Władysław Garczyński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Garczyński
archeolog
Data urodzenia 11 stycznia 1925
Miejsce urodzenia Krotoszyn
Data śmierci 6 stycznia 2010
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie

kw. 45 D, rząd N, nr grobu 46

Narodowość polska


Władysław Garczyński (1925–2010) – archeolog, muzealnik, popularyzator nauki.

Życiorys

Władysław Garczyński urodził się (11 stycznia 1925) roku i wychował w Krotoszynie – małym wielkopolskim miasteczku. Pochodził z wielodzietnej, niezamożnej rodziny. Jego ojciec Jan, inwalida wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921), pracował jako listonosz. W. Garczyński miał dwóch braci: Felicjana i Lecha oraz siostrę Stefanię, która zginęła w 1939 roku. W 1945 roku, krótko przed wyzwoleniem, zmarła również jego matka – Maria z domu Adamczewska.

Z uwagi na trudną sytuację materialną od 1940 do 1945 roku pracował w fabryce pieców i kafli w Krotoszynie, zdobywając kwalifikacje zduna. Zaraz po zakończeniu okupacji został powołany do wojska, tu ukończył szkołę podoficerską ze stopniem bardzo dobrym oraz Technikum Szkoły Lotniczej uzyskując dyplom mechanika lotniczego. Z wojska został zwolniony w 1949 roku w stopniu sierżanta podchorążego ze względu na wadę wzroku. Po śmierci ojca w 1947 roku W. Garczyński przejął częściowo opiekę nad młodszymi braćmi.

W okresie od 1949 do 1952 roku znalazł zatrudnienie w Centrum Wyszkolenia Technicznego i Obsługi Rolnictwa w Poznaniu. W 1951 roku rozpoczął studia na kierunku: historia kultury materialnej, na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Poznańskiego (obecnie Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu).

Na początku 1954 roku został zatrudniony jako pomocniczy pracownik naukowy w Stacji Archeologicznej IHKM (Instytutu Historii Kultury Materialnej) Wolin. W owym czasie uczestniczył w badaniach wykopaliskowych i powierzchniowych (związanych z problematyką zaplecza osadniczego wczesnośredniowiecznego Wolina), a także pracach organizacyjnych placówki oraz popularyzatorskich (zorganizował pierwszą wystawę wyników badań terenowych w Wolinie). W tym samym roku (1954) wziął udział w badaniach ratowniczych osady przygrodowej w Szczecinie-Mścięcinie. Na podstawie opracowania ich wyników obronił pracę magisterską z archeologii (1955).

Od 1 stycznia 1956 roku związał się zawodowo z Muzeum Pomorza Zachodniego (od 1970 Muzeum Narodowe w Szczecinie). Przez szereg lat (1956–1980) kierował tu Działem Archeologii, następnie pełnił funkcję kuratora muzealnego, a od 1988 roku do momentu przejścia na emeryturę (1995) – wicedyrektora do spraw naukowo-oświatowych.

Doświadczenia z fabryki oraz wykształcenie w szkole lotniczej wykorzystywał W. Garczyński niejednokrotnie w swojej pracy zawodowej. Umiejętności i zmysł techniczny okazały się ważne już na samym początku (1954), przy organizowaniu Stacji Archeologicznej w Wolinie. W zniszczonym budynku uruchomił on nieczynne piece i zbudował prycze, poza tym zorganizował pierwszą wystawę archeologiczną przy pomocy bardzo prostych materiałów (papier pakowy, deski, szkło). Jego zdolności przydały się także przy wydobywaniu (1958) z bagna wczesnośredniowiecznej łodzi klepkowej w miejscowości Czarnowsko, którą dzięki skonstruowanej obudowie można było wyciągnąć w całości, i tak przewieźć do Szczecina, gdzie następnie W. Garczyński kierował jej konserwacją. W 1962 roku zrealizował pomysł prof. Władysława Filipowiaka na wykonanie profilu lakowego obrazującego kolejne poziomy osadnicze Starego Miasta Szczecina. Wraz ze Stefanem Sieją (ówczesnym konserwatorem Działu Archeologii) opracował technologię wykonania tego ponad siedmiometrowej wysokości profilu, prezentowanego do dzisiaj w budynku Ratusza Staromiejskiego, w którym mieści się Muzeum Historii Szczecina będącego oddziałem Muzeum Narodowego.

W. Garczyński kierował przez wiele sezonów (1958–1981) ekspedycją wykopaliskową w Kamieniu Pomorskim. Podjęte tu badania miały na początku związek z tzw. akcją millenijną – przygotowaniami do obchodów „Tysiąclecia Państwa Polskiego” trwającymi oficjalnie od 1960 do 1966 roku. O postępie prowadzonych prac terenowych informował organizując na miejscu niewielkie ekspozycje. W 1972 roku stworzył wystawę oświatowo-objazdową dla szkół i klubów z okazji 1000-lecia bitwy pod Cedynią.

Był znakomitym gawędziarzem, popularyzatorem głównie wiedzy archeologicznej i etnograficznej o Pomorzu. Szczególnie słynął z pogadanek i odczytów tzw. naukowo-oświatowych skierowanych zarówno do młodzieży, jak i dorosłych. W ramach umowy PTAiN z Klubem „Ruch” w latach 70. XX wieku wygłaszał liczne prelekcje w wielu małych miejscowościach i na wsiach dawnego województwa szczecińskiego. Jego drobne teksty popularne pojawiały się także w lokalnej prasie ("Głos Tygodnia", "Głos Koszaliński", "Kurier Szczeciński").

Władysław Garczyński zmarł po długiej chorobie 6 stycznia 2010 roku. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 45d-N-46), tu spoczywa wraz z żoną.

Rodzina

Żona Emilia (ur. 30 kwietnia 1927, zm. 8 grudnia 2009) oraz dwaj synowie: Włodzimierz i Józef.

Badania terenowe (wybór)

  • Okres studencki (1951–1955) – wykopaliskowe: Nacław (pow. kościeński), Sulimierzyce (pow. krotoszyński), Ujście nad Notecią.
  • Okres woliński (1953–1955) – wykopaliskowe: Wolin, Szczecin-Mścięcino, badania powierzchniowe w rejonie Wolina.
  • Okres szczeciński (1956–1995) – wykopaliskowe: Kamień Pomorski – badania wieloletnie, Cedynia stanowisko 2, Dobropole (pow. kamieński), Czarnowsko (pow. lęborski), Jarszewo (pow. kamieński); powierzchniowe (lata 60. i 70. XX w.) oraz lata 80. XX w. – powierzchniowe AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski) na terenie dawnego województwa szczecińskiego i koszalińskiego.

Publikacje (wybór)

  • 1955 Wyniki badań na osadzie wczesnośredniowiecznej Szczecin-Mścięcino, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 1, s. 7–77.
  • 1956 Kurhan z okresu rzymskiego z Nowego Krakowa w pow. sławieńskim, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 2, s. 113–123.
  • 1958 Transport i konserwacja wczesnośredniowiecznej łodzi ze wsi Czarnowsko pow. Lębork, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 4, s. 393–397.
  • 1958 Wczesnośredniowieczne rzemiosło Słowian pomorskich na podstawie wykopalisk, „Szczecin”, z. 7–8.
  • 1959 Rośliny pomagają w odkryciach archeologicznych, „Z otchłani Wieków”, t. 25/1, s. 86–87.
  • 1962 Żywice syntetyczne w pracowni archeologicznej, „Materiały Zachodniopomorskie, t. VIII, s. 493–496 (współautor S. Sieja).
  • 1966 Stan badań archeologicznych nad wczesnośredniowiecznym Kamieniem i okolicą, „Rocznik Kamieński”, t. 1, s. 109–115.
  • 1971 Kamień Pomorski. Stanowisko 1, wykop 3, Informator Archeologiczny, s. 316–317.
  • 1972 Cedynia, pow. Chojna. Stanowisko nr 12, Informator Archeologiczny, s. 92–93.
  • 1972 Obrona zachodniej granicy Polski w X–XII wieku. Cedynia 972–1972, Szczecin; (przewodnik po wystawie).
  • 1981 Kamień Pomorski, woj. szczecińskie. Stanowisko 2, Informator Archeologiczny, s. 173–174.
  • 2006 Archeologiczne badania rozpoznawcze w Kamieniu Pomorskim w 1958 roku, „Materiały Zachodniopomorskie” Nowa Seria, t. II/III (2005/2006), s. 177–269 (współautor A. Porzeziński).

Odznaczenia

  • 1946 Brązowy Krzyż Zasługi
  • 1965 Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
  • 1965 Odznaka „Gryf Pomorski”
  • 1966 Odznaka „1000-lecia Państwa Polskiego”
  • 1968 Srebrna Odznaka „Zasłużony popularyzator Wiedzy TWP”
  • 1969 Odznaka „Zasłużony działacz Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki” – za działalność związkową
  • 1972 „Honorowa Odznaka Srebrna PTTK” – za działalność w PTTK
  • 1973 Srebrny Krzyż zasługi Orderu Odrodzenia Polski – za całokształt działalności naukowo-oświatowej
  • 1973 Medal „Zasłużony dla Archeologii Polskiej Polskiego Towarzystwa Archeologicznego”
  • 1974 dwie Złote Odznaki – „Za Opiekę nad Zabytkami” i „Zasłużony Popularyzator Wiedzy Towarzystwa Wiedzy Powszechnej”
  • 1986 Kawalerski Order Odrodzenia Polski – za wieloletnią działalność naukową i kulturalną

Członkostwo w stowarzyszeniach

  • PTN Polskie Towarzystwo Numizmatyczne
  • PTTK Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze
  • SNAP Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Szczecinie
  • TWP Towarzystwo Wiedzy Powszechnej

Bibliografia

Linki



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Dorota Kozłowska