Zarząd Miejski Szczecina (1945 - 1950)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zarząd Miejski Szczecina (1945 - 1950) – istniejący od 30 kwietnia 1945 do 20 marca 1950 polski organ administracyjny, kierowany przez Prezydenta Miasta Szczecina, Piotra Zarembę.

Niemal równolegle, od 19 maja 1945 do 5 lipca 1945, funkcjonował niemiecki Szczeciński Zarząd Miejski (Stettiner Stadtverwaltung).

Historia

Szczecin został całkowicie opanowany przez wojska radzieckie 26 kwietnia 1945 roku, a 27 kwietnia 1945 zapadła decyzja o objęciu Szczecina przez władze polskie – wojewoda szczeciński Leonard Borkowicz na stanowisko Prezydenta Miasta Szczecina wyznaczył inż. Piotra Zarembę, który 28 kwietnia 1945, wraz z zastępcą Pełnomocnika Rządu, kpt. Wiktora Jaśkiewicza, wjechał po raz pierwszy do miasta, z zadaniem natychmiastowego obsadzenia Szczecina, zorganizowania Zarządu Miejskiego oraz rozpoczęcia przygotowań do przeniesienia agend urzędu wojewódzkiego z Piły do Szczecina oraz rozpoczęcia przejmowania miasta z rąk radzieckiej Komendantury Wojennej Szczecina, dowodzonej przez płk. Aleksandra Fiedotowa. Po wstępnych oględzinach Szczecina polscy urzędnicy wrócili do Piły.

W praktyce przejmowanie miasta z rąk radzieckich rozpoczęło się 30 kwietnia [1945], gdy Prezydent Zaremba powrócił do Szczecina z 23 osobową ekipą urzędników polskich (w tym 14 milicjantów), którzy o godz. 8.15 na gmachu władz byłej Prowincji Pomorskiej (obecnie budynek Urzędu Wojewódzkiego na Wałach Chrobrego) zawiesili polską flagę – z tą chwilą gmach ten stał się siedzibą Urzędu Pełnomocnika Rządu Rzeczypospolitej w Szczecinie[1], czyli szczecińskiego urzędu wojewódzkiego.

Fotokopia zawiadomienia o wywieszeniu flagi polskiej w Szczecinie

W pierwszej połowie maja 1945 gwałtownie rosła liczba ludności polskiej w Szczecinie – z niespełna 200 osób do 4300 osób.

8 maja 1945 z Piły do Szczecina przeniósł się polski urząd wojewódzki, jednakże wskutek protestu rządu Stanów Zjednoczonych (USA) dotyczącego przekroczenia przez Polaków nie do końca jeszcze wtedy ustalonej linii granicznej Polska/Niemcy – decyzją Rządu Tymczasowego RP konieczne stało się opuszczenie Szczecina przez polskie władze administracyjne (17 maja-19 maja 1945), a polski Zarząd Miejski w Szczecinie został formalnie rozwiązany 16 maja 1945[2]. W jego miejsce powstała Grupa Operacyjna „Szczecin” z siedzibą w Stargardzie, a następnie w Koszalinie.

Od 19 maja 1945 władzę nad Szczecinem ponownie przejęły wojskowe władze radzieckie, posiłkujące się niemieckim, cywilnym zarządem administracyjnym (Szczecińskim Zarządem Miejskim), co m.in. sprzyjało napływowi do miasta ludności niemieckiej, a jednocześnie wymusiło odpływ ze Szczecina ludności polskiej (z końcem maja większość Polaków wyjechała). W połowie czerwca 1945 zarejestrowano w Szczecinie 53 935 Niemców.

Sprzyjająca interesom polskim postawa władz radzieckich[3] spowodowała 3 czerwca 1945 przekazanie wojewodzie Borkowiczowi przez dowódcę II Frontu Białoruskiego, marsz. Rokossowskiego decyzji o powrocie polskiego Zarządu Miasta do Szczecina. Głównym zadaniem władz polskich miało być maksymalne zaludnianie miasta przez Polaków[4].

Polski Zarząd Miasta z Prezydentem Miasta inż. P. Zarembą powrócił do Szczecina 9 czerwca 1945 – miastem równocześnie zarządzały wojskowe władze radzieckie (od 11 czerwca 1945 wyłączone spod kompetencji II Frantu Białoruskiego i przekazane dowódcy radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, marsz. G. Żukowowi), niemiecki zarząd miejski i polski Zarząd Miasta Szczecina.

Po 10 dniach ponownie interweniowali dyplomaci zachodni i 19 czerwca 1945 polska administracja znów musiała opuścić miasto. Z uwagi na duży napływ ludności polskiej – na jej rzecz zorganizowano Komitet Pomocy Polakom w Szczecinie, kierowany przez Alfonsa Kaczmarka, a także Komitet Miejski PPR. Do 4 lipca 1945 w Szczecinie znalazło się 1100 Polaków, a Niemców mieszkało 83 765; panowały znaczne trudności aprowizacyjne, dokuczał brak żywności.

1 lipca 1945 Kwatera Główna Radzieckich Wojsk Okupacyjnych w Niemczech powiadomiła Prezydenta Zarembę o decyzji ostatecznego przekazania Szczecina Rzeczypospolitej Polskiej - oficjalnie marsz. G.Żukow przekazał tę decyzję wojewodzie L.Borkowiczowi i prezydentowi P.Zarembie 4 lipca 1945 w Berlinie[5]. Uroczysty akt przekazania agend miejskich z rąk niemieckiego Szczecińskiego Zarządu Miejskiego, z burmistrzem Erichem Wiesnerem na czele, nastąpił 5 lipca 1945, o godz. 18.00, w siedzibie Komendant Wojenny Miasta, w gmachu obecnego urzędu miejskiego Szczecina. 6 lipca 1945 rozpoczęło się faktyczne przejmowanie biur i zakładów miasta z rąk niemieckich pod nadzorem Ministra Bezpieczeństwa Publicznego, Stanisława Radkiewicza[6].

Odezwa do osadników w Szczecinie z 7.07.1945

Jednocześnie zlikwidowano radziecką komendanturę wojenną, na której miejsce powstała polska komenda miasta i polski garnizon wojskowy (jako pierwsze do Szczecina weszły, 8 lipca 1945, pododdziały 16 Brygady Czołgów[7]).

Ostateczne administracja polska zakończyła przejmowanie Szczecina 12 lipca 1945, obejmując 52 placówki niemieckie wraz z 1.700 urzednikami niemieckimi. Wytyczenie granicy na zachód od Szczecina nastąpiło 4 października 1945.

Teoretycznie Zarząd Miejski Szczecina podlegał Miejskiej Radzie Narodowej, ale na „Ziemiach Odzyskanych”, w więc i w Szczecinie, relacje te często zależały od osobowości prezydenta, sprawności podlegających mu urzędników (zarządu miasta) i zmiennego składu rad narodowych. Od 1948 narastała presja „organów partyjnych” (PPR/PZPR) i organów MBP (UB). „Pierwszy” Zarząd Miejski Szczecina i urząd (stanowisko) Prezydenta Miasta zlikwidowano ostatecznie 20 marca 1950.

Zarządy miejskie rozwiązano na podstawie Ustawy z 20 marca 1950 O terenowych organach jednolitej władzy państwowej[8], a ich kompetencje przejęły rady narodowe i ich organy zarządzające – prezydia rad narodowych.

Przypisy

  1. Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski (red.): Dzieje Szczecina – T IV. 1945-1990. Wyd. 13 Muz, Szczecin 1998, s.52-53, ISBN 83-908898
  2. Piotr Zaremba: Polska flaga w Szczecinie. Wyd. Komitetu I-go Obchodu „Trzymamy Straż nad Odrą”, Księgarnia CZYTELNIK, Szczecin 1946, s.61
  3. [1][dostęp:24.04.2012]Bronisław Tumiłowicz (rozmowy): Czy mogliśmy wyjść z II wojny bez ziem zachodnich? W: Przegląd: 18/2009
  4. Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski (red.): Dzieje Szczecina – T IV. 1945-1990. Wyd. 13 Muz, Szczecin 1998, s.56, ISBN 83-908898
  5. Marek Łuczak, Piotr S. Owczarek (red.): Almanach Szczeciński 1945-2005. Wyd. Urzędu Miejskiego w Szczecinie, Szczecin 2004, s. 4 lipca ISBN 83-87336-56-4
  6. Marek Łuczak, Piotr S. Owczarek (red.): Almanach Szczeciński 1945-2005. Wyd. Urzędu Miejskiego w Szczecinie, Szczecin 2004, s. 6 lipca, ISBN 83-87336-56-4
  7. Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski (red.): Dzieje Szczecina – T IV. 1945-1990. Wyd. 13 Muz, Szczecin 1998, s.57, ISBN 83-908898
  8. [Ustawa z 20 marca 1950 O terenowych organach jednolitej władzy państwowej][dostęp:22.04.2012]

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak