Widoki Szczecina Ludwiga Eduarda Lütkego

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Widok Szczecina z Łasztowni na zamek i kościół św. Jakuba
Widok Szczecina z Łasztowni na zamek i kościół św. Jakuba
Fot. G. Solecki, A. Piętak
Autor Ludwig Eduard Lütke (1801–1850)
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania 1836
Materiał olej, płótno;

75,5 x 125 cm


Widoki Szczecina Ludwiga Eduarda Lütkego

Pośród szczecińskich skarbów przywołujących magię miasta 1. połowy XIX wieku szczególne miejsce obok dzieł Augusta Ludwiga Mosta szczególne miejsce w Muzeum Narodowym w Szczecinie zajmują dwie imponujące weduty Ludwiga Eduarda Lütkego – "Widok Szczecina z Łasztowni na zamek i kościół św. Jakuba" oraz "Widok Szczecina pomiędzy kościołem św. Jana i Mostem Długim". Szczecińskie obrazy to przykłady biedermeierowskiej dbałości o realia i precyzję w odtworzeniu szczegółów scen z życia szyprów na barkach, prac w warsztacie szkutniczym, ruchu w porcie i na nabrzeżu, różnorodności statków na wodzie i miejskiej zabudowy. Wprawdzie przez niemal dwieście lat wiele się zmieniało w panoramie Szczecina, to jednak charakterystyczne obiekty i topografia miejsca pozostają rozpoznawalne nie tylko dla badaczy historii miasta.

Autor

Ludwig Eduard Lütke (1801 Berlin – 1850 Berlin) – malarz, rysownik, litograf. Przyszedł na świat 26 lutego 1801 roku w Berlinie, wkrótce został ochrzczony w kościele św. Zofii (Sophienkirche) przy Große Hamburger Straße (Taufregister, Sophienkirche Berlin, Nr. 166/1801). Uczył się w warsztacie swego ojca Petera Ludwiga Lütkego (1759 Berlin – 1831 Berlin), profesora malarstwa pejzażowego berlińskiej Królewsko-Pruskiej Akademii Sztuk Pięknych, na Pomorzu znanego za sprawą powstałej na zamówienie Fryderyka Wilhelma III panoramy Trzebiatowa z drogi prowadzącej do Kołobrzegu (1809).

Ludwig Eduard Lütke, o którego życiu wiadomo niewiele, jest twórcą licznych malarskich (wykonywanych techniką olejną bądź akwarelą) oraz graficznych (w technice litografii), pejzaży miejskich oraz widoków architektury Berlina (m.in. "Album von Berlin und Potsdam in zweiunddreißig Original-Ansichten") oraz pejzaży głównie Saksonii, Śląska i Pomorza. Artysta wystawiał swe prace podczas dorocznych wystaw berlińskiej akademii w latach 1822, 1830 i 1834. Jego malarskie kompozycje, zyskały popularność wśród odbiorców m. in. dzięki ich powielaniu w formie litografii drukowanych w Królewskim Instytucie Litografii w Berlinie (Königliches Lithographisches Institut zu Berlin). Artysta zmarł w rodzinnym Berlinie w wieku niespełna pięćdziesięciu lat, 10 marca 1850 roku.

Widok Szczecina z Łasztowni na zamek i kościół św. Jakuba

Powstały w 1836 roku, sygnowany nazwiskiem Lütkego widok przedstawia najstarszą część Szczecina od strony wschodniej – z terenu warsztatu szkutniczego zlokalizowanego na wyspie Łasztowni (niem. Lastadie), nad brzegiem rzeki Duńczycy.

Panorama obejmuje bulwar nadodrzański oraz podzamcze z licznymi kamienicami oraz górujące ponad nimi kościołem św. Jakuba i zamkiem książąt pomorskich. Po prawej stronie ukazano umocnienia Bramy Panieńskiej oraz nieistniejący już kościół cysterek z bocianim gniazdem, a także kościół śś. Piotra i Pawła. Po lewej stronie w głębi kompozycji dostrzec można sygnaturkę kościoła św. Jana.

Ożywiony ruch w porcie ukazany został poprzez las wysokich masztów statków, niewielkie łodzie i żaglówki oraz okazały parowiec z licznymi postaciami na pokładzie, a także żaglowce zacumowane przy brzegu. Na pierwszym planie po lewej stronie widoczny jest teren stoczni z drewnianym budynkiem warsztatu szkutniczego. Na placu znajdują się pracujący rzemieślnicy, nieopodal zesztaplowane belki, liczne pnie i deski w trakcie obróbki.

Szczecińska panorama miasta ze sztafażem portowym stanowi świadectwo biedermeierowskiej dbałości o precyzję topograficzną oraz szczegóły w odtworzeniu realiów portowej codzienności, tworzącej anegdotyczną narrację obrazu. Utrwalony przez Ludwiga Eduarda Lütkego widok Szczecina w zmodyfikowanej formie, w postaci nieco węższego kadru, powtórzony został w wersji litograficznej, w grafice wydanej w 1840 roku przez Königliches Lithografisches Institut zu Berlin.

W kontekście obrazu ze zbiorów szczecińskiego Muzeum Narodowego warto także wspomnieć o innym dziele Lütkego, wcześniejszym, pochodzącym z 1828 roku i wówczas także wystawionym w berlińskiej akademii, prezentującym ten sam plac budowy statków kupca Haasego na Łasztowni z ukazanym na pierwszym planie widokiem ukończonego już statku na pochylni.

Widok Szczecina pomiędzy kościołem św. Jana i Mostem Długim

Ludwig Eduard Lütke, "Widok Szczecina pomiędzy kościołem św. Jana i Mostem Długim", 1839, olej, płótno, 75,5 x 123 cm, fot. G. Solecki, A. Piętak.

Pochodzący z 1839 roku panoramiczny widok na dzisiejsze Stare Miasto od strony południowo-wschodniej – z terenu wybudowanego przez Augusta Moritza zakładu kąpielowego, znajdującego się na Kępie Parnickiej (niem. Silberwiese) – zwraca uwagę widzów starannym ukazaniem zarówno topografii miasta, jak i jego zabudowy, dbałości o architektoniczne detale. Na pierwszym planie namalowana została grupa statków cumujących przy wschodnim brzegu Odry. Przeważają wśród nich charakterystyczne płaskodenne barki tzw. odrzaki. W głębi kompozycji, po prawej stronie ukazane zostały zaś dwie większe jednostki z rozpostartymi żaglami. W centrum obrazu dominują drobne łodzie. Przy lewym brzegu Odry przycumował m.in. bocznokołowy parowiec Victoria.

Rozległy widok Szczecina obejmuje przybrzeżny bulwar – od budynków zespołu koszarowego Bramy Ślimaczej po lewej stronie, po zamykający kadr drewniany Most Długi po prawej stronie. Wielokondygnacyjne kamienice wzdłuż rzeki, piętrzące się ponad nim dachy budynków oraz powyżej bryły kościołów św. Jana oraz św. Jakuba, a także książęcej rezydencji w głębi zostały ukazane starannie, z dbałością o wierność mieszczańskiej rzeczywistości. Bogaty i różnorodny sztafaż – podróżni na statku Victoria, przechodnie na moście, drobne naprawy szkutnicze, liczne sceny z życia codziennego, toczącego się na barkach (mycie naczyń, pranie bielizny itd.) współtworzą klimat dzieła i nadają mu niepowtarzalny charakter.

Historia obrazów

20 czerwca 1851 roku szczeciński kupiec i radca miejski August Moritz w swym testamencie zapisał Szczecinowi dwanaście obrazów z przeznaczeniem do zbiorów planowanego miejskiego muzeum, umieszczając jednocześnie w dokumencie warunek, że zostanie odnotowane jego nazwisko jako darczyńcy. Otwarta w październiku 1857 roku w tymczasowej siedzibie pierwsza ekspozycja szczecińskich zbiorów muzealnych wśród osiemnastu obrazów mistrzów włoskich, niderlandzkich i niemieckich prezentowała wszystkie przekazane przez kupca dzieła.

W spisie dzieł towarzyszącym wystawie wymieniono dwa widoki Szczecina zza Odry: od strony składu drewna Haasego oraz z kąpieliska Augusta Moritza, na zamówienie którego Ludwig Eduard Lütke wykonał miejskie panoramy. Obrazy Lütkego publikowane w przewodniku po zbiorach Muzeum Miejskiego w 1924 roku, zaprezentowane na wystawie w 1936 roku eksponowane były w gmachu otwartego w 1913 roku szczecińskiego Stadtmuseum przy Hakenterrasse czyli gmachu dzisiejszego Muzeum Narodowego w Szczecinie przy Wałach Chrobrego.

Po zakończeniu II wojny światowej obie panoramy Szczecina Lütkego uznane zostały za zaginione. Dopiero w 1980 roku zostały odnalezione w głębi kraju i zakupione do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie od prywatnego właściciela z funduszy Towarzystwa Przyjaciół Szczecina. Od tego czasu prezentowane są w stałej ekspozycji w przestrzeni Muzeum Historii Szczecina, oddziale Muzeum Narodowego w Szczecinie, mieszczącym się w odbudowanym po wojnie Ratuszu Staromiejskim przy ulicy księcia Mściwoja II.

Bibliografia

  • Führer durch das Museum der Stadt Stettin, Stettin 1924, s. 66.
  • Das Stadtbild Stettins. Ausstellung, Museum der Stadt Stettin 18.10–15.11.1936, Stettin 1936, s. 19.
  • A. Blühm, Ludwig Eduard Lütke, Blick über die Oder auf Schloß und Altstadt, Blick auf das Bollwerk zwischen Johanniskirche und Langer Brücke, w: Stettin. Ansichten aus fünf Jahrhunderten / Szczecin Widoki z pięciu wieków, bearb. A. Blüm, E. Jäger, Museum Ostdeutsche Galerie, Regensburg, 25.06–8.09.1991, Kiel, Stiftung Pommern, 24.09–3.11.1991, Bremerhaven, Deutsches Schiffahrtsmuseum, 22.11–20.12.1991, Lüneburg, Museum für das Fürstentum Löneburg, 19.01–16.02.1992, Szczecin, Muzeum Narodowe w Szczecinie, 1.03–19.04.1992, Regensburg–Lüneburg 1991, kat. nr 46, 47, s. 161, il. 12, 13, s. 76, 77.
  • E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonografii do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2001, s. 282, il. 56.
  • B. Kozińska, Ludwig Eduard Lütke, Widok Szczecina z Łasztowni na zamek i kościół św. Jakuba, Widok Szczecina pomiędzy kościołem św. Jana i mostem Długim, w: Muzeum Narodowe w Szczecinie, red. D. Kacprzak, L. Karwowski, Warszawa 2014, seria: Skarby Sztuki, s. 138–139, il.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Dariusz Kacprzak