Kościół Matki Bożej Różańcowej (Wełtyń)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 08:25, 23 paź 2013 autorstwa Sylwia Wesołowska (dyskusja | edycje) (Utworzono nową stronę "__NOTOC__ Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1299 r., był on wówczas pod patronatem kościoła Mariackiego w Szczecinie. W średniowieczu wieś była własności...")
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1299 r., był on wówczas pod patronatem kościoła Mariackiego w Szczecinie. W średniowieczu wieś była własnością klasztoru cystersów w Kołbaczu. Po sekularyzacji dóbr klasztornych Wełtyń jako największa wieś pocysterska – przeszedł na własność domeny książęcej. Statystyka domeny Kołbacz z 1786 r. wymienia kościół w randze parafii. Obecny, kamienny kościół wzniesiono w 2 poł. XV w., wieżę i zakrystię dobudowano na przełomie XV/XVI w. W okresie nowożytnym kościół był remontowany i przebudowywany (w 1690 i 1784). Ulokowany jest w południowej części wsi, w obrębie dawnego cmentarza przykościelnego, wygrodzonego kamiennym murem i obsadzonego starodrzewem liściastym. Działka kościelna zawarta jest między ul. Kościelną, Szkolną i Niepodległości. Gotycka świątynia stanowi dominantę architektoniczną miejscowości, charakteryzuje się typową dla średniowiecznych kościołów wiejskich, salową formą bryły, o trójbocznym zamknięciu części wschodniej. Do korpusu przylega, węższa od niego, czworoboczna, trójkondygnacyjna wieża, a do elewacji północnej niewielka, kwadratowa w rzucie zakrystia. Budowla wymurowana jest z głazów granitu z użyciem cegły w narożach, obramieniach otworów i motywach dekoracyjnych. Przekryta jest wysokim dachem dwuspadowym z dachówki ceramicznej, a wieża ostrosłupowym hełmem z blachy. Elewacje z nieobrobionych głazów granitu ułożonych w nieregularne warstwy. Jedynie w dolnych fragmentach muru prezbiterium staranniej obrobione kwadry tworzą regularny kamienny watek. Ściany boczne, zwieńczone ozdobnym fryzem ząbkowym z przekątniowo ustawionych cegieł, artykułowane są trzema ostrołukowymi oknami. W elewacji południowej ostrołukowy portal boczny. W części wschodniej kościoła zgrupowane w triadę trzy zamurowane nisze dawnych okien. W dwóch bocznych ścianach prezbiterium przeprute są dwa skrajne okna a pozostałe płaszczyzny elewacji pierwotnie zdobione były odcinkowymi i ostrołukowymi blendami, które są obecnie zamurowane, z czytelnym w licu dawnym detalem. W okresie nowożytnym mury prezbiterium otynkowano, dawne tynki z boniowaniem zachowane fragmentarycznie. W wieży umieszczony osiowo ostrołukowy portal główny o dwuuskokowych ościeżach. Jej elewacje w górnej części rozczłonkowane są wydłużonymi blendami, ponad którymi znajdują się bliźniacze otwory dźwiękowe. W przekrytym stropem wnętrzu świątyni zachowane są malowidła ścienne o tematyce chrystologicznej, datowane na 1 poł. XVI w. Wykonane techniką wapienną na pobiale, zakomponowane są na niemal całej powierzchni ścian, podzielonych dwoma rzędami prostokątnych kwater ( każda ok. 2 m wys.). Cykl obrazujący historię zbawienia rozpoczynają przedstawienia Stworzenie Ewy oraz Grzech pierworodny na ścianie północnej. Kolejne sceny to Pokłon Trzech Króli, Maria z Dzieciątkiem. Na ścianie południowej przedstawiono monumentalną postać Świętej Anny Samotrzeć oraz sceny pasyjne o narracyjnym charakterze: Jezus przed Annaszem, Cierniem koronowanie, Biczowanie, Ecce Homo, Sąd Piłata, Niesienie Krzyża, Ukrzyżowanie, Zdjęcie z Krzyża. Na ścianie zachodniej ukazano Złożenie do Grobu, Chrystusa w Otchłani, Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie oraz wielkie przedstawienie Sądu Ostatecznego (obecnie zachowana jest tylko część postaci Chrystusa). Uzupełnieniem scen figuralnych są dekoracje ornamentalne (w górnej części wić roślinna, w dolnej – kotara). Mimo niekompletności przedstawień zespół polichromii jest interesującym przykładem połączenia schematów przedstawieniowych typowych dla gotyku z renesansowym już sposobem obrazowania o światłocieniowym modelunku postaci. Zostały one odkryte w 1961 r. i poddane zabiegom konserwatorskim. W kościele w Wełtyniu zachowało się też historyczne wyposażenie liturgiczne: barokowy ołtarz (pierwotnie ambonowy), ambona, chrzcielnica, a także XIX – wieczne organy, zegar wieżowy.

opracowanie: Kamila Wójcik na podstawie: 1) J. Domasłowski, Malarstwo ścienne na Pomorzu Zachodnim i Ziemi Lubuskiej, w: Malarstwo gotyckie w Polsce, red. A. S. Labuda, K. Secomska, Warszawa 2004; 2) M. Słomiński, Katalog malarskich dekoracji ściennych - województwo szczecińskie, T. I – średniowiecze, maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie; 3) Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, oprac. B. Szerniewicz, 1997, archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie;