Wały Chrobrego

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wały Chrobrego
Wały Chrobrego
Wały Chrobrego
Nazwa niemiecka Hakenterrasse
Lokalizacja Stare Miasto
Projektant Wilhelm Meyer-Schwartau, Emil Drews i Paul Kischke
Data budowy 1902-1921
Zobacz Wały Chrobrego na mapie.
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1326 z dnia 18 grudnia 1996[1]

Geolokalizacja: 53.429928,14.565381

Wały Chrobrego (niem. Hakenterrasse) - historyczna nazwa „Taras Hakena”; taras widokowy o długości około 500 metrów, położony 17 metrów nad poziomem Odry Zachodniej. Usytuowany na szczycie nasypów ziemnych taras został wzniesiony w latach 1902÷1905 na terenach zlikwidowanego Fortu Leopolda z inicjatywy nadburmistrza Hermanna Hakena, na cześć którego otrzymał nazwę „Tarasu Hakena”. Całość założenia składa się z promenady spacerowej obsadzonej drzewami i zakończonej po obu stronach półokrągłymi placami widokowymi oraz z centralnie położonego tarasu widokowego z dwoma pawilonami widokowymi, opartego na murze oporowym i połączonego z nabrzeżem dwoma schodami biegnącymi wzdłuż muru oporowego. Po obu stronach małych placów widokowych znajdują się dwie symetryczne drogi zjazdowe biegnące w dół wzdłuż nasypu ziemnego. Poniżej centralnego tarasu usytuowano fontannę, a przed nią zbudowano dwie wieże oświetleniowe stylizowane na latarnie morskie.

Budynek obecnego Muzeum Narodowego oraz Teatru Współczesnego (niem. Stadtmuseum) został wybudowany w latach 1908÷1911 (jego otwarcie nastąpiło 23 czerwca 1913 roku). Projektantem siedziby Stadtmuseum oraz tarasów widokowych był znany szczeciński architekt Wilhelm Meyer-Schwartau

Lewy, niższy budynek Akademii Morskiej (niem. Landesversicherungsamt) powstał w latach 1902-1905. Budynek został wybudowany według projektu Emila Drewsa. W budynku tym przed wojną znajdowała się siedziba Zakładu Ubezpieczeń Ziemskich.

Obecny budynek Urzędu Wojewódzkiego (niem. Regierungsgebäude) został wybudowany w latach 1906÷1912 według projektu Paula Kieschke. Przed wojną budynek był siedzibą Urzędu Rejencji Prowincji Pomorskiej (niem. das Regierungsgebäude der Pommerschen Provintz).

Prawy, wyższy budynek Akademii Morskiej (niem. Landesfinanzamt) został wybudowany najpóźniej, bo w latach 1918÷1921. Przed wojną w budynku swoją siedzibę miała Naczelna Izba Ceł.

Historia

Decyzja o zabudowanie obecnych Wałów Chrobrego zapadła w 1901 r. dzięki staraniom i inicjatywie ówczesnego nadburmistrza H. Hakena. Pierwszy projekt zabudowy powstał w 1876 r., a drugi w 1884 r., już za kadencji Hakena (1878-1907). Wykonie projektu urbanistycznego opracowania całości powierzono szczecińskiemu architektowi Adolfoli Wilhelmowi Meyer-Schwaratu. W projekcie uwzględnił on uwagi Naczelnego Dyrektora Działu Monumentalnego Budownictwa z Ministerstwa Robót Publicznych w Berlinie dr. Karola Hickeldeyna zalecające wykonanie tarasów, aby ocalić wyjątkowe walory krajobrazowe pofortecznych terenów. Powstałe na wzniesieniu gmachy miały zachować jednolitą linię zabudowy. W latach 1902-1907 powstała pawilonowa architektura tarasów oraz schody. Ich reliefową dekorację wykonali rzeźbiarze Ruederffer i Volke. Podłucza otworów wejściowych do pawilonów zostały ozdobione plakietkami z motywami morskiej fauny i flory. Ściany pawilonów miały dekorację z powtarzających się herbów Szczecina, a ściany tarasów z herbów miast nadbałtyckich. Meyer-Schwartau latach 1902-8 wykonał również projekt usytuowanego w centrum założenia budynku muzeum. Prace budowlane rozpoczęto w 1908r. a 23 czerwca 1913 uroczyście otwarto gmach muzeum w obecności dyrektora doktora Ritzlera. Budynek muzeum powstał jako zwarta masywna bryła, oblicowana jasnym piaskowcem i granitem. Szczecin - Wały Chrobrego Podział elewacji wielkimi taflami okien i kolumnami podkreślającymi jego konstrukcję jest nawiązaniem do najnowszych tendencji stylowych, wczesnego modernizmu i secesji. Nowoczesna forma fasady zawiera starannie przemyślany program ikonograficzny. Pola między arkadami obrazują alegorie czterech epok na przykładzie motywów architektonicznych zaczerpniętych ze sztuki: starożytnej Bliskiego Wschodu, antycznej grecko-rzymskiej, średniowiecznej w niemieckim wydaniu i renesansowej w konwencji włoskiej. Muzealne przeznaczenie budynku podkreślone zostało poprzez umieszczenie na ścianie południowej ryzalitu alegorycznych postaci kobiecych, będących symbolami malarstwa, rzeźby i grafiki. W trakcie budowy muzeum w latach 1911-1913 Ludwig Manzel wykonał kamienną grupę Centaura walczącego z Heraklesem, która zdobi górną platformę tarasowych schodów. Starannie jak bryłę zewnętrzną wykonano wnętrze budowli. Należało do jednych z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Główny dwukondygnacyjny hol jest nawiązaniem do antycznego westybulu. W jego centrum pod przeszkloną kopułą zostały ustawione kopie posągów greckich i rzymskich, w pięknych salach wystawowych prezentowano kolekcje waz antycznych fundacji szczecińskiego kolekcjonera i wielkiego mecenasa sztuki dr A. Dohrna. Jednocześnie trwały prace przy budowie gmachu dawnej Rejencji Szczecińskiej (obecnie Urzędu Wojewódzkiego). Autorem projektu był Paul Kieschke architekt z Berlina, który zaprojektował m.in. gmachy rządowe w Poczdamie, Koblencji i Minden. Prace projektanckie i budowlane prowadzono od 1904-1911r. przy współudziale szczecińskiech architektów Rösenera i Lehmgrübnera. Powstała monumentalna, pięcioskrzydłowa, spiętrzona bryła budowli z dwoma dziedzińcami. Wzniesiona w stylu północno-niemieckiego renesansu, z czerwonej cegły, zdobiona jasnym detalem kamiennym, podkreśla malowniczość całego założenia. Monumentalne wieże zwieńczone dekoracyjnymi hełmami bliskie są formie artystycznej ratuszy i kościołów z czasów świetności miast Hanzy. Główne wejście do budynku od strony płd. poprzedzone jest kolumnowym portykiem. Tu też znajduje się najbardziej reprezentacyjny hol z potężną kolumną dźwigającą ozdobne sklepienie kryształowe. Klatki schodowe w poszczególnych halach wyłożono marmurowymi płytami, a ściany wielu pomieszczeń ozdobną boazerią. Od strony dzisiejszej ul. Szczerbcowej znajdowało się mieszkanie prezydenta Prowincji Pomorskiej. Zachował się oryginalny układ i boazeryjny wystrój pomieszczeń. Budynki obecnej Akademii Morskiej mieściły pierwotnie biura Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (niem. Landesversicherungsanstalt) i Naczelnej Dyrekcji Ceł. Pierwszy, płd., wzniesiono w 1902-1905 wg projektu Emila Drewsa. Czteroskrzydłowa bryła zrealizowana została wokół czworobocznego dziedzińca. We wnętrzu zaprojektowano mieszkania służbowe i biura. Pierwotnie zdobione były boazeriami. Do dzisiaj zachowana jest reprezentacyjna klatka schodowa. Drugi, płn. budynek, początkowo projektowany do 1912r. przez K. Hinckeldeyna, następnie przez szczecińskiego architekta Osterwolda, który również nadzorował prace budowlane przy obiekcie. Prace ukończono w 1921r. Oba budynki powstały w stylu północnoniemieckiego renesansu i swoją formą nawiązywały do gmachu dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego. Pomimo, że zrealizowany został stosunkowo późno, w okresie gdy stosowanie forma historycznych należało już do rzadkości, to świadomie posłużono się kostiumem historycznym, by zachować harmonijny układ artystyczny całego założenia Wałów Chrobrego. Charakterystyczne dla tego założenia jest staranne opracowanie detalu architektonicznego z bogato rzeźbionymi wykuszami i różnorodnymi zwieńczeniami szczytów i portali. Przy zachowaniu dekoracyjnej formy elewacji rozwiązanie wnętrz jest stosunkowo skromne. Są one rozplanowane w sposób funkcjonalny, kryte prostymi stropami, a poszczególne kondygnacje skomunikowane wygodną klatką schodową.[2]

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1326 (decyzja DZ-4200/22/O/96 z dnia 18 grudnia 1996, nazwa na liście: Wały Chrobrego-tarasy widokowe (zespół)).[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. http://miasteria.pl/miejsce/Waly-Chrobrego.html


Linki zewnętrzne