Zofia Wierchowicz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zofia Wierchowicz
scenograf, reżyser
brak zdjecia
Data urodzenia 30 grudnia 1924
Miejsce urodzenia Dęblin
Data śmierci 8 stycznia 1978
Miejsce śmierci Warszawa


Zofia Wierchowicz (1924-1978) – scenograf, reżyser

Życiorys

Zofia Wierchowicz urodziła się 30 grudnia 1924 roku w Dęblinie. Jej rodzicami byli Wiktor Wierchowicz, technik budowlany, i Helena Dawydow, aktorka scen rosyjskich. Dzieciństwo i młodość spędziła w Warszawie. Uczęszczała do gimnazjum J. Statkowskiej.

Podczas okupacji niemieckiej na­leżała do Szarych Szeregów. Naukę konty­nuowała na tajnych kompletach. W 1943 roku zdała egzamin maturalny. Uczęszczała do dwuletniej szkoły kroju i szycia, a potem przez dwa lata uczyła się w szkole malarstwa i grafiki im. Blanki Mercier. Pracowała jako pie­lęgniarka, a później jako instruktor świetlico­wy (1944-1945).

Już podczas studiów w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (1946-1951), podejmowała sporadyczną współpracę ze stołecznymi teatrami: Dzieci Warszawy, Polskim i Ateneum. Jej debiutem scenograficznym był projekt oprawy plastycznej do sztuki Clavigo Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Jerzego Zegalskiego (1950). Później współpracowała z teatrami Powszechnym i Dramatycznym. W 1954 roku zrealizowała scenografię do Syna marnotrawnego Woltera-Trembeckiego w reżyserii Władysława Hańczy w Teatrze Ludowym, uzyskując dyplom ukończenia ASP.

Wkrótce nawiązała współpracę z dramatycznymi scenami teatralnymi w całym kraju, m.in. z Teatrem im. Stefana Jaracza w Olsztynie-Elblągu (1954-1957), Bałtyckim Teatrem Dramatycznym w Koszalinie-Słupsku (1958-1962), Teatrem Polskim w Bydgoszczy (1963-1964), Teatrem im. Wilama Horzycy w Toruniu. Nieprzerwanie kontynuowała działalność scenograficzną w teatrach warszawskich (Syrena, Ziemi Mazowieckiej, Powszechny). Współpracowała także z teatrami muzycznymi (m.in. w Krakowie) i scenami operowymi Wrocławia (Kniaź Igor, Spartakus) i Warszawy (Cyganeria, Romeo i Julia, Koronacja Poppei, Traviata). W latach 1967-1970 była etatowym scenografem Opery im. Moniuszki w Poznaniu (m.in. Tristan i Izolda, Tannhauser, Dama pikowa, Chowańszczyzna).

W latach 1965-1969 związana była z Państwowymi Teatrami Dramatycznymi w Szczecinie. Tu przede wszystkim stworzyła scenografie do scenicznych dramatów Williama Shakespeare'a, który był jej ulubionym autorem. Na potrzeby wystawianych sztuk zaprojektowała tzw. mobil, drewnianą, niemal ascetyczną konstrukcję na planie krzyża, poprzecinaną schodami, która nawiązywała do rozwiązań stosowanych w teatrze średniowiecznym. Konstrukcję, określaną przez krytyków maszyną do grania Shakespeare'a, wzbogacała wystawnymi kostiumami, oddającymi „nieziemskość” postaci. W Otellu (1966) obiła ściany i drzwi mobilu blachą, która spełniała także rolę instrumentów muzycznych. Z kolei w Ryszardzie III zastosowała drewniany stół, który równocześnie zastępował most zwodzony w Tower. Dramaty te, w reżyserii Jana Maciejowskiego, stały się głośnymi wydarzeniami artystycznymi w skali ogólnopolskiej i przyniosły artystce liczne nagrody i wyróżnienia. Spektakle zostały także przeniesione na mały ekran przez Ośrodek Telewizyjny w Szczecinie.

W latach siedemdziesiątych kontynuowała swoją fascynację Shakespeare'm, tym razem także reżyserując dramaty we własnej oprawie plastycznej. W 1971 roku na scenie Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu wystawiła Burzę. W Teatrze Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu zrealizowała Tymona Ateńczyka (1974) i Króla Ryszarda III (1975). W 1976 roku w warszawskim Teatrze Ziemi Mazowieckiej przygotowała Komedię omyłek.

Osobny, znaczący epizod w twórczości artystycznej Zofii Wierchowicz stanowiła współpraca z teatrami zagranicznymi. Artystka zrealizowała m.in. Damę Pikową Piotra Czajkowskiego (1969 - Norwegia), Wojnę i pokój wg Lwa Tołstoja (1972 - Amsterdam), Cyganerię Giacomo Pucciniego (1972- Niemcy Zachodnie) oraz Otella Williama Shakespeare'a (1973) i Koronację Poppei Claudio Monteverdiego (1976) - oba w Jugosławii.

Była przewodniczącą sekcji sce­nografii Związku Polskich Artystów Plastyków.

Jej mężem był wybitny scenograf Andrzej Sadowski (1926-2009), z którym ślub wzięła w 1947 roku.

Zmarła 8 stycznia 1978 roku w Warszawie. Jest pochowana na Starych Powązkach.

Scenografia (Szczecin)

Tytuł sztuki Autor Reżyseria Realizacja TV Teatr Data premiery
Dzieci słońca Maksym Gorki Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 9 października 1965
Kochankowie z Werony Jarosław Iwaszkiewicz Andrzej Ziębiński Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 4 marca 1966
Otello William Shakespeare Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 października 1966
Lato Tadeusz Rittner Andrzej Ziębiński Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 12 marca 1967
Otello William Shakespeare Jan Maciejowski Juliusz Burski Teatr Telewizji 11 sierpnia 1967
Ryszard III William Shakespeare Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 29 września 1967
Don Juan Molière Tadeusz Byrski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 15 marca 1968
Ryszard III William Shakespeare Jan Maciejowski Teatr Telewizji 6 września 1968
Henryk IV William Shakespeare Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 12 czerwca 1969
Henryk IV William Shakespeare Jan Maciejowski Teatr Telewizji 15 września 1969; transmisja z Teatru Współczesnego



Szkice kostiumów do Otella i Don Juana



Wystawy (wybór)

  • 1969 – Triennale Scenografii w Nowym Sadzie (Jugosławia)
  • 1971 – Quadriennale Scenografii w Pra­dze (Czechosłowacja).
  • 1975 – indywidualna wystawa projektów scenograficznych (Dom Artysty Plastyka w Warszawie)
  • 1978 – wystawa pośmiertna (Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek w Warszawie)



Nagrody i wyróżnienia

  • 1964 – nagroda Prezydium WRN w Bydgoszczy za scenografię do Henryka VI na VI Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
  • 1967 – nagroda za scenografię do Otella Williama Shakespeare'a w reż. Jana Maciejowskiego (Państwowe Teatry Dramatyczne w Szczecinie) na IX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
  • 1968 – dyplom honorowy za scenografię do Ryszarda III Williama Shakespeare'a w reż. Jana Maciejowskiego (Państwowe Teatry Dramatyczne w Szczecinie) na V Telewizyjnym Festiwalu Teatrów Dramatycznych w Warszawie
  • 1968 – nagroda za opracowanie plastyczne Ryszarda III Williama Shakespeare'a (Państwowe Teatry Dramatyczne w Szczecinie), wyróżniające się na tle dotychczasowego dorobku artystki w zakresie scenografii szekspirowskiej, na X Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
  • 1969 – I nagroda za kostiumy do Ryszarda III Williama Shakespeare'a oraz I nagroda zespołowa (z Z. Pietrusińską, S. Bąkowskim, A. Kilianem, W. Lange) za wystawę kostiumów na II Międzynarodowym Trienale Scenografii Teatralnej i Kostiumów w Nowym Sadzie (Jugosławia)
  • 1969 – nagroda m. Poznania za wybitne osiągnięcia przy realizacji Chowańszczyzny Modesta Musorgskiego w Operze im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu
  • 1970 – nagroda za scenografie do Hamleta Williama Shakespeare'a (Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu) i Snu srebrnego Salomei Juliusza Słowackiego (Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie) na XII Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
  • 1971 – Złoty Medal za ekspozycję szekspirowską na II Quadriennale scenografii w Pradze (Czechosłowacja)
  • 1974 – nagroda za reżyserię i scenografię Tymona Ateńczyka Williama Shakespeare'a (Teatr Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu) na XVI Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
  • 1975 – nagroda za scenografię do Ryszarda III (Teatr Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu) na XVII Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu



O pracach scenograficznych Zofii Wierchowicz

  • Dzieci słońca(...) Dekoracje do tego przedstawienia stworzyła Zofia Wierchowicz. Nie są najwyższym osiągnięciem tej znakomitej plastyczki, niemniej w spektaklu spełniają funkcje, jedynego może elementu teatru, który ma odwagę uogólnienia. Mówią kolorem, tonacją ścian, mebli, a zwłaszcza architekturą przejścia, które dzieli dom Protasowych od podwórza, a które przypomina jakby ramę: sceny, dzięki czemu raz dom Protasowych, a raz świat poza nim jest „teatrem”... (Michał Misiorny, „Dzieci słońca”, „Głos Szczeciński” 1965 nr 64)
  • Otello(...) Akcja spektaklu rozgrywa się na zawieszonym nad sceną pomoście, pod nim i na prowadzących na ów pomost schodach. Pierwszy akt jest nierówny. W miarę rozwoju akcji widowisko nabiera rozpędu i gwałtowności, czerń horyzontu, błyski światła załamującego się w sfałdowanych płaszczyznach obitych blachą elementów dekoracji, metaliczne dźwięki oprawy muzycznej Waleriana Pawłowskiego - nasycają spektakl atmosferą napięcia i niepokoju. Dekoracje Zofii Wierchowicz, funkcjonalnie organizujące ruch sceniczny, współtworzą także emocjonalny i intelektualny klimat przedstawienia. (Jerzy Niesiobędzki, „Otello” bez kompleksów, 1966)
  • Otello (spektakl telewizyjny) – (...) Scenografia Z. Wierchowicz, która - jak słyszeliśmy - uzyskała nagrodę na Festiwalu Teatrów Ziem Zachodnich i Północnych - w tym telewizyjnym spektaklu wiele straciła na wyrazie. Szczęśliwy pomysł nawiązania - do umownych dekoracji z szekspirowskich inscenizacji w „The Globe” prawdopodobnie lepiej sprawdzał się na dużej scenie teatru niż w małym okienku telewizora. Proste, skromne kostiumy, pozbawione renesansowego bogactwa, nadawały spektaklowi trafną surowość, niekiedy (jak np. w scenie w Pałacu Dożów) wręcz hieratyczność. (A.O.. „Otello”, „Radio i Telewizja” 1967 nr 34)
  • Ryszard III(...) Z kolejnych, III WST (Warszawskie Spotkania Teatralne), do historii weszło tylko jedno przedstawienie: Szekspirowski „Ryszard III” ze Szczecina w reżyserii Jana Maciejowskiego - po raz pierwszy pokazano w Warszawie wymyśloną przez Zofię Wierchowicz dekorację nazwaną „maszyna do grania Szekspira”. Ta niesłychanie efektowna zabudowa - kilkupoziomowa konstrukcja z czarnego drewna, obejmująca całą przestrzeń sceny - była przez współpracujący ze sobą tandem reżysersko-scenograficzny użyta kilkakrotnie do różnych dramatów i stanowiła przedmiot licznych dociekań szekspirologów. Magdalena Raszewska, 30 X WST. Warszawskie Spotkania Teatralne 1965-2010, Instytut Teatralny, Warszawa 2010)



Bibliografia

Inne źródła




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz