Zbigniew Sak

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbigniew Sak
kapitan ż.w., współtwórca i menedżer żeglugi promowej, publicysta
brak zdjecia
Data urodzenia 22 stycznia 1931
Miejsce urodzenia Lublin


Zbigniew Sak (ur. 1931) – kapitan ż.w., współtwórca i menedżer żeglugi promowej, publicysta

Życiorys

Zbigniew Wincenty Sak urodził się 22 stycznia 1931 roku w Lublinie. Jego ojcem był Józef Sak, oficer WP w randze porucznika, który zaszczepił w Zbyszku patriotyzm oraz miłość i szacunek do polskiego munduru. Matka, Stanisława z Wierzbickich, była nauczycielką języka polskiego w szkołach Lublina. Zmarła, gdy chłopiec miał dwa i pół roku.

Zbyszek najmłodsze lata spędził w rodzinnym Lublinie. Po śmierci matki wraz z ojcem przeprowadził się do wsi Zawadówka w pow. chełmskim. Tu w latach 1938-1939 uczęszczał do szkoły powszechnej. Po wybuchu wojny uczył się, pobierając prywatne korepetycje. Po wyzwoleniu tych terenów, w latach 1944-1946 wznowił naukę w Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie Lubelskim. Później wyjechał do Szczecinka, gdzie jego ojciec został zatrudniony w Dyrekcji Lasów Państwowych. Kontynuował naukę w tutejszym gimnazjum w klasach III-IV (1947-1948). Po aresztowaniu ojca w 1947 roku, dzięki pomocy przyjaciół i znajomych ojca został umieszczony w internacie Związku Leśników w Wałczu.

Naukę marynarskiego rzemiosła rozpoczął w Państwowym Centrum Wychowania Morskiego w Gdyni (1948-1949). Po przeniesieniu się do Szczecina, podjął studia w Państwowej Szkole Morskiej przy al. Piastów. Na Wydziale Nawigacyjnym studiował pod kierunkiem m.in. legendarnego kpt. ż.w. Konstantego Maciejewicza „Macaja”, a także kpt. kpt. Antoniego Ledóchowskiego i Bolesława Bąbczyńskiego. Studia ukończył w 1951 roku. Na przełomie lat 60. i 70. kontynuował naukę na zaocznych studiach na Wydziale Transportu Morskiego Politechniki Szczecińskiej, uzyskując w 1971 roku stopień magistra ekonomiki transportu morskiego.

Służbę na morzu rozpoczynał w 1951 roku jako młodszy marynarz na statku s/s „Śląsk” Polskich Linii Oceanicznych, na którym pełnił funkcję stewarda. Później zamustrował się na m/s „Nysę”, prototypową jednostkę z serii statków noszących nazwy rzek. Tu zdobył szlify młodszego oficera. Ponownie wrócił na s/s „Śląsk”, gdzie powierzono mu obowiązki starszego oficera. W czerwcu 1958 roku na statku s/s „Szczecin” wypłynął w trwający ponad pięć miesięcy rejs z ładunkiem broni i amunicji do Indonezji. Po powrocie, w zastępstwie kapitana, objął w 1958 roku dowództwo statku m/s „Dunajec” w rejsie do Liverpoolu.

W 1959 roku uzyskał dyplom kapitana żeglugi wielkiej. Był wówczas najmłodszym kapitanem w polskiej powojennej flocie morskiej. Objął dowództwo motorowca m/s „San”, pływającego na linii Londyn-Rotterdam-Szczecin. W trakcie rejsu z Oslo do Polski przewoził na pokładzie swojego statku obrazy Edwarda Muncha, które eksponowane były później w Muzeum Narodowym w Warszawie. Dzięki jego interwencji udaremniono, niewyjaśnione do dzisiaj, przejęcie tego cennego ładunku przez nieznanych sprawców.

Dowodząc m/s „Goplana” na linii do Liverpoolu, w 1962 roku podjął się transportu z Anglii do Polski 96-tonowych lokomotyw typu „Bo-Bo”, które ze względu na swoje gabaryty były przewożone na pokładzie statku. Lokomotywy zostały zakupione przez Polskie Koleje Państwowe do eksploatacji na liniach krajowych i zagranicznych. W latach 1968-1974 dowodził polskimi jednostkami handlowymi, m.in. m/s „Kruszwica”, m/s „Bydgoszcz”, m/s „Noteć”. W latach 1980-1982 pływał jako kapitan na statkach bandery algierskiej.

Należy do pionierów polskiej żeglugi promowej. Był jednym z pomysłodawców i założycieli przedsiębiorstwa Polska Żegluga Bałtycka w Kołobrzegu oraz twórcą linii promowej Świnoujście-Kopenhaga i Gdynia-Karlskrona. Na przełomie lat 60. i 70. był kapitanem promów pasażerskich „Gryf”, „Wawel” i „Wilanów”. W czerwcu 1970 roku, po otrzymaniu anonimowej informacji o podłożeniu bomby na pokładzie promu „Gryf”, podjął kontrowersyjną, lecz słuszną decyzję o wypłynięciu promu z Ystad do Świnoujścia zgodnie z planem rejsu. Jak się później okazało, fałszywa informacja pochodziła od konkurencyjnego przewoźnika. Uznając przesłanki dowódcy promu i podjęcie korzystnej dla armatora i miasta decyzji, władze Ystad nadały mu honorowe obywatelstwo. W latach 80. dowodził promami „Rogalin”, „Wilanów” i „Pomerania” (1983-1987).

Pracował także w kierownictwie PŻB w Kołobrzegu. W latach 1975-1980 piastował stanowisko zastępcy dyrektora naczelnego ds. handlowych PŻB w Kołobrzegu, a w latach 1987-1989 zastępcy dyrektora naczelnego ds. żeglugowo-handlowych tego przedsiębiorstwa. W 1977 roku wspólnie z ówczesnym dyrektorem naczelnym tej instytucji Janem Szymańskim pozyskał dla PŻB cztery promy od PLO w Gdyni oraz dwanaście statków handlowych. W tym samym roku brał udział w negocjacjach przy zakupie od fińskiego armatora Silja Line promu „Aallotar” dla kołobrzeskiego armatora (w barwach PŻB pływał jako „Rogalin”). Wspólnie z dr. Wojciechem Popielą opracował bilet pasażerski i towarowy dla polskiej floty promowej. Oba bilety do dziś używane są przez armatorów. W celu wypromowania żeglugi promowej, w 1978 roku razem z Janem Szymańskim, Pocztą Polską, Muzeum Telekomunikacji i Stadniną Koni w Świętoborcu zorganizował przejazd zabytkowego dyliżansu „Polferries” na trasie Kołobrzeg-Trzebiatów-Kamień Pomorski-Wolin-Świnoujście. Dzięki jego inicjatywie PŻB otrzymała koncesję na prowadzenie działalności handlowej, przełamując dotychczasowy monopol „Baltony” na wyłączność dostaw towarów i artykułów żywnościowych na statki i promy. Jako członek międzynarodowej komisji rządowej prowadził negocjacje z czeskimi, słowackimi, węgierskimi i austriackimi kontrahentami w sprawie zwiększenia przewozu ładunków polskimi promami. Dzięki jego zaangażowaniu wzrósł ruch tranzytowy w polskich portach.

Od lat z sukcesami propaguje szeroko pojętą turystykę morską. Z jego inicjatywy na terenie kraju, m.in. w Szczecinie i w Poznaniu, powstały morskie biura podróży, które zajęły się organizowaniem grupowych rejsów. Był również inicjatorem powstania „Szkoły na morzu”, dzięki której kilkanaście tysięcy licealistów wzięło udział w rejsach po Bałtyku, m.in. do Ystad, Kopenhagi i Helsinek.

Jest członkiem Szczecińskiego Klubu Kapitanów Żeglugi Wielkiej. Sprawował funkcję ławnika Izby Morskiej w Szczecinie i rzeczoznawcy z zakresu żeglugi promowej. Ważnym epizodem w jego życiu jest także działalność w harcerstwie, która sięga lat szkolnych. Był współzałożycielem drużyny ZHP przy Polskiej Żegludze Morskiej, która za patrona obrała sobie kpt. ż.w. Konstantego Maciejewicza.

Od lat zajmuje się publicystyką morską, zwłaszcza dotyczącą perspektyw rozwoju żeglugi promowej. Jest m.in. autorem artykułu o zatonięciu statku „Nysa” na Morzu Północnym, który opublikował w szczecińskich „Spojrzeniach”. Artykuł ten, przetłumaczony na język norweski, rozesłany był do norweskich kapitanów. Był także autorem słynnego listu otwartego do ministra żeglugi, w którym domagał się przywrócenia narodowej bandery na flagsztokach polskich statków. Od kilku lat zajmuje się również pisaniem książek. Obecnie przygotowuje do druku trzecią książkę, którą poświęca ludziom morza.

Z małżeństwa z Barbarą z d. Zarzycką ma dwoje dzieci – syna Tomasza (ur. 1954), który prowadzi własną działalność gospodarczą, i córkę Bogusławę (ur. 1956), która z wykształcenia jest inżynierem budownictwa. Ze związku pozamałżeńskiego ma dwie córki bliźniaczki (ur. 1990) – Izabelę, absolwentkę filologii greckiej, i Liliannę, absolwentkę italianistyki. Obecnie jest żonaty z Jadwigą Igiel Sak z d. Grzesiak, wieloletnią dyrektor Filharmonii Szczecińskiej.



Z prywatnego albumu



Książki

  • 2015Z Lublina na oceany, Wydawnictwo Kadruk, Szczecin
  • 2018Dogonić horyzont, Wydawnictwie SDRP „Pomorze”, Szczecin





Nagrody i wyróżnienia

  • 1968 – honorowy tytuł Szczecinian Roku
  • Honorowy Obywatel Ystadt



Odznaczenia

  • Brązowy Krzyż Zasługi
  • Srebrny Krzyż Zasługi
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1978 – Srebrna Odznaka „Przodujący Kolejarz”
  • Medal „Zasłużony dla Miasta Koszalina”
  • Medal „Zasłużony dla Miasta Poznania”
  • Odznaka „Za Zasługi dla Obronności Kraju”
  • Odznaka Honorowa Gryfa Zachodniopomorskiego



Ciekawostki

  • W kwietniu 2014 roku kpt. ż.w. Zbigniew Sak przekazał na ręce dyrekcji Muzeum Narodowego w Szczecinie dziennik okrętowy z 1932 roku, pochodzący z parowca s/s „Śląsk”, na którym kapitan pływał w latach 50.
  • W dniu 24 marca 2017 roku w siedzibie „Kuriera Szczecińskiego” kpt. ż.w. Zbigniew Sak ofiarował Muzeum Narodowemu w Szczecinie album poświęcony promowi m/f „Gryf”, którym dowodził. Album zawiera unikatowe zdjęcia szczecińskiego fotografa Macieja Jasieckiego, który przez kilka lat dokumentował pracę i życie załogi oraz pasażerów promu, będąc pracownikiem Polskiej Żeglugi Morskiej



Bibliografia

  • Zbigniew Sak, Z Lublina na oceany, Wydawnictwo Kadruk, Szczecin 2015

Inne źródła

  • Informacje uzyskane od kpt. Zbigniewa Saka
  • Fotografie ze zbiorów prywatnych kpt. Zbigniewa Saka



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz