Wałcz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wałcz
Wałcz
Nazwa niemiecka Deutsch Krone
Nazwa przejściowa Arnskrone
Powiat wałecki
Gmina Wałcz
Prawa miejskie 1303
Strona internetowa miejscowości.
200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Wałcz (niem. Deutsch Krone) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba władz powiatu wałeckiego oraz wiejskiej gminy Wałcz.

Geografia

Położenie

Plan miasta Wałcz

Miasto Wałcz położone jest w północno–zachodniej części Polski, na obszarze dwóch krain geograficznych. Jego północno–wschodnia część wchodzi w skład Pojezierza Wałeckiego, natomiast południowo-zachodnia leży w obszarze Równiny Wałeckiej. Zarówno Pojezierze Wałeckie jak i Równina Wałecka znajdują się na obszarze Pojezierza Południowo–Pomorskiego. Odległość miasta od ważniejszych miast Polski wynoszą: do Szczecina 130 km, Poznania 120 km, Bydgoszczy 115 km, Koszalina 120 km i Gorzowa Wielkopolskiego 108 km. Miasto Wałcz zlokalizowane jest w południowo-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego i graniczy bezpośrednio z Gminą Wałcz. Miasto Wałcz jest centrum administracyjnym, kulturalnym i gospodarczym powiatu wałeckiego. Gmina Miejska Wałcz zajmuje obszar 38 km² (3 816 ha).[1][2].


Zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym Polski (Kondracki 1994) miasto Wałcz położone jest w obrębie następujących jednostek[3]:

  • Prowincja: Niż Środkowoeuropejski (31)
  • Podprowincja: Pobrzeże Południowobałtyckie (313)
  • Makroregion: Pojezierze Południowopomorskie (314.6-7)
  • Mezoregiony: Pojezierze Wałeckie (314.64)
  • Równina Wałecka (314.65)

Klimat

Według podziału Polski na dzielnice rolniczo – klimatyczne Gumińskiego, Miasto Wałcz znajduje się w VI nadnoteckiej dzielnicy. Posługując się natomiast podziałem Prawdziwca, należy przyporządkować Gminę do VI - krainy klimatycznej. Charakterystyczną cechą mikroklimatu Wałcza są również wiatry, które najczęściej wieją z zachodu (22 %) oraz południowego - zachodu (17 %). Najrzadziej natomiast występują wiatry wschodnie oraz północne. Cechą wałeckiego klimatu jest również występowanie okresów bezwietrznych, które są typowe głównie dla kalendarzowej jesieni. Cechy charakterystyczne pomorskiej VI krainy klimatycznej[4]:

  • średnia temperatura roczną od – 7,3 do 7,9 °C,
  • średnia temperatura okresu V – VII: od - 14,7 do 15,7 °C,
  • średnia temperatura stycznia w okolicach – 1,6°C,
  • data początku zimy: 17-30.XII,
  • ilość dni gorących w roku: 22-33 dni,
  • długość okresu zimowego: 60-85 dni,
  • długość okresu wegetacyjnego: 215-218 dni,
  • początek okresu wegetacyjnego: 3-7.IV,
  • suma opadów atmosferycznych w roku: 480-600 mm/rok,
  • suma opadów atmosferycznych w okresie V-VII: 160-200 mm,
  • liczba dni z pokrywą śnieżną: 40-50 dni.

Obiekty fizjograficzne

Jeziora na terenie miasta Wałcz[5][6]:

Rzeki w mieście[7]:

Przyroda

Dzięki inwentaryzacji i waloryzacji flory i szaty roślinnej na terenie miasta Wałcz, można stwierdzić, że znajduje się tu[8]:

  • duże bogactwo flory gatunkowej roślin liczącej łącznie 586 taksonów, w tym rośliny nasienne reprezentowane są przez 560 taksonów, paprotniki przez 12 taksonów, mszaki przez 13 taksonów oraz grzyby przez 1 takson;
  • 35 gatunków roślin objętych prawną ochroną, w tym 17 podlegających ochronie ścisłej i 18 – ochronie częściowej, mających 111

stanowisk oraz 31 gatunków zarejestrowanych jako gatunki flory ginącej i zagrożonej wymarciem oraz flory będącej przedmiotem Konwencji Berneńskie i Dyrektywy Habitatowej, mających 52 stanowiska;

  • bogactwo szaty roślinnej odzwierciedla także zlokalizowanie na terenie miasta 56 zespołów i zbiorowisk roślinnych w tym 9 chronionych (Rozp. MŚ o ochronie siedlisk z dnia 14 sierpnia 2001);
  • występuje 13 taksonów roślin reprezentujących florę zagrożoną i rzadką na terenie Pomorza występującą na 19 stanowiskach;
  • niezmiernie cenny obiekt torfowiska mszarnego wysokiego, będący jedyną ostoją niektórych gatunków roślin, zbiorowisk roślinnych i siedlisk na terenie miasta Wałcz;
  • 28 pomników przyrody występujących w postaci pojedynczych drzew i ich skupień (20) oraz alei (8), wśród których wiele to nowe proponowane do objęcia ochroną prawną;
  • 14 obszarów cennych przyrodniczo OC, z których jeden wpisany jest do rejestru zabytków kultury materialnej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków;
  • 2 parki, w tym podworskiego i komunalnego o znacznej wartości przyrodniczej i kulturowej.


Regionalizacje przyrodnicze miasta Wałcz[9]:

  • Według regionalizacji geobotanicznej na tle Europy (Szafer, 1972), teren miasta leży w obrębie:
    • Państwo: Holoarktyka
    • Obszar: Euro-Syberyjski
    • Prowincja: Niżowo-Wyżynna, Środkowoeuropejska
    • Dział: Bałtycki
    • Poddział: Pas Równin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich
    • Kraina: Pojezierze Pomorskie
    • Okręg: Wałecko-Drawski
  • Regionalizacja zoogeograficzna
    • Królestwo: Arctogea
    • Dzielnica: Europejsko - Obska
    • Kraina: Południowobałtycka
  • Według „Regionalizacji przyrodniczo-leśnej Polski na podstawach ekologicznofizjograficznych” (Trampler i zesp., Warszawa 1990) obszar miasta znajduje się w:
    • Mezoregiony: Równiny Drawskiej, Pojezierza Wałeckiego
    • Kraina: I Bałtycka
    • Dzielnica: Pojezierza Wałecko-Myśliborskiego

Historia

Samorząd

Organami samorządowymi w Wałczu jest Burmistrz Miasta oraz Rada Miasta. W Wałczu funkcję burmistrza sprawuje Bogusława Maria Towalewska[10]. Rada Miasta składa się z 21 radnych[11].

Aktualny skład Rady Miasta Wałcz[12]:


Obecny skład Rady Miasta oraz Burmistrza wybrano w wyborach samorządowych VI kadencji, które odbyły się 21 listopada 2010 roku[13].

Wyniki tych wyborów przedstawiały się następująco[14]:

W głosowaniu do Rady Miasta i Gminy:

  • Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP uzyskał 8 mandatów w radzie
  • Komitet Wyborczy Wyborców "Wspólny Wałcz" uzyskał 6 mandatów w radzie
  • Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość uzyskał 3 mandaty w radzie
  • Komitet Wyborczy Wyborców Alternatywa uzyskał 3 mandaty w radzie
  • Komitet Wyborczy Wyborców DRS Pojezierze Wałeckie uzyskał 1 mandat w radzie


W głosowaniu na Burmistrza:

  • Marek Diwyk - bezpartyjny - liczba oddanych głosów 341, co stanowiło 3.29%
  • Artur Głowacki - bezpartyjny - liczba oddanych głosów 207, co stanowiło 2.00%
  • Zdzisław Ryder - członek Prawa i Sprawiedliwości - liczba oddanych głosów 882, co stanowiło 8.51%
  • Stanisław Sobolewski - bezpartyjny - liczba oddanych głosów 430, co stanowiło 4.15%
  • Zdzisław Józef Tuderek - członek Sojuszu Lewicy Demokratycznej - liczba oddanych głosów 6155, co stanowiło 59.38% - wybrany burmistrzem Wałcza
  • Bogdan Jan Wankiewicz - członek Platformy Obywatelskiej RP - liczba oddanych głosów 2350, co stanowiło 22.67%


19 sierpnia 2012 roku zmarł burmistrz Wałcza Zdzisław Józef Tuderek[15], z tego powodu odbyły się dodatkowe wybory przedterminowe. Wybory przedterminowe Burmistrza Wałcz, zarządzone zostały na dzień 4 listopada 2012 r[16].

Wyniki wyborów[17]:

  • Artur Krystian Cerazy - bezpartyjny - liczba oddanych głosów 822, co stanowiło 10.66%
  • Marek Aureliusz Matela - bezpartyjny - liczba oddanych głosów 1 594, co stanowiło 20.67%
  • Bogusława Maria Towalewska - bezpartyjna - liczba oddanych głosów 3 071, co stanowiło 39.82% - kandydat przeszedł do drugiej tury
  • Bogdan Jan Wankiewicz - członek Platformy Obywatelskiej Rzeczypospolitej Polskiej - liczba oddanych głosów 2 225, co stanowiło 28.85% - kandydat przeszedł do drugiej tury

Druga tura wyborów odbyła się w dniu 18 listopada 2012, jej wyniki przedstawiają się następująco:

  • Bogusława Maria Towalewska - bezpartyjna - liczba oddanych głosów 4 354, co stanowiło 63.28% - wybrana burmistrzem
  • Bogdan Jan Wankiewicz - członek Platformy Obywatelskiej Rzeczypospolitej Polskiej - liczba oddanych głosów 2 526, co stanowiło 36.72%


Przy Radzie Miasta działają komisje[18]:

  • Komisja Budżetu, Gospodarki i Infrastruktury Miejskiej
  • Komisja Oświaty, Kultury, Sportu i Turystyki
  • Komisja Spraw Społecznych, Porządku Publicznego i Ochrony Środowiska
  • Komisja Rewizyjna

Gospodarka i infrastruktura

W Wałczu działa podstrefa Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej "Wałcz". Prace nad powołaniem „ Podstrefy Wałcz" w ramach Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej rozpoczęły się jesienią 2005 r. Wniosek został zgłoszony przez Urząd Miasta w Wałczu do Zarządzającego Strefą - Pomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S. A. w Słupsku. Pomorska Agencja przekazała go do Ministerstwa Gospodarki w Warszawie. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 września 2007 r. zmieniającym Rozporządzenie w sprawie Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej powołana została „Podstrefa Wałcz". Jej powierzchnia obejmowała około 25,9710 hektarów wolnych terenów przeznaczonych pod inwestycje w rejonie ulic Budowlanych i Południowej[19]. Następnie w 2012 roku podstrefa została powiększona o 30,8251 ha(rozporządzenie: Dz.U. 2012, poz. 360). Podstrefa „Wałcz” składa się z dwóch obszarów inwestycyjnych o łącznej powierzchni 56,7961 ha, złożonych z kilkudziesięciu działek o różnej wielkości(możliwość scalenia lub podziału działek pod potrzeby konkretnego inwestora). Pierwszy obszar (25,9710 ha) to tereny inwestycjne zlokalizowane w przemysłowej części miasta Wałcza w rejonie ulic: Budowlanych, Południowej. W niedalekiej odległości znajduje się skrzyżowanie dwóch dróg krajowych nr 10 i nr 22 (DK nr 10, Lubieszyn-granica PL/DE - Szczecin-Bydgoszcz-Płońsk), (DK nr 22, Grzechotki - granica PL/RUS - Kostrzyn nad Odrą-Grzechotki). Drugi obszar (30,8251 ha) to tereny przy ul. Kołobrzeskiej. Obszar posiada bezpośredni dostęp do drogi wojewódzkiej nr 163 (Kołobrzeg-Poznań). Oddalony jest ok. 2,5 km od drogi krajowej nr 10 (DK nr 10, Lubieszyn-granica PL/DE - Szczecin-Bydgoszcz-Płońsk) oraz droga krajowa nr 22 (DK nr 22, Grzechotki - granica polsko-rosyjska do Kostrzyna-granica z Niemcami)[20].


Obecnie w "Podstrefie Wałcz" działają[21]:

  • VHN (fabryka grzejników)
  • OZEN PLUS ( energia, węgiel drzewny, brykiety)
  • EKOMECH ( zakład produkujący konstrukcje stalowe)
  • ALBATROS – ALUMINIUM (obróbka elementów aluminiowych)


Podmioty gospodarki narodowej wg rejestru REGON, stan na grudzień 2012[22]
Sekcja PKD Liczba podmiotów
Sekcja A - Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 29
Sekcja B - Górnictwo i wydobywanie 1
Sekcja C - Przetwórstwo przemysłowe 269
Sekcja D - Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 4
Sekcja E - Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17
Sekcja F - Budownictwo 379
Sekcja G - Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych 1 150
Sekcja H - Transport i gospodarka magazynowa 203
Sekcja I - Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 108
Sekcja J - Informacja i komunikacja 64
Sekcja K - Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 131
Sekcja L - Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 163
Sekcja M - Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 232
Sekcja N - Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 86
Sekcja O - Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 19
Sekcja P - Edukacja 125
Sekcja Q - Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 212
Sekcja R - Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 90
Sekcja S i T - Pozostała działalność usługowa 214
Ogółem 3 496

Kultura

Kultura w Wałczu według danych GUS, stan na 2012 rok[23]:
Biblioteki
Liczba bibliotek 3
Liczba czytelników w ciągu roku 3 752
Kina
Liczba kin stałych 1
Liczba seansów w roku 568
Liczba widzów w roku 11 140
Muzea
Liczba muzeów 1
Liczba zwiedzających w roku 13 197

Oświata

Oświata w Wałczu według danych GUS[24]:
Wychowanie przedszkolne
Liczba przedszkoli
wraz z oddziałami przedszkolnymi przy szkołach podstawowych
8
Liczba dzieci w przedszkolach 794
Szkoły podstawowe
Liczba szkół 3
Liczba uczniów 1 508
Szkoły gimnazjalne
Liczba szkół 5
Liczba uczniów 821
Szkoły zasadnicze (dane z 2011 roku)
Liczba szkół 3
Liczba uczniów 452
Licea ogólnokształcące
Liczba szkół 7
Liczba uczniów 1 110
Szkoły policealne
Liczba szkół 5
Liczba uczniów 180

Kościoły i związki wyznaniowe

Na terenie Wałcza działają parafie rzymskokatolickie[25]:

  • św. Antoniego (liczba wiernych: 8 554)
  • Miłosierdzia Bożego (liczba wiernych: 4 364)
  • św. Mikołaja (liczba wiernych: 10 378), parafia na terenie Wałcza posiada dwie kaplice:
    • kaplica w szpitalu
    • kaplica w domu Sióstr Elżbietanek

Parafia wojskowa:

  • św. Franciszka z Asyżu

Parafia grekokatolicka:

  • Podwyższenia Krzyża Pańskiego

Zakon rzymskokatolicki męski[26]:

  • Zakon Braci Mniejszych Kapucynów (Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum - OFMCap.)

Zakon rzymskokatolicki żeński[27]:

  • Zgromadzenie Sióstr św. Elżbiety (Congregatio Sororum Ravarum a Sancta Elisabeth)

Zbór Kościoła Zielonoświątkowego "Betlejem" w Wałczu Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny w Wałczu

Sport

Sport w Wałczu według danych GUS, stan na 2010 rok[28]:
Kluby Sportowe
Liczba klubów 13
Liczba sekcji sportowych 16
Ćwiczący
Liczba mężczyzn 547
Liczba kobiet 229
Suma 776
Ćwiczący do 18 roku życia
Liczba chłopców 462
Liczba dziewcząt 207
Suma 669

Turystyka

Miasto Wałcz położone jest między dwoma jeziorami: Raduńskim i Zamkowym, otaczają czyste ekologiczne lasy, gdzie znajduje się Ośrodek Olimpijskich kajakarzy i wioślarzy. Turystom oferuje się wspaniałe warunki do rekreacji i wypoczynku. Teren wokół miasta zasobny jest w liczne plaże i kąpieliska, kempingi i pola namiotowe. O historii miasta świadczą jego zabytki. Warte obejrzenia są późnobarokowy zespół architektoniczny gimnazjum jezuickiego z XVIII w., klasycystyczny budynek muzeum z XVIII w., neogotycki kościół prawosławny z XIX w., secesyjny Ratusz[29].

Demografia

Liczba mieszkańców w Wałczu utrzymuje się na stałym poziomie, ma na to wpływ niski przyrost naturalny, który w 2012 roku wynosił -1,3 na 1000 mieszkańców oraz ujemne saldo migracji gminnych wewnętrznych, które wynosiło -82 osób. Sytuacji nie zmienia saldo migracji zagranicznych, które w 2012 wyniosło 0 osób[30]. Gęstość zaludnienia w Wałczu wynosi 692 osoby na 1 km²[31].

Liczba ludności w Wałczu na przestrzeni lat 2008 - 2012[32].
2008 2009 2010 2011 2012
Ogółem 26 003 25 953 26 484 26 466 26 417
Kobiety 13 681 13 658 13 843 13 810 13 753
Mężczyźni 12 322 12 295 12 641 12 656 12 664

Podział mieszkańców ze względu na wiek w jakim się znajdują[33]:

  • przedprodukcyjnym - 4 647 osób - 17,6%
  • produkcyjnym - 17 158 osób - 65%
  • poprodukcyjnym - 4 612 osób - 17,5%

W Wałczu na 100 mężczyzn przypada 109 kobiet[34].

System ochrony zdrowia

Ochrona zdrowia w Wałczu według danych GUS, stan na 2011 rok[35]:
Zakłady opieki zdrowotnej
Liczba jednostek publicznych 0
Liczba jednostek niepublicznych 14
Suma
Liczba praktyk lekarskich 17
Apteki ogólnodostępne[36]
Liczba aptek ogólnodostępnych 10
Liczba osób na 1 aptekę ogólnodostępną 2 642

Herb

Herb Wałcza

W wyniku istnienia dwóch miast obok siebie wykształciły się dwa herby. Na pieczęciach zachowanych z XVII w. starsza część miasta używała herbu z trzema żółtymi snopami zboża skierowanymi kłosami w dół na niebieskim tle (obecnie używany przez gminę wiejską Wałcz). Herb taki posiadało miasto po 1945 roku. Obecnie używany herb pochodził z drugiej części Wałcza, tzw. Nowego Wałcza[37]. Herb miasta definiowany jest przez statut miasta jako: Herbem miasta Wałcza jest złota korona z rubinami, pod nią pośrodku sześcioramienna, srebrna gwiazda i skrzyżowanie srebrnego miecza o złotej rękojeści ze złotym liściem palmowym[38].



Zabytki

Zabytki w Wałczu wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków[39]:

  • dworzec kolejowy, wieża ciśnień, nr wpisu 254, z dnia 08.03.2006
  • kościół św.Mikołaja, pl. Wolności, nr wpisu 262, z dnia 31.05.2006
  • kościół św.Antoniego, ul. Sądowa, nr wpisu 263, z dnia 01.06.2006
  • budynek, ul.Sądowa 1, nr wpisu 378, z dnia 23.06.1979
  • kaplica ew.ob.cerkiew praw. ul. Kujawska 15, nr wpisu 511, z dnia 17.01.1985
  • szkoła, ul.Konopnickiej/ul.Szkolna, nr wpisu 749, z dnia 24.12.1993
  • szkoła, ul. Sądowa 9, nr wpisu 783, z dnia 03.10.1996
  • bank, ul. Bankowa 3/5, nr wpisu 800, z dnia 20.06.1998
  • seminarium nauczycielskie, ul. Bydgoska 50-52 (otoczenie), nr wpisu 1050, z dnia 29.02.2012
  • cmentarz, ul. Kujawska 13,15, nr wpisu 622, z dnia 25.07.1989
  • cmentarz, ul. Zdob.Wału Pom. 58, nr wpisu 621, z dnia 27.07.1989
  • cmentarz wojenny żołnierzy AR i WP, nr wpisu 768, z dnia 20.11.1995
  • kościół Św.Krzyża,ul.12-tego Lutego, nr wpisu 79, z dnia 26.09.2001
  • willa ul.Dąbrowskiego 18 (otoczenie), nr wpisu 218, z dnia 17.05.2005
  • kamienica ul. Wojska Polskiego 41, nr wpisu 209, z dnia 11.03.2005
  • spichlerz ul. Kilińszczaków 57, nr wpisu 496, z dnia 25.11.1965
  • dom ob.muzeum, ul. Pocztowa 14, nr wpisu 497, z dnia 25.11.1965
  • kolegium pojezuickie ul. Kilińszczaków 59, nr wpisu 496, z dnia 25.11.1965
  • budynek ul. Orla 35 (otoczenie), nr wpisu 178, z dnia 29.09.2004
  • poczta ul.Kilińszczaków 30,ul.Pocztowa 2, nr wpisu 78, z dnia 26.09.2001
  • ratusz pl. Wonosci 1 i ul. Kilińszczaków 67, nr wpisu 7, z dnia 15.06.1999
  • park dworski (Chrząstkowo), nr wpisu 415, z dnia 12.03.1983
  • dom, ul. Chłodna 6 (do skreślenia z rej.), nr wpisu 498, z dnia 25.11.1965
  • szpital ul.Zdobywców Wału Pomorskiego 52-54 (otoczenie), nr wpisu 223, z dnia 25.08.2005
  • willa, ul. Wojska Polskiego 51 (otoczenie), nr wpisu 869, z dnia 20.04.2011

Pomniki

Osoby urodzone w miejscowości

Osoby związane z miejscowością

Przypisy

  1. Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Miejskiej Wałcz na lata 2005-2013, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=1714
  2. Aktualizacja Programu Ochrony Srodowiska dla Miasta Wałcz na lata 2010 - 2013, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2393
  3. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  4. Aktualizacja Programu Ochrony Srodowiska dla Miasta Wałcz na lata 2010 - 2013, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2393
  5. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  6. Nazewnictwo Geograficzne Polski Tom I Hydronimy, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa, 2006 [online] [Przeglądany 01.08.2013]. Dostępny w: http://ksng.gugik.gov.pl/narodowy_gazeter_polski_t_01.php
  7. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  8. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, Szczecin 2003 w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  9. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, Szczecin 2003 w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  10. Urząd Miasta: Dane, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski Wałcz [online] [Przeglądany 20.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/
  11. Zarządzenie nr 75/2010 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 lutego 2010r. w sprawie ustalenia liczby radnych wybieranych do sejmiku województwa, rad powiatów i rad gmin województwa zachodniopomorskiego, w: DZ. URZ. WOJ. 2010.20.389 [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostepny w: http://e-dziennik.szczecin.uw.gov.pl/ActDetails.aspx?year=2010&poz=389
  12. Rada Miasta, Radni, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski Wałcz. [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2873%7C%7Cmenu=p2
  13. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów. W: Dziennik Ustaw z dnia 20 września 2010 r. Nr 171, poz. 1151. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=16572F10726E5C213B1C3A8851BF84A2?id=WDU20101711151&type=2
  14. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo zachodniopomorskie - Powiat wałecki - m. Wałcz, w: Strona internetowa Państwowej Komisji Wyborczej [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://wybory2010.pkw.gov.pl/geo/pl/320000/321701.html
  15. Nie żyje burmistrz Wałcza Zdzisław Tuderek, w: Strona internetowa Radio Wałcz, [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://www.radiowalcz.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1886:nie-yje-burmistrz-wacza&catid=113:z-miasta&Itemid=491
  16. Wybory przedterminowe Burmistrza Miasta Wałcz. W: Strona internetowa Państwowej Komisji Wyborczej . [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://www.kadencja.pkw.gov.pl/aw/pl/20121104-321701-WBPP/#
  17. Wybory samorządowe w toku kadencji 2010-2014 - Radni i Wójtowie w kadencji 2010-2014 - Wałcz. W: Strona internetowa Państwowej Komisji Wyborczej. [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://www.kadencja.pkw.gov.pl/aw/pl/20121104-321701-WBPP/#
  18. Rada Miasta, Komisje w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski Wałcz. [online] [Przeglądany 30.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2876%7C%7Cmenu=p2
  19. Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Podstrefa Wałcz, w: Strona interentowa UM Wałcz. [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.um.walcz.pl/httpbipwalczpl.html
  20. Wałcz, w: Strona internetowa Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.sse.slupsk.pl/index.php/pl/oferta-mainmenu/80-strefa/podstrefy-ssse/89-walcz
  21. Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Podstrefa Wałcz, w: Strona interentowa UM Wałcz. [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.um.walcz.pl/httpbipwalczpl.html
  22. Portret miasta Wałcz W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.08.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  23. Portret miasto Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 22.08.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  24. Portret miasta Wałcz W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.08.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  25. Parafie w diecezji w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przeglądany 28.08.2013] Dostępny w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=6&p=parafie
  26. Zgromadzenia zakonne męskie, w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przeglądany 28.08.2013] Dostępny w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=7&p=meskie
  27. Zgromadzenia zakonne żeńskie, w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przeglądany 28.08.2013] Dostępny w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=7&p=zenskie
  28. Portret miasto Wałcz W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.08.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  29. Waloryzacja przyrodnicza Miasta Wałcz, w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz. [online][Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?cms_id=2685
  30. Portret miasta Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych GUS. [online] [Przeglądany 23.08.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  31. Portret miasta Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych GUS. [online] [Przeglądany 23.08.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  32. Portret miasta Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych GUS[online]. [Przeglądany 20.08.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  33. Portret miasta Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych GUS, [online] [Przeglądany 20.08.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  34. Portret miasta Wałcz, w: Bank Danych Lokalnych GUS. [online] [Przeglądany 20.08.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  35. Portret miasta Wałcz W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.08.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims
  36. Dane z 2012 roku.
  37. Białecki, Tadeusz. Herby Miast Pomorza Zachodniego. Szczecin: Polskie Pismo i Książka, 1991. ISBN 83-85360-01-8
  38. Uchwała Nr IV/sX/91/03 Rady Miasta w Wałczu z dnia 07 października 2003 r. w sprawie jednolitego tekstu Statutu Miasta Wałcza. w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Wałcz [online] [Przeglądany 26.08.2013] Dostępny w: http://www.bip.walcz.pl/content.php?sid=a52dd1f29c4462eb0896a294fc9e213b&cms_id=52
  39. Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych. W: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie. [online] [Przeglądany 27.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Zobacz też