichen Zeit in Mittel- und Nordeuropa, 5, Göttingen 1989, s. 351–398.
  • z: Gundlach Heinz., Wolin – Vineta Die tatsächliche Legende vom Untergang und Aufstieg der Stadt, Rostock 1992.
  • Słowiańskie wierzenia pogańskie u ujścia Odry, W: Wierzenia przedchrześcijańskie na ziemiach polskich, Gdańsk 1993, s. 19–46.
  • „Żywot” statku wczesnośredniowiecznego, W: red. Z. Kurnatowska, Słowiańszczyzna w Europie średniowiecznej 2, Miasta i rzemiosła, Wrocław 1996, s. 91–96.
  • Some Aspects of the Development of Wolin in the 8th – 11th Centuries in the Light of the Results of New Research, W: red. P. Urbańczyk, Polish Lands at the Turn of the First and the Second Millennia, Warszawa 2004, s. 47–74.
  • Z badań nad obroną wybrzeży i portów ujścia Odry w IX-XIII wieku, W: red. E.Cnotliwy, A. Janowski, K. Kowalski, S. Słowiński, Nie tylko archeologia. Księga poświęcona pamięci Eugeniusza „Gwidona” Wilgockiego. Szczecin 2006, s. 161–170.
  • z: Filipowiak Wojciech, Korabnictwo, port i żegluga wczesnośredniowiecznego Wolina, W: red. Stanisławski B., Filipowiak W., Wolin wczesnośredniowieczny, część 2, Origines Polonorum, VII, Warszawa 2014, s. 350–385.
  • z: Stanisławski Błażej, Wolin we wczesnym średniowieczu – podsumowanie, W: red. Stanisławski B., Filipowiak W., Wolin wczesnośredniowieczny, część 2, Origines Polonorum, VII, Warszawa 2014, s. 387–403.

Przypisy

  1. Informacje na temat Adama Filipowiaka pochodzą z oprac. Miłosza Filipowiaka zamieszczonego na stronie internetowej wirtualnego Muzeum Polskich Formacji Granicznych: Adam Filipowiak (dostęp: 20.10.2016).
  2. Cieszyniak badaczem kultur afrykańskich, „Zwrot. Miesięcznik społeczno-kulturalny” 1966, 18/3, Czeski Cieszyn, marzec 1966, s. 12; wersja cyfrowa: Śląska Biblioteka Cyfrowa(dostęp: 20.10.2016).
  3. Materiały Zachodniopomorskie
  4. Wladyslaw Filipowiak, Creation of an Archaeological and Ethnographical Museum in Ulan Bator, Report prepared for the Government of Mongolia by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), Paris 1981; wersja cyfrowa(dostęp: 20.10.2016).
  5. Red. Stanisławski B., Filipowiak W., Wolin wczesnośredniowieczny, część 1, Origines Polonorum, VI, Warszawa 2013; red. Stanisławski B., Filipowiak W., Wolin wczesnośredniowieczny, część 2, Origines Polonorum, VII, Warszawa 2014.
  6. Tytuł nadany Uchwałą Nr XIV/120/2012 Rady Miejskiej w Cedyni w dniu 30 marca 2012 roku.
  7. Tytuł nadany Uchwałą Nr XLVII/552/13 na XLVII Sesji Rady Miejskiej w Wolinie w dniu 29 października 2013 roku.


Bibliografia

  • Jasienica Paweł, Świt słowiańskiego jutra, Warszawa 1954, s. 177–191.
  • Filipowiak Władysław, Archeologia a uprawa morza, W: red. E. Wilgocki, P. Krajewski, M. Dworaczyk, D. Kozłowska, 50 lat archeologii polskiej na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 1996, s. 103–130. ISBN 83-906963-0-4.
  • Wilgocki Eugeniusz, Profesor Władysław Filipowiak, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 7–10, ISBN 83-906963-3-9.
  • Zajdel-Szczyrska L., Wołągiewicz M. D., Wykaz publikacji naukowych prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 11–24, ISBN 83-906963-3-9.
  • Konopka Marek, Kreator muzeum, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 449–456, ISBN 83-906963-3-9.
  • Kozińska Bogdana, Szczecińskie muzeum pod dyrekcją Władysława Filipowiaka, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 457–469, ISBN 83-906963-3-9.
  • Sajkowska Małgorzata, Stanecka Ewa, Profesor Władysław Filipowiak a konserwatorstwo archeologiczne, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 487–496, ISBN 83-906963-3-9.
  • Słowiński Sławomir, Niecodzienna uroczystość w Muzeum Narodowym w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” 2013, Nowa Seria 9 (2012), s. 607–609.
  • Steinborn Bożena, Odzyskany portret księcia pomorskiego Filipa I, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 471–475, ISBN 83-906963-3-9.
  • Szerniewicz Bogusław, Z Dyrektorem Filipowiakiem w Conakry i Niani, W: red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin 2001, s. 481–1485, ISBN 83-906963-3-9.
  • Filipowiak Władysław, Archeologia, W: red. S. Filipiuk, Most przez Dziwnę w Wolinie w ciągu obejścia Wolina – droga krajowa nr 3, Bydgoszcz–Gdańsk 2005, s. 58–73, ISBN 83-913734-9-5.
  • Rozmowy „Afryki”: „Do przekazów ustnych należy podchodzić z szacunkiem”. Z prof. Władysławem Filipowiakiem – archeologiem, byłym dyrektorem Muzeum Narodowego w Szczecinie rozmawiają Wiesława Bolimowska i Ewa Prądzyńska, „Afryka” 2012, Wydanie Specjalne, s. 21–46.
  • Kowalski Krzysztof, Filipowiak Władysław, Dawne zbiory archeologiczne Muzeum Narodowego w Szczecinie / The Former Archaeological Collections of the National Museum in Szczecin, W: red. Kowalski K., Kozłowska D., ZAGINIONE – OCALONE. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich / LOST – SAVED. The Pomeranian Antiquities Collection of Szczecin, Szczecin 2012, s. 9–34, ISBN 978-83-63365-20-2.
  • Gediga Bogusław, Prof. dr hab. Władysław Filipowiak 29 kwietnia 1926 – 31 marca 2014, „Przegląd Archeologiczny” 2014, 62, s. 197-199, PL ISSN 0079-7138.
  • Biermann Felix, Władysław Filipowiak (1926–2014), „Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands“ 2014, 60/1, s. 229–232, ISSN 0075-2614.
  • Łapott Jacek, In memoriam Profesor Władysław Filipowiak (1926–2014). Słowo o historii szczecińskiej afrykanistyki, „Afryka” 2014, 39, s. 9–17.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Krzysztof Kowalski