Wussow (ród)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Prawdopodobny wygląd herbu rodu Wussow.

Wussow (ród) – jeden z najważniejszych rodów szlacheckich Księstwa Szczecińskiego, trwający od XIII do XIX w. (w linii męskiej wymarły 1804). Jego przedstawiciele byli znaczącymi przedstawicielami samorządu Szczecina. Ród pieczętował się herbem przedstawiającym górną połowę jelenia. Za protoplastę rodu uchodzi rycerz Markward (nie używał nazwiska Wussow, ani tytułu szlacheckiego i przedrostka de lub von). Był lennikiem książęcym i otrzymywał renty dzierżawne z pól miejskich Gardźca, łanów w Jeżowie, Krzekowie. Prawdopodobnie pochodził ze Stendalu w Saksonii (tam zanotowano występowanie imienia lub przezwiska Wessel wśród elity miasta). Był jednym z ważniejszych organizatorów powstającej gminy niemieckiej w Szczecinie oraz w negocjacjach dotyczących nadania Szczecinowi praw miejskich. Był rajcą Szczecina i jego sołtysem – wymieniano go w dokumentach z lat 12781280 jako pierwszego z mieszczan. Był silnie związany (poprzez żonę ?) z zakonem cysterek – m.in. był świadkiem ich czynności prawnych. Od cysterek, w 1280 roku, wspólnie z żoną Gretą von Platen, otrzymał prawa użytkowania gruntów w Rozewiu, Pomielach i Warszewie (warszewskie wróciły we władanie cysterek po śmierci Grety).

Po roku 1249, wskutek zniszczeniu zamku i grodu Barnima I w Szczecinie, uzyskał znaczną część jego obszaru (włącznie z obecnym placem Mariackim), którą w 1263 wydzierżawił Kolegiacie Mariackiej. W 1267 rentę dzierżawną z tych terenów zamieniono na 6 łanów w Wąwelnicy).

Zaufaniem i prawdopodobnie więzami pokrewieństwa związany był z opatem zakonu benedyktynów przy kościele w św. Michała w Bambergu. Od niego otrzymał, w 1262 roku, przynależne zaopatrzeniu benedyktynów przy przy kościele św. Jakuba 13 łanów) we wsi Będargowo, w zamian za obowiązek utrzymywania konia kurierskiego do komunikacji pomiędzy Szczecinem a Bambergiem. Pięć lat później od szczecińskich benedyktynów otrzymał w posiadanie, jako lenno, 12 łanów w Będargowie.

Jego żona, Gerta von Platen była prawdopodobnie córką lennika cystersów kołbackich. Mieli 4 dzieci:

  • córkę, która poślubiła rajcę szczecińskiego Reinekego;
  • 3 synów: Johannesa, Lamberta i Heinemanna.

Markward zmarł w roku 1285 lub 1286, a jego synowie otrzymali od księcia Bogusława IV przywilej lenny na wszystkie dobra ojca. W latach 1290 - 1296) wspólnie z matką ufundowali kaplicę i ołtarz Najświętszej Marii Panny w ówczesnym kościele św. Jakuba, przeznaczając na ten cel dochody z Krzekowa, Gardźca, Jeżowa i Reinkendorf (fundacja potwierdzona przez Bogusława IV).

Dwaj synowie, Lambert i Heinemann, zmarli wcześnie, a ich brat Johannes (zm. 1317) scalił i znacznie powiększył posiadłości rodzinne. Po jego śmierci synowie, Peter (Piotr) i Hennig (Henryk), przejęli dobra lenne oraz stanowiska w radzie miejskiej i dochody sołtysie z nimi związane. W 1321 otrzymali od księcia prekarie (prawa korzyści) z wsi Schonfeld koło Pieńkunia. Rok później nabyli wyspy na Odrze, naprzeciw Kurowa. W 1334 odkupili od rodziny Schele dziedziczne części praw sołtysich Szczecina i posiadłość w Wiku Słowiańskim, wraz z przynależnymi dochodami.

Piotr, pomimo posiadania pasa rycerskiego, ożenił się z mieszczką Matyldą Santporten, która w posagu wniosła wiele kramów w Mieście.

Od 1348 Wussowowie posiadali dziedziczny urząd cześnika książęcego oraz liczne lenna w Ziemi Wkrzańskiej, w rejonie Szczecina (Ustowo, Pomiele) i Gardźca. W ciągu następnych stuleci (do 1774) weszli w posiadanie majątków w Siadle Górnym, Ładęcinie, Pargowie, Kamieńcu, Skarbimierzycach, Lubczynie, Stawi, Storkowie. W połowie XIVw. część Wussowów przeniosła się na wieś, zdecydowanie przechodząc do stanu rycerskiego[1].

Szczecińskie dochody sołtysie znajdowały się w rękach rodziny Wussow nieprzerwanie od 1334 roku przez około 100 lat[2], aczkolwiek decyzją Świętobora I z 1378 2/3 dochodów sołectwa szczecińskiego przekazano radzie miejskiej. Jeszcze w 1491 i 1502 Ludeke Wussow toczył z radą miejską spory o prawa sołeckie, w zakresie zarówno kompetencji, jak i dochodów. Spór zakończono w 1551 układem, w którym bracia Ludeke i Piotr sprzedali Miastu swoją część dochodów miejskich za 5800 guldenów, jednak układu tego nie uznał panujący książę.

Tomasz i Filip Wussow ze Szczecina byli zobowiązani do służby wojennej „z 3 zbrojnymi konmi”, a Joachim – z 8 (rejestr powinności lennych 1523).

Adam Wussow był ostatnim książęcym podsołtysem, aż do roku 1594, kiedy to ostatecznie sprzedał te prawa Miastu.

W 1804 wygasła męska linia rodu Wussow.

Przypisy

  1. Gerard Labuda (red.): Dzieje Szczecina – T II. Wiek X-1805. Wyd. PWN, Warszawa – Poznań 1983, s. 129, ISBN83-01-04344-X
  2. Gerard Labuda (red.): Dzieje Szczecina – T II. Wiek X-1805. Wyd. PWN, Warszawa – Poznań 1983, s. 134, 181 ISBN83-01-04344-X


Zobacz też

Źródła

  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s. 597, 650, ISBN 83-87341-45-2

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak